ნანოტექნოლოგიით თავის ტვინის კიბოს ღეროვან უჯრედებს უმიზნებენ

ნანონაწილაკებთან ერთად გენეტიკური მკურნალობის გამოყენების იდეა განსაკუთრებით თავის ტვინის კიბოსთვის დიდ იმედს იძლევა. მიკრო-RNA (miRNA) ნანონაწილაკებით კიბოს უჯრედებში გარკვეული გენები ითიშება და უჯრედის ზრდა ფერხდება. ამ მიზნით ივნისში, 2018 წელს, Nano Letters-შიგამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, miRNA-ით სავსე ნანონაწილაკები შექმნეს და თაგვის მოდელებში თავის ტვინის კიბოს ღეროვან უჯრედებს წარმატებით დაუმიზნეს.

• რა არის ნანოტექნოლოგია და ნანომედიცინა — მოკლედ — გამოყენების სფეროები და მაგალითები

თავის ტვინის კიბო ერთ-ერთია იმ კიბოებიდან, რომელთა გენეტიკური სტრუქტურა ყველაზე უკეთაა ცნობილი. თუმცა მის წინააღმდეგ შემუშავებული მკურნალობების რაოდენობა საკმაოდ მცირეა. მიზეზებია ჰემატოენცეფალური ბარიერი და კიბოს ღეროვანი უჯრედების არსებობა. კიბოს ღეროვან უჯრედებსსხვადასხვა გენეტიკური სტრუქტურის კიბოს უჯრედების შექმნა შეუძლია. კიბოს ღეროვანი უჯრედები კიბოს წამლებისადმი რეზისტენტობასა და მეტასტაზირებაზეა პასუხისმგებელი. თავის ტვინის კიბოს ეფექტიანი მკურნალობისთვის საჭიროა ჰემატოენცეფალური ბარიერის გადალახვა და კიბოს ღეროვან უჯრედებზე დამიზნება.

მიკრო-RNA ნანონაწილაკები

აშშ-ის John Hopkins-ის საავადმყოფოს მკვლევრებმა მიკრო-RNA-ით სავსე ნანონაწილაკები შეიმუშავეს. ისინი ბიოდეგრადირებადი ნივთიერებისგან დამზადდა. ადამიანის თმაზე 1000-ჯერ მცირე ნაწილაკი ასევე ჰგავს მოლეკულებს, რომლებითაც უჯრედები ერთმანეთს უკავშირდება. ნანონაწილაკებში HGMA1 და DNMT გენებზე დამიზნებული მიკროRNA-ები მოათავსეს. miRNA-ები გადამტან RNA-ებს უკავშირდება და გენების მიერ ცილის წარმოქმნის უნარს აფერხებს. ამ კვლევაშიც miRNA-ებით კიბოს ღეროვანი უჯრედის შეუზღუდავი ზრდის უნარის შეფერხებას ცდილობდნენ.

• რა არის RNA და რას აკეთებს? გამოყენება კიბოს დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაში

ნანონაწილაკების გამოსაცდელად მკვლევრებმა 18 თაგვს ადამიანის გლიობლასტომის (GBM) უჯრედები შეუყვანეს.

კლინიკურთან ყველაზე ახლოს მყოფი შედეგებისთვის 45 დღე მოიცადეს, რათა თაგვებში სიმსივნეები კარგად განვითარებულიყო. ცხოველთა ნახევარს ნანონაწილაკი-miRNA გაუკეთეს. მეორე ნახევარს კი ნანონაწილაკისა და არააქტიური miRNA-ის შემცველი მკურნალობა ჩაუტარდა. ნანონაწილაკების ეფექტის უკეთ სანახავად თაგვებში იმუნური სისტემა დათრგუნეს.

კვლევის შედეგების მიხედვით:

• ნანონაწილაკი-miRNA მკურნალობის მიმღები 9 თაგვიდან 3-მა 80 დღემდე იცოცხლა. დარჩენილმა 6 თაგვმა კი სიცოცხლე 133 დღე განაგრძო.
• არააქტიური miRNA-ის მიმღები 9 თაგვიდან 5 დაიღუპა 2 თვის განმავლობაში.
• ყველა საკონტროლო თაგვში დიდი სიმსივნეები აღმოჩნდა. ნანონაწილაკებით ნამკურნალებ თაგვებში მცირე რაოდენობის პატარა სიმსივნეები გამოვლინდა. უმრავლესობაში კი სიმსივნეები გაქრა.

რას ნიშნავს ეს კვლევა ჩვენთვის?

• მეტად რთულად სამკურნალო თავის ტვინის კიბოს წინააღმდეგ ახალი სტრატეგია შემუშავდა. ჰემატოენცეფალური ბარიერის გადამლახავი ნანონაწილაკებით ეფექტიანი გენური თერაპია ჩატარდა.
• გენეტიკური წამლების უმრავლესობა მხოლოდ ერთ გენს უმიზნებს. ამ მიდგომაში კი miRNA-ები სხვადასხვა რაოდენობის გენებსა და მათ ურთიერთკავშირებს უმიზნებს.
• ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ ეს კვლევები ლაბორატორიულ გარემოში გამოიცადა. შემდგომი კლინიკური კვლევებითდადასტურებაა საჭირო.
• სიახლეები თავის ტვინის სიმსივნის მკურნალობაში — 2017 და 2018