რა არის ჰომეოპათია? აქვს ადგილი კიბოს მკურნალობაში?

ჰომეოპათია დამატებითი და ალტერნატიული მედიცინის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მეთოდია. დაახლოებით 200 წლის წინ გერმანელი ექიმის, სამუელ ჰანემანის მიერ აღმოჩენილი მეთოდი დროთა განმავლობაში ევროპასა და ამერიკაში კიბოს მქონე პაციენტების ყველაზე ხშირად გამოყენებულ დამატებით და ალტერნატიულ მიდგომებს შორის დამკვიდრდა. იგი ეფუძნება პრინციპს „მსგავსი მსგავსს კურნავს“: მრავალჯერ განზავებული ჰომეოპათიური წამლები გამოიყენება დაავადებულებში, რომლებსაც ის ნიშნები აქვთ, რასაც ეს წამლები ჯანმრთელ ადამიანებში იწვევს.

მიიჩნევა, რომ ამით სხეულის თვითგანკურნების უნარი აქტიურდება. დღემდე ჩატარებულ კლინიკურ კვლევებში ჰომეოპათიის რომელიმე ჯანმრთელობის მდგომარეობაში გამოყენების ძლიერი მტკიცებულება ვერ მიიღეს. დადებითი შედეგის მქონე კვლევების უმეტესობას მეთოდოლოგიური ნაკლოვანებებიც აქვს. ასევე ამტკიცებენ, რომ პროდუქტების აქტიური ნივთიერებების ძლიერი განზავების გამო მეთოდი უვნებელია. საკმარისად განზავებული პროდუქტები, იშვიათი და არასერიოზული გვერდითი მოვლენების, მაგალითად ალერგიული რეაქციის გარდა, მართლაც უვნებელია. თუმცა კვლევები აჩვენებს, რომ ბაზარზე არასაკმარისად განზავებული და აქტიური ნივთიერებების მაღალი შემცველობის პროდუქტებიც არსებობს. ამ საფრთხის გათვალისწინებით რთულია მეთოდის სრულიად უვნებლად მიჩნევა.

რა არის ჰომეოპათია?

ჰომეოპათია დამატებითი და ალტერნატიული მედიცინის მეთოდია, რომელშიც მცენარეული, ცხოველური ან მინერალური კომპონენტების ძლიერი განზავებით მიღებულ პროდუქტებს ორგანიზმის გარკვეული დარღვევების აღმოსაფხვრელად იყენებენ. დაახლოებით 200 წლის წინ გერმანელმა ექიმმა სამუელ ჰანემანმა (1755–1843) შექმნა ეს მეთოდი, რომელიც სწრაფად გავრცელდა ევროპასა და ამერიკაში. დღეს იგი კიბოს მქონე პაციენტების ყველაზე ხშირად გამოყენებულ 10 ალტერნატიულ მიდგომას შორისაა. ამერიკის 2012 წლის ჯანმრთელობის ეროვნული კვლევით, ყოველწლიურად დაახლოებით 5 მილიონი ზრდასრული და 1 მილიონი ბავშვი იყენებს ჰომეოპათიურ პროდუქტებს. 2002 და 2007 წლის კვლევებთან შედარებაც ყოველწლიურ ზრდას აჩვენებს. 2016 წელს გამოქვეყნებულ სხვა ეროვნულ გამოკითხვაში ამერიკელი ზრდასრულების %2,1-ს გასული წლის განმავლობაში ჰომეოპათიური პროდუქტი ჰქონდა გამოყენებული.

ტერმინი ჰომეოპათია ბერძნული homoios-დან (მსგავსი) და pathos-დან (ტანჯვა) მოდის. იგი ასახავს ძირითად პრინციპს „მსგავსი მსგავსს კურნავს“. ამ პრინციპით, ჯანმრთელ მოხალისეებში წინასწარ გამოცდილი წამლები გამოიყენება იმ დაავადებებში, რომელთა სიმპტომებიც წამლის მიერ გამოწვეულს ჰგავს. სჯერათ, რომ ამით ორგანიზმის თვითგანკურნების უნარი აქტიურდება.

როგორია ისტორია და როგორ გამოიყენება?

