რა არის ადიუვანტური მკურნალობა?

ადიუვანტური მკურნალობა

ადიუვანტური მკურნალობა არის ძირითადი კიბოს მკურნალობის შემდეგ გამოყენებული მეთოდები, რომლებიც კიბოს რეციდივის (განმეორების) რისკის შემცირებას ემსახურება. სიმსივნის ზომის, მახასიათებლებისა და გავრცელების გათვალისწინებით, პრევენციული მკურნალობის სახით გამოყენებული მეთოდებით (ქიმიოთერაპია, ჰორმონული მკურნალობა, მიზანმიმართული მედიკამენტები და სხივური თერაპია) ის კიბოს განმეორების ალბათობის შემცირებას ისახავს მიზნად.

ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად საინტერესო სამედიცინო ტერმინი

კიბოს დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის პროცესი პაციენტისთვის, მისი ახლობლისთვის და ზოგჯერ ექიმისთვისაც კი უკიდურესად რთულად სამართავი პროცესია. ექიმები ყოველდღიურ ცხოვრებაში ხშირად იყენებენ სამედიცინო ტერმინოლოგიას. ეს სამედიცინო ტერმინები ზოგჯერ ინგლისურია, ზოგჯერ კი ლათინური. აღნიშნულმა ტერმინებმა, რომლებსაც ექიმები ყოველდღიურ საუბარში ხშირად იყენებენ, შესაძლოა უარყოფითად იმოქმედოს პაციენტთან კომუნიკაციაზე. პაციენტი მრავალი კითხვის ნიშნით ასრულებს ექიმის მითითებებს, მაგრამ საკუთარ კითხვებზე პასუხებს ვერ იღებს. ისედაც პირველად ხვდება ისეთ დაავადებას, როგორიცაა კიბო; თუ ამასთან ერთად სხეულის ანატომიური აგებულებისა და ხშირად გამოყენებული სამედიცინო ტერმინოლოგიის შესახებ საკმარისი ცოდნა არ აქვს, კითხვები მატულობს და მის გონებაში დაბნეულობას იწვევს. პაციენტმა და მისმა ახლობელმა ხშირად შესაძლოა სრულად ვერ გაიგონ კიბოს დაავადებისა და შემდგომ ექიმის მიერ რეკომენდებული მკურნალობის მრავალი დეტალი. სწორედ ამიტომ, კიბოსთან დაკავშირებული, პაციენტისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სამედიცინო ტერმინები და გამოთქმები დროდადრო მათთვის უნდა განიმარტოს.

დღეს მსურს აგიხსნათ, რა არის ადიუვანტური მკურნალობა — ერთ-ერთი ტერმინი, რომელსაც ექიმები ხშირად იყენებენ და რომლის გაგებაც ჩვენს პაციენტებს კიბოს მკურნალობის დროს უჭირთ.

რა არის ადიუვანტური მკურნალობა?

რომელ შემთხვევებში და ვის გამოიყენება?

