მოქმედებს კიბოს მკურნალობისას გამოყენებული დასხივება ოჯახის წევრებზე?

ეს სტატია განიხილავს კიბოს მკურნალობის დროს ოჯახის წევრების დასხივების რისკსა და პოტენციურად საზიანო რადიოთერაპიის გვერდით პროდუქტებთან შემთხვევითი შეხების შეზღუდვის სტრატეგიებს.

ბევრი კიბოს პაციენტისა და ახლობლის ერთ-ერთი მთავარი კითხვაა: "ჩემი სხივური მკურნალობა ან გადაღებული სურათები შინ მყოფებს ხომ არ ავნებს, უნდა მოვერიდო მათ?“ ამ კითხვას, რამდენიმე გამონაკლისის გარდა, „ამ მხრივ შეგიძლიათ მშვიდად იყოთ“ ვპასუხობთ. ჩვენი სტატია სწორედ ამ მნიშვნელოვან კითხვებს პასუხობს.

კიბოს პაციენტებმა შეიძლება ოჯახის წევრებისა და / ან მომვლელებისუსაფრთხოების შესახებ შეშფოთება გამოთქვან დასხივების დროს. ამ საკითხის ზოგადი წესი ასეთია: დასხივებით ნამკურნალებ პაციენტებს ონკოლოგიური/რადიოთერაპიის ცენტრის დატოვება შეუძლიათ, თუ ერთი პირიდან მეორეზე გადაცემული ჯამური ეფექტური დოზის ეკვივალენტის 5 mSv-ზე გადაჭარბება მოსალოდნელი არ არის. ხშირად დოზა 5 mSv-ს ვერ აღწევს, თუმცა 1 mSv-ს შეიძლება აღემატებოდეს. ამდენად, განსაკუთრებით გარეგანი, კლასიკური რადიოთერაპია ოჯახის წევრებისა და მომვლელებისთვის რისკს არ ქმნის, მაგრამ მაღალი დოზის სისტემურ მკურნალობას, მაგალითად რადიოაქტიურ იოდს, დამატებითი ზომები სჭირდება.

გარეგანი რადიოთერაპია ან დროებითი ბრაქითერაპია (შინაგანი რადიოთერაპია)

გარეგანი დასხივება ან ბრაქითერაპიის ჩათვლით დროებითი ნებისმიერი სხივური მკურნალობა ოჯახის წევრებისთვის რისკს არ ქმნის. ამ ტიპებისას პაციენტი მხოლოდ აქტიური მკურნალობის დროს სხივდება და მისი სხეულიდან გამოსხივება არ ვრცელდება. ოჯახსა და მომვლელებს შეიძლება ეცნობოთ, რომ დასხივების რისკი არ აქვთ და პაციენტთან ჩვეულებრივ ურთიერთობა შეუძლიათ.

მუდმივი ბრაქითერაპია და სისტემური სხივური მკურნალობა

მუდმივი ბრაქითერაპია გარემომცველ ქსოვილზე გამოსხივების მომცემი მცირე მეტალის მარცვლების იმპლანტაციას გულისხმობს. სინამდვილეში მისი გამოსხივების ეფექტიც დროებითია. ყველაზე ხშირად პროსტატისა და საშვილოსნოს ყელის კიბოსთვის გამოიყენება. იმპლანტი რამდენიმე თვის განმავლობაში ასხივებს და გამოსხივების შემცირების შემდეგ ქსოვილში რჩება.

სისტემური მკურნალობა გადაყლაპულ ან ინექციით შეყვანილ რადიოაქტიურ ნივთიერებას იყენებს (მაგალითად, ფარისებრი ჯირკვლის კიბოში რადიოაქტიური იოდი, RAİ). ორივე მეთოდისას პაციენტი ცენტრის დატოვების შემდეგ გარკვეულ რადიოაქტიურობას გამოყოფს, ამიტომ ოჯახის ზოგი წევრისა და სხვა პირებისთვის ზომებია საჭირო.

თუმცა მრავალი კვლევა აჩვენებს, რომ ამ მკურნალობების დროსაც ოჯახის დასხივება ძალიან დაბალია. პროსტატის ბრაქითერაპიის ერთ კვლევაში რადიოაქტიური Pd-103 მარცვლები ოჯახის დასხივებისთვის უმცირეს რისკს ქმნიდა და მკვლევრებმა დამატებითი ზომები საჭიროდ არ მიიჩნიეს. I-125 მარცვლებისთვისაც პაციენტთან მომუშავე თანამშრომლებს, არაორსულ თუ ორსულ ზრდასრულებს დამატებითი ზომები არ ეძლევათ. I-125 მარცვლებით ბრაქითერაპიის მქონე პროსტატის კიბოს პაციენტთა ორსულ მეუღლეებს დამატებით ურჩევენ ერთად ძილისას „spooning“ (კოვზისებრი) პოზიციისა და ბავშვების 2 თვის განმავლობაში დიდხანს კალთაში ყოლის თავიდან აცილებას.

