რა არის მემკვიდრეობითი PTEN მუტაცია? კიბოს მონიტორინგისა და მკურნალობის გზამკვლევი მატარებლებისთვის

ზოგადი ინფორმაცია მემკვიდრეობითი PTEN მუტაციის შესახებ

• PTEN (Phosphatase and Tensin Homolog) უჯრედის ზრდის, გაყოფისა და გადარჩენის მარეგულირებელი სიმსივნის დამთრგუნველი გენია. PTEN უჯრედშიდა სასიგნალო გზების კონტროლით უჯრედების გამრავლებასა და მეტასტაზირებას აფერხებს. ჩვეულებრივ, კიბოს განვითარებას ფოსფოინოზიტიდ-3-კინაზის (PI3K) გზის დათრგუნვით უშლის ხელს.
• PTEN გენში წარმოქმნილმა მუტაციებმა ამ გენის სიმსივნის დამთრგუნველი ფუნქცია შეიძლება დაარღვიოს და მრავალი ტიპის კიბოში სიმსივნის წარმოქმნასა და პროგრესირებას შეუწყოს ხელი.
• PTEN-ის გერმინალური პათოგენური ვარიანტები (მემკვიდრეობითი მუტაციები) უკავშირდება აუტოსომურ-დომინანტურად მემკვიდრეობით PTEN ჰამარტომული სიმსივნის სინდრომს (PHTS) .
• PHTS მოიცავს Cowden-ის სინდრომს, Bannayan-Riley-Ruvalcaba-ს სინდრომსა და Proteus-ის მსგავს სინდრომს.
• PHTS მოიცავს ჰამარტომულ წარმონაქმნებთან დაკავშირებულ სხვადასხვა მრავალსისტემურ დარღვევას და ზრდის ძუძუს, ფარისებრი ჯირკვლის, თირკმლისა და, სავარაუდოდ, სხვა ტიპის კიბოს რისკს (ენდომეტრიუმის, კოლორექტული და მელანომა).
• Lhermitte-Duclos-ის დაავადება (LDD) ნათხემის დისპლაზიური განგლიოციტური წარმონაქმნია და PHTS-თან დაკავშირებული, თუმცა მისთვის არასპეციფიკური მდგომარეობაა.
• მემკვიდრეობითი PTEN მუტაციის მატარებლებში ნებისმიერი კიბოს განვითარების სიცოცხლის განმავლობაში რისკის შეფასება 85-89%-ია. ეს შემთხვევები უმეტესად ზრდასრულ ასაკში ვლინდება. კიბოს ცალკეული ტიპების რისკებისთვის ქვემოთ მოცემული ინფორმაცია განიხილეთ.
• PHTS-ის არაავთვისებიანი გამოვლინებებისთვის სპეციფიკური რეკომენდაციები არ არსებობს.
• ბავშვობის გამოვლინებები შეიძლება მოიცავდეს მაკროცეფალიას, ინტელექტუალურ დარღვევას, განვითარების შეფერხებასა და აუტიზმის სპექტრის დარღვევებს.
• ბავშვობაში კიბოს მონიტორინგი რეკომენდებული არ არის. PHTS-ის მქონე ადამიანების პედიატრიული მართვის სახელმძღვანელოები ცალკე განიხილება.

მემკვიდრეობით PTEN მუტაციასთან დაკავშირებული რისკები

ძუძუს კიბო:

• სიცოცხლის განმავლობაში კიბოს რისკი ≈ 67-85% (ქალებში).
• დიაგნოზის საშუალო ასაკი: 38-46 წელი.
• ხშირია ძუძუს ფიბროცისტული დაავადება.

ფარისებრი ჯირკვლის კიბო:

• სიცოცხლის განმავლობაში კიბოს რისკი ≈ 6-38% (ჩვეულებრივ ფოლიკულური, იშვიათად პაპილარული; მედულარული კიბოს რისკს არ ზრდის).
• დიაგნოზის მედიანური ასაკი: 37 წელი.
• ფარისებრი ჯირკვლის სხვა დაავადებების რისკმა შეიძლება 75%-ს მიაღწიოს (მრავალკვანძოვანი ჩიყვი, ადენომატოზური კვანძები და ფოლიკულური ადენომები).

ენდომეტრიუმის (საშვილოსნოს) კიბო:

• სიცოცხლის განმავლობაში კიბოს რისკი ≈ 2-28%.
• რისკი იზრდება 30-იანი წლების ბოლოსა და 40-იანი წლების დასაწყისში.
• ხშირია საშვილოსნოს კეთილთვისებიანი მიომები.

თირკმლის (რენალური) კიბო:

• სიცოცხლის განმავლობაში კიბოს რისკი ≈ 2-34% (უმეტესად პაპილარული ტიპი).
• რისკი იზრდება 40-იანი წლების ბოლოს.

