Nanotexnologiya ilə beyin xərçəngi kök hüceyrələri hədəflənir

Nanohissəciklərlə birlikdə genetik müalicələr tətbiq etmək fikri xüsusilə beyin xərçəngi üçün böyük ümid verir. Mikro-RNT (miRNA) nanohissəcikləri ilə xərçəng hüceyrələrində müəyyən genlər susdurularaq hüceyrənin böyüməsi əngəllənir. Bu məqsədlə iyun 2018-ci ildə Nano Letters-də dərc olunan araşdırmaya görə miRNA dolu nanohissəciklər hazırlanaraq siçan modellərində beyin xərçəngi kök hüceyrələri uğurla hədəfləndi.

• Nanotexnologiya, nanotibb nədir - qısaca - istifadə sahələri və nümunələri

Beyin xərçəngi genetik quruluşu ən çox bilinən xərçəng növlərindən biridir. Lakin beyin xərçənginə qarşı hazırlanan müalicələrin sayı çox azdır. Səbəbləri qan-beyin baryeri və xərçəng kök hüceyrələrinin mövcudluğudur. Xərçəng kök hüceyrələri fərqli genetik quruluşlu xərçəng hüceyrələri yaratmaq qabiliyyətinə malikdir. Xərçəng kök hüceyrələri dərman müqavimətinə və metastaza cavabdehdir. Təsirli beyin xərçəngi müalicələri üçün qan-beyin baryerini keçmək və xərçəng kök hüceyrələrini hədəfləmək lazımdır.

Mikro-RNT nanohissəcikləri

ABŞ John Hopkins Xəstəxanasının tədqiqatçıları mikro-RNT dolu nanohissəciklər hazırladılar. Nanohissəciklər bioloji parçalana bilən maddədən düzəldildi. İnsan saçından 1000 dəfə kiçik nanohissəcik eyni zamanda hüceyrələrin bir-biri ilə ünsiyyətdə istifadə etdiyi molekullara bənzəyir. Nanohissəciklərin içinə HGMA1 və DNMT genlərini hədəfləyən mikroRNT-lər qoyuldu. miRNA-lar daşıyıcı RNT-lərə bağlanaraq genlərin zülal istehsal qabiliyyətini əngəlləyir. Bu araşdırmada da miRNA-larla xərçəng kök hüceyrəsinin sonsuz böyümə qabiliyyətini əngəlləməyə çalışıldı.

• RNT nədir, nə işə yarayır? Xərçəng diaqnozu və müalicəsində istifadəsi

Tədqiqatçılar nanohissəcikləri sınamaq üçün 18 siçana insan qlioblastoma (GBM) hüceyrələri yeritdilər.

Klinikaya ən yaxın nəticələr üçün 45 gün gözləyərək siçanlarda şişlərin yaxşı yaranması təmin edildi. Heyvanların yarısına nanohissəcik-miRNA tətbiq edildi. Digər yarısına nanohissəcik və qeyri-aktiv miRNA ehtiva edən müalicə tətbiq olundu. Nanohissəcik müalicəsinin təsirini daha yaxşı görmək üçün siçanların immun sistemi basqılandı.

Araşdırma nəticələrinə görə;

• Nanohissəcik-miRNA müalicəsi alan 9 siçandan 3-ü 80 günə qədər yaşadı. Qalan 6 siçan isə 133 gün yaşadı.
• Qeyri-aktiv miRNA alan 9 siçandan 5-i 2 ay ərzində həyatını itirdi.
• Bütün nəzarət siçanlarında böyük şişlər aşkar edildi. Nanohissəcik müalicəsi alan siçanlarda az sayda kiçik şiş görüldü. Çoxunda isə şişlər yox oldu.

Bəs bu araşdırma bizə nə ifadə edir?

• Müalicəsi çox çətin olan beyin xərçənglərinə qarşı yeni müalicə strategiyası hazırlandı. Qan-beyin baryerini keçə bilən nanohissəciklərlə təsirli gen müalicəsi tətbiq edildi.
• Genetik dərmanların çoxu yalnız bir geni hədəfləyir. Bu yanaşmada isə miRNA-lar müxtəlif sayda genləri və onların bir-biri ilə əlaqələrini hədəfləyir.
• Xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, bu araşdırmalar laboratoriya şəraitində sınanmışdır. Sonrakı klinik tədqiqatlarla təsdiqlənməsi lazımdır.
• Beyin şişi müalicəsində yeniliklər – 2017 və 2018