ზოგი წყაროს მიხედვით, ჰომეოპათიას ჰიპოკრატეც იყენებდა ძვ.წ. 400-იან წლებში. მტკიცების თანახმად, იგი მანიისთვის დაბალი დოზით მანდრაგორის ფესვს იყენებდა, რომლის მაღალი დოზა ცნობილია მანიის (მანიაკურ-დეპრესიული, ფსიქიატრიული დარღვევის) გამოწვევით. თუმცა თანამედროვე ფორმა დაახლოებით 200 წლის წინ გერმანელმა ექიმმა სამუელ ჰანემანმა (1755–1843) შექმნა. 1789 წელს მან საკუთარ თავზე მალარიის წამალი ქინინი გამოსცადა და მალარიის ნიშნები შენიშნა. მსგავს ცდებს ახლობლებზეც აგრძელებდა და წამოაყენა ჰომეოპათიის საფუძველი — „მსგავსი მსგავსს კურნავს“. მაგალითად იგი ყვავილის პრევენციისთვის ყვავილის აცრას ასახელებდა. თუმცა შემდგომმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ქინინის მოქმედება მის მტკიცებას არ უკავშირდება: იგი მალარიას Plasmodium falciparum პარაზიტის მოკვლით მკურნალობს. ცდებისა და დაკვირვებების შედეგად ჰანემანმა ჩამოაყალიბა 4 ძირითადი პრინციპი, რომლებიც დღესაც ჰომეოპათიის საფუძველია:

• წამალი განზავებული სახით გამოჯანმრთელებას იწვევს დაავადებულში, რომელსაც ის სიმპტომები აქვს, რასაც წამალი ჯანმრთელ ადამიანში იწვევს. (მსგავსი მსგავსს კურნავს.)
• ჰომეოპათიური წამლები გამოყენებამდე ჯანმრთელ ადამიანებზე გამოიცდება.
• ჰომეოპათიურ პროდუქტებში ერთი წამლის მიდგომაა ყველაზე შესაფერისი.
• აქტიური ნივთიერების მინიმალური წილისთვის წამალს პოტენცირებენ, ანუ მრავალჯერ აზავებენ და ანჯღრევენ. პოტენცირებისას მისი ეფექტი იზრდება. ჰანემანს სჯეროდა, რომ ეს პროცესი ნივთიერების სულიერ ძალას ათავისუფლებდა, მოქმედებას ზრდიდა და მავნე გავლენას აუქმებდა. პრინციპები მან 1810 წელს გამოქვეყნებულ წიგნში „The Organon of the Healing Art“ ჩამოაყალიბა.

ჰომეოპათიამ განსაკუთრებით 19. საუკუნეში მოიპოვა პოპულარობა, რადგან ეპიდემიებისას ჰომეოპათიურ საავადმყოფოებში სიკვდილიანობა ნაკლები იყო. 20. საუკუნეში თანამედროვე მედიცინის განვითარებამ იგი უკანა პლანზე გადაიტანა, თუმცა 20. საუკუნის ბოლოსა და 21. საუკუნეში კვლავ პოპულარული გახდა.

ჰომეოპათიაში პაციენტის შეფასება 4 კომპონენტს მოიცავს: ისტორიის შეკრებას, თემის დასადგენად პაციენტის ანალიზს, სიმპტომების თემებთან დაკავშირებას და თემის შესაბამისი წამლის არჩევას. პაციენტი მთლიანობაში ფასდება ფიზიკური, ემოციური, გარემო და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით.

რა შედეგები აქვს ჰომეოპათიის ეფექტების კვლევებს?

ლიტერატურაში მრავალი კვლევაა ჰომეოპათიის გავლენაზე კიბოსა და სხვა დაავადებებში. ბევრში უარყოფითი შედეგია, თუმცა დადებითი შედეგებიც არსებობს. ამ უკანასკნელთა უმეტესობას მეთოდოლოგიური ნაკლოვანებები აქვს. ამერიკის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) ჰომეოპათიური წამლები რეგულირების ქვეშ მოაქცია, მაგრამ მათი ეფექტიანობა და უსაფრთხოება არ შეუფასებია. 2010 წლის თებერვალში გაერთიანებული სამეფოს მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის კომიტეტმა (UK Science and Technology Committee) კლინიკური ჩანაწერებისა და ექსპერტთა მოსაზრებების ანალიზით ანგარიში გამოაქვეყნა: ჰომეოპათიის პლაცებოზე უკეთესი მნიშვნელოვანი ეფექტის საკმარისი მტკიცებულება არ არსებობს. განვითარებად ქვეყნებში მალარიის, AIDS-ის, ტუბერკულოზის, დიარეისა და გრიპის დროს მოხმარების ზრდის გამო მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამაც (WHO) გააფრთხილა, რომ ამ ხუთი პრობლემის მკურნალობაში ჰომეოპათიას ადგილი არ აქვს.

