جهش ارثی PTEN چیست؟ راهنمای پیگیری و درمان سرطان برای حاملان

اطلاعات کلی دربارهٔ جهش ارثی PTEN

• PTEN (Phosphatase and Tensin Homolog)، تنظیم‌کنندهٔ رشد، تقسیم و بقای سلول، یک ژن سرکوبگر تومور است. PTEN با کنترل مسیرهای پیام‌رسانی درون سلول، از تکثیر سلول و متاستاز جلوگیری می‌کند و معمولاً با مهار مسیر فسفواینوزیتید-3-کیناز (PI3K)، مانع ایجاد سرطان می‌شود.
• در ژن PTEN، جهش‌ها می‌توانند کارکرد سرکوب تومور را مختل کنند و در ایجاد و پیشرفت انواع سرطان نقش داشته باشند.
• در PTEN، واریانت‌های بیماری‌زای ردهٔ زایا (جهش‌های ارثی)با وراثت اتوزومال غالب و سندرم تومور هامارتومای PTEN (PHTS) مرتبط‌اند.
• PHTS شامل سندرم کاودن، سندرم بانایان-رایلی-رووالکابا و سندرم شبه‌پروتئوس است.
• PHTS مجموعه‌ای از اختلال‌های چندسیستمی مرتبط با رشد هامارتومی است و خطر سرطان پستان، تیروئید، کلیه و احتمالاً دیگر سرطان‌ها، شامل آندومتر، کولورکتال و ملانوم را افزایش می‌دهد.
• بیماری لرمیت-دوکلوس (LDD)گانگلیوسیتوم دیسپلاستیک مخچه و وضعیتی مرتبط با PHTS، اما غیر اختصاصی برای آن است.
• در حاملان جهش ارثی PTEN، برای هر نوع سرطان، خطر طول عمر حدود 85-89% برآورد می‌شود. این خطرها بیشتر در بزرگسالی بروز می‌کنند. برای خطر سرطان‌های مشخص، اطلاعات زیر را ببینید.
• برای تظاهرات غیرسرطانی PHTS توصیهٔ اختصاصی وجود ندارد.
• تظاهرات کودکی ممکن است شامل ماکروسفالی، ناتوانی ذهنی، تأخیر تکامل و اختلال‌های طیف اوتیسم باشد.
• پایش سرطان در کودکی توصیه نمی‌شود. راهنمای مدیریت کودکان PHTS جداگانه بررسی می‌شود.

خطرهای مرتبط با جهش ارثی PTEN

سرطان پستان:

• خطر طول عمر سرطان ≈ 67-85% در زنان.
• میانگین سن تشخیص: 38-46 سال.
• بیماری فیبروکیستیک پستان شایع است.

سرطان تیروئید:

• خطر طول عمر سرطان ≈ 6-38%؛ معمولاً فولیکولار و به‌ندرت پاپیلری، بدون افزایش خطر سرطان مدولاری.
• میانهٔ سن تشخیص: 37 سال.
• خطر دیگر بیماری‌های تیروئید ممکن است به 75% برسد؛ شامل گواتر چندگرهی، گره‌های آدنوماتوز و آدنوم فولیکولار.

سرطان آندومتر (رحم):

• خطر طول عمر سرطان ≈ 2-28%.
• خطر در اواخر دههٔ 30 و اوایل دههٔ 40 زندگی افزایش می‌یابد.
• فیبروم‌های خوش‌خیم رحم شایع‌اند.

سرطان کلیه:

• خطر طول عمر سرطان ≈ 2-34%؛ بیشتر نوع پاپیلری.
• خطر در اواخر دههٔ 40 افزایش می‌یابد.

سرطان گوارشی (معده و روده):

• خطر طول عمر سرطان کولورکتال ≈ 9-20%.
• میانگین سن تشخیص: 44-58 سال.
• پولیپ‌ها شایع‌اند و از معده تا کولون، بافت‌شناسی‌های مختلف شامل هامارتومی، هیپرپلاستیک، آدنوم، التهابی و گانگلیونوروم دارند.
• پولیپ ممکن است در کودکی با خون‌ریزی حاد رکتوم، به‌دلیل درهم‌روی روده، ظاهر شود.

سرطان پوست:

• ملانوم خطر طول عمر ≈ 0-6% دارد.
• ممکن است ضایعات غیرسرطانی فراوانی وجود داشته باشد.

توصیه‌های مدیریت:

پیگیری:

• پستان: از 30-50 سالگی، سالانه MRI و از 40 سالگی، سالانه ماموگرافی.
• تیروئید: از 18 سالگی، سونوگرافی سالانه. در سابقهٔ خانوادگی سرطان تیروئید زیر 16 سال یا ضرورت بالینی، پیگیری زودتر ممکن است.
• کلیه: از 40 سالگی، هر 2 سال سونوگرافی.
• کولورکتال: در 35-40 سالگی، ارزیابی پایه با کولونوسکوپی برای تعیین بار پولیپ انجام می‌شود. در صورت نیاز، پولیپ‌ها پیگیری می‌شوند. اگر طبیعی باشد، راهنماهای معمول غربالگری متناسب با سن اجرا می‌شوند. در ضرورت بالینی، کولونوسکوپی زودتر قابل بررسی است.
• پوست: از 30 سالگی، معاینهٔ پایهٔ متخصص پوست و پیگیری بر حسب نیاز.
• زنان: پایش آندومتر معمولاً توصیه نمی‌شود، اما در کارآزمایی‌ها قابل بررسی است. باید بیماران را دربارهٔ علائم مهم زنان مانند خون‌ریزی پس از یائسگی یا خون‌ریزی نامنظم آگاه کرد.
• مغز: در آتاکسی یا علائم افزایش فشار داخل جمجمه، برای ارزیابی لرمیت-دوکلوس MRI توصیه می‌شود.

پیشگیری دارویی:

برای پیشگیری دارویی در سندرم تومور هامارتومای PTEN (PHTS) داده‌ای وجود ندارد؛ مانند تاموکسیفن برای پستان یا آسپرین برای پولیپ/سرطان روده.

جراحی:

• جراحی حفظ پستان یا ماستکتومی دوطرفهٔ کاهندهٔ خطر را می‌توان موردی بررسی کرد، اما معمولاً زیر 30 یا بالای 60 سال توصیه نمی‌شود. رضایت آگاهانه و تصمیم مشترک مهم‌اند.
• برای هیسترکتومی کاهندهٔ خطر، شواهدی وجود ندارد.

توصیه‌های سبک زندگی:

• باید علائم هشدار مهم سرطان‌های بالا را به‌تفصیل به بیمار توضیح داد. به‌ویژه باید نشانه‌های احتمالی دوران کودکی، مانند انسداد روده ناشی از درهم‌روی یا سرطان تیروئید، شناسایی و به‌موقع مداخله شوند.
• باید فواید ترک سیگار، کاهش الکل، حفظ وزن سالم و فعالیت جسمی را در کاهش خطر سرطان برای بیمار توضیح داد.

موضوعات خانوادگی:

• باید برای هدایت اعضای در معرض خطر خانواده به آزمایش ژنتیکی، به واحد ژنتیک بالینی ارجاع داد.
• ارجاع به ژنتیک بالینی برای گفت‌وگو دربارهٔ گزینه‌های باروری توصیه می‌شود.

*

موضوع مرتبط: تغییر میراث ژنتیکی ممکن است؛ راه جلوگیری از سرطان ارثی