რა არის რიტუქსიმაბი და როგორ მოქმედებს?

კიბოს უჯრედებში სხვადასხვა მოლეკულაა, რომელიც მათ ნორმალურისგან განასხვავებს. უმეტესად ზედაპირული ცილოვანი რეცეპტორებია. მათ საწინააღმდეგო მონოკლონური ანტისხეულები ბოლო წლებში ონკოლოგიის ყველაზე ეფექტიან წამლებს შორის შევიდა.

ანტისხეულები იმუნური სისტემის ცილებია, რომლებიც პათოგენებისა და კიბოს უჯრედებისგან გვიცავს. 1970-იანებიდან ლაბორატორიაშიც წარმოებულ ამ მაღალშერჩევით გაწმენდილ მოლეკულებს მონოკლონური ანტისხეული ეწოდება.

დღემდე კიბოს სამკურნალოდ დაახლოებით 20 მონოკლონურმა ანტისხეულმა FDA-ის დამტკიცება მიიღო. ყველაზე ხშირად გამოიყენება ტრასტუზუმაბი (ძუძუ და კუჭი), ბევაციზუმაბი (კოლონის, ტვინის, საკვერცხის, ცერვიქსის, ფილტვისა და სხვა კიბოები) და რიტუქსიმაბი (ზოგი ლიმფომა და ლეიკემია).

არაჰოჯკინის ლიმფომისა და ქრონიკული ლიმფოციტური ლეიკემიის სამკურნალო ქიმერული მონოკლონური ანტისხეული რიტუქსიმაბი (rituximab = სავაჭრო სახელი Maphtera) ლიმფომისა და ლეიკემიის ზედაპირულ CD20 ცილაზე შეკავშირებით მოქმედებს. CD20 B დამცავი უჯრედების ზედაპირული ცილოვანი ანტიგენია. CD20-ის ზუსტი ფუნქცია უცნობია, თუმცა კალციუმის შეღწევასა და კონცენტრაციის შენარჩუნებაზე პასუხისმგებლად მიიჩნევა. ზოგ B-უჯრედულ ლიმფომასა და ლეიკემიაში იგი ნორმალურზე ბევრად მეტია. CD20 დიაგნოსტიკისა და დაგეგმვისთვის გამოყენებული სიმსივნური მარკერია (ბიომარკერი).

კიბოს უჯრედზე შეკავშირებული რიტუქსიმაბი natural killer (NK) იმუნურ უჯრედებს ააქტიურებს. ისინი ანტისხეულდამოკიდებულ განადგურებას იწვევს. იმუნური უჯრედების ციტოკინები და კიბოს დაშლის ნივთიერებები მეტ იმუნურ უჯრედს იზიდავს და გაზრდილი სისხლძარღვთა გამტარობით წამალს სიმსივნემდე მისვლას უადვილებს. rituximab უჯრედული ცვლილებებით დაპროგრამებულ სიკვდილს, აპოპტოზს იწვევს.

რიტუქსიმაბი კიბოს გარდა ჭარბაქტიური იმუნიტეტის დასათრგუნად რევმატოიდულ ართრიტში, ვეგენერის გრანულომატოზსა და მიკროსკოპულ პოლიანგიიტშიც გამოიყენება.