რადიოაქტიური იოდი თირეოიდული კიბოს პაციენტთა მკურნალობის კვლევაში დასხივების მსგავსი დონეები აღირიცხა. რადიოაქტიური იოდის მიმღებთა საკუთარ საწოლში, სააბაზანოსა და მისაღებში 4 კვირის ჯამური დასხივება 0.45 mSv (დიაპაზონი 0,088-1,38 mSv) იყო, ანუ ოჯახისთვის რისკად მიჩნეულზე ნაკლები. სხვა კვლევაში მაღალი დოზის რადიოაქტიური იოდის მიმღებთა მომვლელების დასხივება, პაციენტის სამკურნალო დოზის მიხედვით, 0.123 mSv-დან 0.718 mSv-მდე მერყეობდა.

131 I-mIBG, 177 Lu-DOTATATE და 131 I-NaI-ით პედიატრიული კიბოს 50 მკურნალობის კვლევაში 100 მომვლელიდან მხოლოდ 1-მა მიიღო რეკომენდებულ დონეზე მეტი დასხივება. სხვა კვლევაში ნეირობლასტომისთვის I-mIBG-ის მიმღები ბავშვების მომვლელებმა საშუალოდ 1.88 mSv დოზა მიიღეს. ამ კვლევაში ოჯახური დასხივების % 97 I-mIBG-ის გამოყენების შემდეგ პირველ 120 საათში მოხდა.

შემთხვევითი დასხივების შემცირების სტრატეგიები

ზემოთ აღვნიშნეთ, რომ კლასიკური/გარეგანი რადიოთერაპია სხვებისთვის რისკს არ ქმნის. იმპლანტირებული (სხეულში მოთავსებული რადიოაქტიური მარცვლები) ან სისტემური დასხივებისას ოჯახის წევრების დოზა ადამიანისა და / ან იმპლანტის ფიზიკურ მანძილზეა დამოკიდებული. პაციენტები არ გაეწერებიან, სანამ სამედიცინო პერსონალისა თუ სხვების დასხივება სათანადოდ შემცირებულად არ ჩაითვლება.

შემუშავებულია Pd-103 და I-125-ით ნამკურნალებთა თანმხლები პირების უსაფრთხოების ზომების საჭირო ხანგრძლივობის უფრო ზუსტი სახელმძღვანელო, რომელიც ინდივიდუალურ დასხივებას ეფუძნება. ის ექიმებს უფრო კონკრეტული და უმეტესად თვითნებურ რჩევაზე ნაკლებად შემზღუდავი რეკომენდაციების გაცემის საშუალებას აძლევს.

რადიოაქტიური იოდის პაციენტებს სხეულის სითხეებთან შემთხვევითი შეხებით დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად სხვებისგან დისტანციას ურჩევენ. მაგალითად, 11 დღემდე ცალკე საწოლში მარტო უნდა ეძინოთ და მკურნალობის შემდეგ 5 დღემდე სამსახურში არ წავიდნენ, შინ დარჩნენ. სხვა ზომები, რომლებიც ჩვეულებრივ 3 დღემდე გრძელდება, მოიცავს საზოგადოებრივი ტრანსპორტისა და ხანგრძლივი მგზავრობის თავიდან აცილებას; სხვისთვის საჭმლის მომზადებისა და ნივთების გაზიარებისგან თავის შეკავებას; ტუალეტის გამოყენების შემდეგ წყლის 2-დან 3-ჯერ ჩარეცხვასა და სხვებისგან დაახლოებით 6 მეტრით დაშორებას. რადიოაქტიური იოდის მიმღებები 5 დღის განმავლობაში ორსულებისა და ბავშვებისგან სულ მცირე 6 მეტრით უნდა იყვნენ დაშორებული.

ბრაქითერაპიის დაცვის მითითებები რადიოაქტიური მარცვლების შემადგენლობის მიხედვით იცვლება. ამიტომ პაციენტებმა ინფორმაცია უნდა მიიღონ და გუნდის მიერ მიცემული მითითებები ყურადღებით განიხილონ. თვითშემოსაზღვრული მარცვლების შემთხვევაში გარშემო სხვების დასხივების რისკი ძალიან მცირეა, თუმცა გამოსხივება სხეულის სითხეებში მაინც შეიძლება იყოს. ამ შემთხვევაში, მაგალითად, ნივთებისა და პირსახოცების გაზიარება არ უნდა მოხდეს. თუმცა პაციენტთა უმრავლესობაში სხეულის სითხეები რადიოაქტიური არ არის.

დასკვნა

დროებითი დასხივების მიმღებები ოჯახის წევრთა დასხივების რისკს არ ქმნიან. იმპლანტმა ან სისტემურმა მკურნალობამ რადიოაქტიური მასალის დოზისა და შემადგენლობის მიხედვით სხვები შეიძლება დაასხივოს. სხვათა დასხივების ყველაზე მაღალი რისკი ფარისებრი ჯირკვლის კიბოსთვის რადიოაქტიური იოდის მიმღებებს აქვთ, თუმცა სახიფათო დონეების შესაზღუდად ზომების მიღება შესაძლებელია.