ადიუვანტური მკურნალობა კიბოს დროს ძირითადი მკურნალობის დამხმარე მკურნალობის მეთოდია. მაგალითად, ძუძუს კიბოს დროს ძირითადი მკურნალობის მეთოდი ქირურგიული ჩარევაა. თუ ძუძუს კიბო ადრეულ სტადიაზე, სხეულის სხვადასხვა უბანში გავრცელებამდე გამოვლინდა, ძირითადი მკურნალობა არის ქირურგიული ჩარევა, რომლის დროსაც იღებენ ძუძუს ნაწილს ან მთლიანად ძუძუს და იღლიის ლიმფურ კვანძებს. ქირურგი პაციენტს სამედიცინო ონკოლოგთან აგზავნის, რათა გაიგოს, არსებობს თუ არა ისეთი მკურნალობის მეთოდი, რომელიც მომავალში დაავადების განმეორების ალბათობას გამოთვლის და შეამცირებს. სამედიცინო ონკოლოგი ოპერაციის შემდეგ პაციენტის შეფასებისას ითვალისწინებს ძუძუში არსებული სიმსივნის ზომას, სიმსივნის თავისებურებასა და ხასიათს, აგრეთვე იღლიის ლიმფურ კვანძებში გავრცელებას და განმეორების რისკის მაჩვენებელს განსაზღვრავს. განმეორების ალბათობას რეალურად განსაზღვრავს ის, რომ სიმსივნის წარმოქმნისას თვალით უხილავი უჯრედები შესაძლოა ძუძუსა და იღლიისგან უფრო შორეულ უბნებში — ფილტვებში, ღვიძლში, ძვლებში — გადავიდნენ. სტადიების გათვალისწინებით, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ყველა კიბოს დაავადება მომავალში აუცილებლად განმეორდება. მაგრამ, როგორც წესი, %10 და მეტი განმეორების ალბათობის მქონე პაციენტებს, თუ დაავადება ჰორმონებისადმი მგრძნობიარეა, ემატება ჰორმონული მკურნალობა, ქიმიოთერაპია და მიზანმიმართული მედიკამენტები აქ სიმსივნის თავისებურებას ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს. სიმსივნის მახასიათებლებს შორის, მაგალითად, ქალის ჰორმონის ან ზოგიერთი ისეთი მედიკამენტის მიმართ, რომელსაც მიზანმიმართულ მედიკამენტს ვუწოდებთ, სიმსივნის მგრძნობელობა ერთ-ერთი ფაქტორია, რომელიც ოპერაციის შემდეგ ჩასატარებელ დამხმარე მკურნალობას განსაზღვრავს. ამის საფუძველზე ხდება რისკის გამოთვლა. თუ სიმსივნე 1 cm-ზე დიდია, იღლიის ლიმფურ კვანძებში გავრცელებულია და/ან სიმსივნეს არასასურველი მახასიათებლები აქვს, დაავადების მომავალში განმეორების ალბათობა შეიძლება იყოს %10 და მეტი. განსაკუთრებით იმ ტიპის კიბოს დროს, რომელთა განმეორების ალბათობა მომავალში 5-წლიანი პერიოდის განმავლობაში %10-ზე მეტია, გვსურს ჩავატაროთ პრევენციული ქიმიოთერაპია, ანუ ადიუვანტური მკურნალობა. ამის მიზეზი ის არის, რომ კიბოს წარმოქმნას შეიძლება 3-5 წლის ისტორია ჰქონდეს. გარკვეულ ზომამდე გაზრდილი სიმსივნე დროთა განმავლობაში შეიძლება ლიმფურ კვანძებში გავრცელდეს; მეტიც, კიბოს უჯრედები სისხლის გზით სხეულის სხვა ორგანოებში გადავიდნენ და იქ დამკვიდრდნენ. ჩვენ ვიზუალიზაციის კვლევებით სიმსივნეს მანამ ვერ ვხედავთ, სანამ ის 1-3 mm-ს არ გადააჭარბებს და უხილავი უჯრედების არსებობას მხოლოდ ალბათობის საფუძველზე შეგვიძლია შევაფასოთ.

მაგალითად, თუ მათემატიკური გამოთვლისას ვამბობთ, რომ კიბოს განმეორების ალბათობა %30-ებშია, ეს ნიშნავს შემდეგს: როდესაც მსგავსი პაციენტის 100 შემთხვევას ოპერაციის შემდეგ ყოველგვარი მკურნალობის გარეშე ვაკვირდებით, 30-ს მომდევნო 5 წლის განმავლობაში დაავადება ხელახლა გამოვლინდება და განმეორდება, ხოლო 70 პაციენტი დაავადების განმეორების გარეშე გააგრძელებს ცხოვრებას. სწორედ ადიუვანტური, ანუ პრევენციული მკურნალობის მიზანია, რადგან ვერ შევძლებთ იმ 30 პაციენტის გამოვლენას, რომელთაც კიბო განუვითარდებათ, 100 პაციენტის მკურნალობით გადავარჩინოთ 30 პაციენტის ნაწილის სიცოცხლე. ძუძუს კიბოს დროს პრევენციის მიზნით ჩატარებული ქიმიოთერაპია, ჰორმონული მკურნალობა და მიზანმიმართული მედიკამენტებით მკურნალობა თითოეული დაახლოებით %20-30-ით ამცირებს განმეორების რისკს. ასევე, მსხვილი ნაწლავის, ფილტვისა და კუჭის კიბოს ისეთი ტიპების დროს, როდესაც ქირურგიული მკურნალობის შემდეგ განმეორების ალბათობა მაღალია, ძირითადი მკურნალობის დამხმარედ გამოიყენება ეს რისკის შემამცირებელი ადიუვანტური მკურნალობა (ქიმიოთერაპია).