კუჭ-ნაწლავის კიბო:

• სიცოცხლის განმავლობაში კოლორექტული კიბოს რისკი ≈ 9-20%.
• დიაგნოზის საშუალო ასაკი: 44-58 წელი.
• პოლიპები ხშირია და კუჭიდან მსხვილ ნაწლავამდე შეიძლება სხვადასხვა ჰისტოლოგიური აგებულება ჰქონდეს (ჰამარტომული, ჰიპერპლაზიური, ადენომები, ანთებითი და განგლიონევრომები).
• ბავშვობაში პოლიპები შეიძლება მწვავედ გამოვლინდეს სწორი ნაწლავიდან სისხლდენით (ინვაგინაციის გამო).

კანის კიბო:

• მელანომისთვის სიცოცხლის განმავლობაში რისკი ≈ 0-6%.
• შეიძლება მრავალი არაავთვისებიანი წარმონაქმნი არსებობდეს.

მართვის რეკომენდაციები:

მონიტორინგი:

• ძუძუ: 30-50 წლის ასაკში ყოველწლიური მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI) და 40 წლიდან ყოველწლიური მამოგრაფია.
• ფარისებრი ჯირკვალი: 18 წლიდან ყოველწლიური ულტრასონოგრაფია (USG). ოჯახში 16 წლამდე ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ისტორიის არსებობისას ან კლინიკური საჭიროების შემთხვევაში მონიტორინგი შეიძლება ადრე დაიწყოს.
• თირკმელი: 40 წლიდან ულტრასონოგრაფია ყოველ 2 წელიწადში.
• კოლორექტული: 35-40 წლის ასაკში საწყისი კოლონოსკოპიით პოლიპების დატვირთვა ფასდება. საჭიროებისას პოლიპების მონიტორინგი ტარდება. ნორმალური შედეგის შემთხვევაში გამოიყენება ასაკის შესაბამისი ჩვეულებრივი სკრინინგის სახელმძღვანელოები. კლინიკური საჭიროებისას შეიძლება უფრო ადრეული კოლონოსკოპია განიხილებოდეს.
• კანი: 30 წლიდან დერმატოლოგის მიერ საწყისი გასინჯვა და საჭიროების მიხედვით შემდგომი მონიტორინგი.
• გინეკოლოგია: ენდომეტრიუმის რუტინული მონიტორინგი რეკომენდებული არ არის, თუმცა კლინიკურ კვლევებში შეიძლება განიხილებოდეს. პაციენტები უნდა იყვნენ ინფორმირებული ისეთი მნიშვნელოვანი გინეკოლოგიური სიმპტომების შესახებ, როგორიცაა მენოპაუზის შემდგომი ან არარეგულარული სისხლდენა.
• თავის ტვინი: ატაქსიის ან მომატებული ქალასშიდა წნევის მსგავსი სიმპტომებისას Lhermitte-Duclos-ის დაავადების შესაფასებლად MRI რეკომენდებულია.

ქიმიოპროფილაქტიკა:

PTEN ჰამარტომული სიმსივნის სინდრომის (PHTS) დროს ქიმიოპროფილაქტიკის მონაცემები არ არსებობს (მაგალითად, ძუძუს კიბოსთვის tamoxifen ან ნაწლავის პოლიპების/კიბოსთვის aspirin).

ქირურგია:

• შეიძლება ინდივიდუალურად შეფასდეს ძუძუს შემნახველი ოპერაცია ან რისკის შემამცირებელი ორმხრივი მასტექტომია. თუმცა ის, ჩვეულებრივ, 30 წლამდე ან 60 წელზე უფროსი პაციენტებისთვის რეკომენდებული არ არის. მნიშვნელოვანია ინფორმირებული თანხმობა და ერთობლივი გადაწყვეტილების მიღება.
• რისკის შემამცირებელ ჰისტერექტომიაზე მტკიცებულება არ არსებობს.

ცხოვრების წესის რეკომენდაციები:

• პაციენტებს დეტალურად უნდა განემარტოს ზემოთ ჩამოთვლილი კიბოს ტიპების მნიშვნელოვანი საყურადღებო სიმპტომები. განსაკუთრებით საჭიროა ბავშვობაში ნაწლავის გაუვალობის (ინვაგინაციის) ან ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს მსგავსი გამოვლინებების ამოცნობა და დროული ჩარევა.
• პაციენტებს უნდა აეხსნათ მოწევის შეწყვეტის, ალკოჰოლის შემცირების, ჯანსაღი წონის შენარჩუნებისა და ფიზიკურად აქტიური ცხოვრების სარგებელი კიბოს განვითარების რისკის შესამცირებლად.

ოჯახთან დაკავშირებული საკითხები:

• რისკის ქვეშ მყოფი ოჯახის წევრების გენეტიკურ ტესტირებაზე მიმართვისთვის საჭიროა კლინიკური გენეტიკის სამსახურში გადამისამართება.
• რეპროდუქციული არჩევანების განსახილველად კლინიკური გენეტიკის სამსახურში გადამისამართება რეკომენდებულია.

*

დაკავშირებული თემა: გენეტიკური მემკვიდრეობის შეცვლა შესაძლებელია — მემკვიდრეობითი კიბოს შეჩერების გზა