2012 წელს ავსტრალიის მთავრობის ჯანმრთელობისა და სამედიცინო კვლევის ეროვნულმა საბჭომ ჰომეოპათიის ეფექტიანობის მტკიცებულებები ფართოდ შეაფასა და ანგარიში გამოაქვეყნა. ანგარიშის მიხედვით, არც ერთ ჯანმრთელობის პრობლემაში გამოყენების სანდო მტკიცებულება არ არსებობს და იგი არც ქრონიკული, არც მძიმე ან პოტენციურად მძიმე პრობლემისთვის არ უნდა გამოიყენონ. ვინც მაინც მიმართავს, არ უნდა შეწყვიტოს ან შეაფერხოს არსებული მიდგომები, რომელთა უსაფრთხოება და ეფექტიანობა დამტკიცებულია.

1997 წელს Lancet-ში გამოქვეყნებულმა მეტაანალიზმა, რომელმაც 89 კვლევა შეაფასა, დაასკვნა, რომ ჰომეოპათიის ეფექტიანობაზე არც ერთ ჯანმრთელობის მდგომარეობაში საკმარისი მონაცემი არ არსებობს. შემდეგ 2005 წელს იმავე ჟურნალში 105 კლინიკური კვლევის მეტაანალიზმა მხარი დაუჭირა მოსაზრებას, რომ ეფექტები პლაცებოს ეფუძნება: რეალურად უმოქმედო ნივთიერებას სამკურნალო ეფექტი აქვს იმის რწმენით, რომ ადამიანს შველის. 2000 წელს სხვა მეტაანალიზმაც ანალოგიურად ვერ იპოვა პლაცებოზე უპირატესობის საკმარისი მტკიცებულება. კიდევ ერთმა მეტაანალიზმა, რომელმაც 89 კლინიკური კვლევის დიზაინი შეაფასა, აჩვენა, რომ დადებითი შედეგების მქონე კვლევები მეთოდოლოგიურად უფრო ნაკლოვანი იყო და დადებითი შედეგებიც დიდწილად დიზაინის არასრულფასოვნებით შეიძლება აიხსნას.

მიმოხილვით კვლევებშიც ზოგადად არ არის რეკომენდებული ჰომეოპათიის გამოყენება რომელიმე ჯანმრთელობის მდგომარეობაში. ბევრ მიმოხილვაში პლაცებოზე ეფექტიანობა კვლავ ვერ დადასტურდა. 2006 წლის სისტემურმა მიმოხილვამ კიბოს მქონე პაციენტებში ჩატარებული 6 კლინიკური კვლევა შეაფასა და დაასკვნა, რომ არც დამოუკიდებელ და არც დამხმარე მკურნალობად გამოყენების მხარდამჭერი მონაცემები საკმარისი არ არის. ბავშვებსა და მოზარდებში გამოყენების მიმოხილვამაც მსგავსი შედეგები აჩვენა. ჰომეოპათიური წამლების ფიზიკური ექსპერიმენტების სხვა მიმოხილვაში კი უმეტეს ცდაში არასაკმარისი კონტროლი ან სხვა სერიოზული შეცდომები გამოვლინდა.

2003 წლის კლინიკურ კვლევაში შეამოწმეს, იწვევს თუ არა ჰომეოპათიური Belladonna ჯანმრთელ ადამიანებში სპეციფიკურ სიმპტომებს, როგორც ამტკიცებდნენ. 253 ჯანმრთელი პირი 2 ჯგუფად დაყვეს: ერთს ულტრამოლეკულური დოზით Belladonna, მეორეს პლაცებო მისცეს. მნიშვნელოვანი სხვაობა არ გამოვლინდა. 2012 წელს ადრეული ძუძუს კიბოს მქონე 431 პაციენტზე კლინიკურმა კვლევამაც აჩვენა, რომ სტანდარტულ ღებინების საწინააღმდეგო წამლებს დამატებული ჰომეოპათიური Cocculine ქიმიოთერაპიით გამოწვეული გულისრევა-ღებინების შემცირებას არ ეხმარებოდა.

ლიტერატურაში ჰომეოპათიის დადებითი შედეგების კვლევებიც არის, თუმცა უმეტესობას მეთოდოლოგიური ნაკლი აქვს. 2010 წლის დაკვირვებით კვლევაში ჩვეულ მკურნალობასთან ერთად ჰომეოპათიის მიმღებებში სისუსტე შემცირდა. ოპერაციის შემდეგ დასხივების უბანში ქავილის მქონე ძუძუს კიბოს 25 პაციენტზე კვლევაში 21-ს ქავილი შეუმსუბუქდა. ოპერაციის შემდგომ რადიოთერაპიაზე მყოფი ძუძუს კიბოს 66 პაციენტის სხვა კვლევაში ჰომეოპათია დასხივებით გამოწვეული დერმატიტისთვის სასარგებლო იყო. სხვა კვლევაში მკურნალობადასრულებულ, განკურნებულ, ძუძუს კიბოს ისტორიის მქონე 83 ქალში 3 ჰომეოპათიური წამლის ნარევი მენოპაუზის ჩივილებისთვის გამოსცადეს. ალებზე მნიშვნელოვანი გავლენა არ ჰქონდა, მაგრამ ზოგად ჯანმრთელობაზე გარკვეული დადებითი ეფექტი გამოვლინდა. მსგავსი მახასიათებლების 53 პაციენტზე ანალოგიურ კვლევაში კი მნიშვნელოვანი სხვაობა არ იყო.