პრევენციული მკურნალობის სახით ჩატარებული ქიმიოთერაპია, ჰორმონული მკურნალობა ან მიზანმიმართული მედიკამენტებით მკურნალობა სისტემური მკურნალობაა და მთელ სხეულზე მოქმედებს. ადიუვანტური სხივური თერაპია კი იმ პაციენტებში, რომელთაც რეგიონული განმეორების მაღალი ალბათობა აქვთ, ამცირებს სიმსივნის განლაგების ადგილზე დაავადების განმეორების ალბათობას.

ადიუვანტური მკურნალობის გვერდითი ეფექტები

ისინი გამოყენებული მკურნალობის მეთოდის მიხედვით განსხვავდება. გულისრევა, ღებინება, თმის ცვენა, სისხლის მაჩვენებლების დაქვეითება და ინფექციის რისკი ყველაზე ხშირად გვხვდება. ასევე, ნაყოფიერ ქალებსა და მცირეწლოვან ბავშვებში საკვერცხეების ფუნქციის დარღვევის გამო, იმ პაციენტებში, რომელთაც მომავალში შვილის ყოლა სურთ, აუცილებლად უნდა იქნას მიღებული ზომები ნაყოფიერების დასაცავად. გარდა ამისა, გვერდითი ეფექტების შემცირება შესაძლებელია სისხლის მაჩვენებლების ასამაღლებელი და გულისრევისა და ღებინების საწინააღმდეგო მედიკამენტების გამოყენებით. ამასთან, თმის ცვენის გამომწვევი ქიმიოთერაპიის დროს თავის კანზე ცივი პერფუზიის გამოყენებით შესაძლებელია თმის შენარჩუნება; ან ამ პერიოდში დაცვენილი თმისთვის პარიკის და/ან თავსაბურავის მსგავსი კოსმეტიკური ზომების მიღებით შესაძლებელია პაციენტისთვის შემაწუხებელი მდგომარეობის შემსუბუქება. არსებობს აგრეთვე ჰორმონული მკურნალობისა და მიზანმიმართული მედიკამენტებით მკურნალობისთვის დამახასიათებელი გვერდითი ეფექტები. ისინი გამოყენებული მედიკამენტის თავისებურების მიხედვით განსხვავდება.

მაგალითად, ჰორმონული მკურნალობის დროს შესაძლოა განვითარდეს ალები, მოიმატოს ძვლების განლევა და გამოვლინდეს კუნთებისა და სახსრების ტკივილი. პაციენტებს, რომლებსაც ასეთი მდგომარეობები უვითარდებათ, შეუძლიათ ექიმთან კონსულტაციის შემდეგ მიიღონ გამოვლენილი გვერდითი ეფექტების შესაბამისი მკურნალობა.

პაციენტისა და მისი ახლობლისთვის ადიუვანტური მკურნალობის არსის გაგება ძალიან რთულია. დაფიქრდით... თქვენს პაციენტს ოპერაცია ჩაუტარდა და ქირურგმა, რომელმაც ოპერაცია შეასრულა, თქვა, რომ სიმსივნე მთლიანად ამოიღო. მაშინ რატომ უნდა მივიღო ქიმიოთერაპია ან ჰორმონული მკურნალობა? რატომ უნდა გამოვიყენო მიზანმიმართული მედიკამენტი? — პაციენტის გონებაში უამრავი ასეთი კითხვა ჩნდება. კიბოსთან პირველად შეხების მქონე ადამიანისთვის ამ ლოგიკის აღქმა და გააზრება მართლაც ძალიან რთულია. ამიტომ პაციენტსა და მის ოჯახს სრულყოფილად უნდა განემარტოს, რატომ არის საჭირო ადიუვანტური მკურნალობა და, შესაძლებლობის შემთხვევაში, უნდა განიხილონ მისი დადებითი და უარყოფითი მხარეები. რაც უფრო კარგად გაიგებს პაციენტი, რა არის მიზანი, მით უფრო ადვილი იქნება წარმოშობილ პრობლემებთან გამკლავება ან მომავალში შესაძლო უარყოფითი მდგომარეობების თავიდან აცილება.