هم علت سرطان و هم راهی به‌سوی درمان: سلول‌های بنیادی سرطان

اینکه چه عاملی تکثیر کنترل‌نشدهٔ سلول‌ها و سرطانی شدن آن‌ها را تحریک می‌کند، یکی از مهم‌ترین پرسش‌های مورد توجه دربارهٔ این بیماری است. پژوهش‌های سال‌های اخیر نشان می‌دهند «سلول‌های بنیادی» ممکن است هم در سرطانی شدن و هم در درمان این بیماری نقش بزرگی داشته باشند.

سلول‌های بنیادی مادهٔ اولیهٔ همهٔ سلول‌های دیگر بدن ما هستند. در رشد انسان، سلول‌های بنیادی جنینی توانایی تبدیل شدن به هر سلول بدن را دارند. با تکثیر این سلول‌ها، سلول‌های حاصل از آن‌ها شروع به تشکیل اندام‌ها می‌کنند و به این ترتیب جنین به نوزاد تبدیل می‌شود. سلول‌های بنیادی جنینی ظرف چند روز پس از تولد شروع به ناپدید شدن می‌کنند. سلول‌های بنیادی بالغ به میزان بسیار کم وجود دارند و فقط تشکیل سلول‌های جدید به‌جای سلول‌های آسیب‌دیدهٔ بافت محل حضورشان را ممکن می‌کنند. هنگام تقسیم، سلول‌هایی با همان ویژگی‌های خود می‌سازند. این سلول‌ها مانند سلول‌های بنیادی جنینی نمی‌توانند به سلول‌های متفاوت تبدیل شوند.

سرطانی شدن: بازگشت سلول‌های دارای تقسیم کنترل‌نشده به ویژگی‌های سلول‌های بنیادی جنینی.

نقش سلول بنیادی در سرطانی شدن مدت‌هاست موضوع بحث است. به گفتهٔ پژوهشگران، سرطانی شدن، تجمع جهش‌های ژنتیکی (مانند آسیب DNA) در نتیجهٔ آن، بازگشت برخی سلول‌های دارای تقسیم کنترل‌نشده به ویژگی‌های سلول بنیادی جنینی است. این سلول‌ها توانایی تقسیم و نوسازی در مدت‌های طولانی را دارند. به این نوع سلول‌ها سلول‌های بنیادی سرطان گفته شده است. طبق نتایج پژوهش سه گروه تحقیقاتی در کشورهای مختلف در سال 2012، سلول‌های بنیادی مستقیماً رشد سرطان‌های مغز، پوست و روده را تحریک کرده‌اند.

سلول‌های بنیادی سرطان نخست در لوسمی میلوئید حاد، نوعی سرطان خون، کشف شدند. سپس پژوهشگران این سلول‌ها را در سرطان‌های مغز، پستان، تخمدان، کولون، لوزالمعده، پروستات و پوست شناسایی کردند. تصور می‌شود سلول‌های بنیادی سرطان مسئول مقاومت دارویی و عود سرطان باشند.

شناسایی سلول‌های بنیادی سرطان چه معنایی برای درمان سرطان دارد؟

سلول‌های بنیادی سرطان به درمان‌های متداول سرطان مقاوم‌اند. تصور می‌شود علت اصلی عود سرطان حتی سال‌ها پس از درمان موفق، همین سلول‌ها باشند. در سال‌های اخیر تلاش شده درمان‌هایی برای هدف گرفتن سلول‌های بنیادی سرطانی ساخته شود. اما در پژوهش‌های بالینی مشاهده شده که هر درمان هدف‌گیرندهٔ این سلول‌ها در بافت‌های سالم نیز تخریب ایجاد می‌کند. بنابراین بدون مشخص کردن تفاوت میان سلول بنیادی سرطانی و سلول بنیادی بالغ، نتیجه گرفتن از چنین درمان‌هایی بسیار دشوار به نظر می‌رسد.