2004 წელს Journal of Clinical Oncology-ში გამოქვეყნებულ კლინიკურ კვლევაში ოპერაციის შემდეგ რადიოთერაპიაზე მყოფი ძუძუს კიბოს 254 პაციენტი 2 ჯგუფად დაყვეს: ერთს ტროლამინი მისცეს, მეორეს ჰომეოპათიური კალენდულა. შედეგად კალენდულა მწვავე დერმატიტის პრევენციაში უფრო ეფექტიანი იყო. 2015 წლის სხვა კლინიკურმა კვლევამ, რომელშიც 373 ონკოლოგიური პაციენტი შეფასდა, აჩვენა, რომ ჩვეულ მკურნალობას დამატებული ჰომეოპათია ცხოვრების ხარისხს ზრდიდა.

არის ჰომეოპათია უსაფრთხო მეთოდი?

ჰომეოპათიური წამლები უმეტესად მცენარეული, ცხოველური ან მინერალური კომპონენტების სპირტიან წყალში შერევითა და განმეორებითი განზავებით მიიღება. მართალია, ნივთიერებები ჩვეულებრივ არასაშიშ დონემდე განზავებულია, მაგრამ ზოგ პროდუქტში ტოქსიკური კომპონენტები აღმოჩნდა. დარიშხანის შემცველი ჰომეოპათიური წამლის მიმღებ 2 შემთხვევაში მელანოზი (ქსოვილებში პიგმენტის ჭარბი დაგროვებით კანის გამუქება) და 1 შემთხვევაში კვადრიპარეზი (ორივე ხელისა და ფეხის კუნთოვანი სისუსტე) განვითარდა. ერთ კვლევაში ხორვატიაში გაყიდულ პროდუქტებში ტოქსიკური ლითონებისა და მეტალოიდების დონე გაზომეს: უმეტესობა ზღვარზე დაბალი იყო, მაგრამ ზოგში საშიშ დონეს აღწევდა. ლიტერატურაში სხვა შემთხვევაში „Lycopodium similiaplex“-ის ჭარბმა გამოყენებამ მწვავე ჰეპატიტი გამოიწვია.

მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის ანგარიშში, რომელიც 105 ქვეყნის 400 სპეციალისტის მონაწილეობით მომზადდა, აღნიშნულია, რომ სწორად მომზადებული ჰომეოპათიური პროდუქტები ზოგადად უსაფრთხოა, თუმცა არასაკმარისი განზავებისას აქტიური კომპონენტების მაღალმა შემცველობამ გვერდითი მოვლენები შეიძლება გამოიწვიოს. 2012 წლის სისტემურ მიმოხილვაში ჰომეოპათიური წამლებისგან ალერგიული რეაქციები და მოწამვლები აღირიცხა. უშუალო მოქმედების გარდა ისინი არაპირდაპირადაც შეიძლება საზიანო იყოს, რადგან ძირითადი მკურნალობის არასაკმარის მიღებას იწვევს.

მაშ, როგორ უნდა მოვიქცეთ?

დღემდე კლინიკურ კვლევებში ჰომეოპათიის რომელიმე ჯანმრთელობის მდგომარეობაში გამოყენების ძლიერი მტკიცებულება ვერ მიიღეს. ზოგ კვლევაში გარკვეული დადებითი ეფექტი ჩანს, თუმცა უმეტესობაში იგი პლაცებოს არ სცილდება. პლაცებოზე უპირატესი შედეგების მქონე კვლევების უმეტესობასაც მეთოდოლოგიური შეცდომები აქვს. სწორად მომზადებული წამლები ძლიერ განზავებულია და მნიშვნელოვან გვერდით მოვლენებს არ იწვევს. თუმცა ამ სახელით გაყიდული ზოგი პროდუქტი შეიძლება არასაკმარისად განზავდეს, მნიშვნელოვანი აქტიური კომპონენტები შეიცავდეს და გვერდითი მოვლენები გამოიწვიოს. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საფრთხეა ადამიანის მიერ არსებული ძირითადი მკურნალობის შეწყვეტა ან შეფერხება. არსებული მტკიცებულებების ფონზე ამჟამად ამ მეთოდისგან თავის შეკავება სასარგებლოა.