რა არის სერვიკალური (საშვილოსნოს ყელის) დისპლაზია?

რა არის სერვიკალური დისპლაზია?

სერვიკალური დისპლაზია კიბოსწინარე მდგომარეობაა, რომლის დროსაც საშვილოსნოს ყელის (სერვიქსის) ზედაპირზე განვითარებული უჯრედები პათოლოგიურად იზრდება.

ადამიანის პაპილომავირუსით (HPV) ინფიცირება სერვიკალურ დისპლაზიას იწვევს. სპეციალისტები ამ მდგომარეობას, მიუხედავად იმისა, რომ ის კიბო არ არის, საშვილოსნოს ყელის კიბოს წინამორბედად მიიჩნევენ. რეგულარული Pap Smear და საშვილოსნოს ყელის კიბოს სკრინინგი დისპლაზიის გამოვლენას უწყობს ხელს. დიაგნოზის შემდეგ კონიზაციის მსგავსი მეთოდებით შესაძლებელია მკურნალობა და დაავადების პროგრესირების თავიდან აცილება.

შეფასებით, მხოლოდ აშშ-ში ეს მდგომარეობა ყოველწლიურად 250 ათასიდან 1 მილიონამდე ქალს ეხება.

რა სიმპტომები აქვს სერვიკალურ დისპლაზიას?

სერვიკალური დისპლაზია ჩვეულებრივ სიმპტომებს არ იწვევს. ანალოგიურად, HPV-ის მქონეთა უმეტესობას არც ჯანმრთელობის პრობლემა აქვს და არც სიმპტომები. დისპლაზიის დიაგნოზი ხშირად რუტინული Pap smear-ის შემდეგ ისმება.

თუ სერვიკალური დისპლაზია საშვილოსნოს ყელის კიბოს განვითარებას გამოიწვევს, ადამიანს სიმპტომები შეიძლება გაუჩნდეს. უნდა გვახსოვდეს, რომ ადრეული სტადიის საშვილოსნოს ყელის კიბოც შეიძლება უსიმპტომო იყოს. შორსწასულმა კიბომ კი შეიძლება პათოლოგიური სისხლდენა და გამონადენი გამოიწვიოს, მათ შორის სისხლდენა სქესობრივი აქტივობის შემდეგ.

რა იწვევს სერვიკალურ დისპლაზიას?

2021 წელს გამოქვეყნებული სტატიის თანახმად, სერვიკალური დისპლაზია HPV ინფექციის შედეგად ვითარდება. HPV 200-ზე მეტი ვირუსის ჯგუფს აღნიშნავს. მათგან HPV 16 საშვილოსნოს ყელის კიბოს შემთხვევების 50%-ს იწვევს.

HPV ყველაზე გავრცელებული სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციაა

სქესობრივად აქტიური ადამიანების უმეტესობა ამ ვირუსს ხვდება და შემთხვევების 90%-ში იმუნური სისტემა ვირუსს ორგანიზმიდან 2 წლის განმავლობაში აქრობს.

თუმცა ზოგიერთ ადამიანში HPV შეიძლება მუდმივ ინფექციად იქცეს. ასეთ დროს ინფექციამ შეიძლება სერვიკალური დისპლაზია გამოიწვიოს, რომელიც მკურნალობის გარეშე საშვილოსნოს ყელის კიბოს განვითარებამდე შეიძლება მივიდეს.

ქვემოთ ნაჩვენებია საშვილოსნოს ყელში HPV ინფექციიდან გამოჯანმრთელებამდე, დისპლაზიამდე ან კიბომდე მიმდინარე პროცესი.

რა არის სერვიკალური დისპლაზიის რისკფაქტორები?

სერვიკალური დისპლაზია საშვილოსნოს ყელის კიბოს განვითარების წინამორბედია. საშვილოსნოს ყელის კიბოს განვითარების ალბათობას შემდეგი ფაქტორები ზრდის:

• HPV
• ახალგაზრდა ასაკში, განსაკუთრებით 18 წლამდე, სქესობრივი აქტივობის დაწყება
• ერთზე მეტ ადამიანთან სქესობრივი აქტივობა
• მოწევა
• დასუსტებული იმუნური სისტემა
• ქლამიდიოზი (ქლამიდიის ბაქტერიით გამოწვეული სქესობრივი გზით გადამდები დაავადება)
• კონტრაცეპტიული აბების ხანგრძლივი გამოყენება
• მრავალი მშობიარობა
• ორსულობა 20 წლამდე ასაკში
• დიეთილსტილბესტროლის ზემოქმედება (ქალის ჰორმონ ესტროგენის სინთეზური ფორმა)
• საშვილოსნოს ყელის კიბოს ოჯახური ისტორია

2021 წლის სტატიაში აღნიშნულია, რომ ახალგაზრდა ასაკში HPV-ის ზემოქმედებამ შეიძლება ინფექციის მუდმივად დარჩენის ალბათობა გაზარდოს.

სერვიკალური დისპლაზია და დაავადების მიმდინარეობა

აშშ-ის კიბოს ეროვნული ინსტიტუტის თანახმად, სერვიკალური დისპლაზია შეიძლება იყოს მსუბუქი, საშუალო ან მძიმე ფორმის.

სპეციალისტები სერვიკალურ დისპლაზიას ასე აჯგუფებენ:

• დაბალი ხარისხის ბრტყელუჯრედოვანი ინტრაეპითელური დაზიანება (LSIL): სპეციალისტების მიერ ასევე CIN-1 სახელით მოხსენიებული დისპლაზიის მსუბუქი ფორმაა. საშვილოსნოს ყელის ზედაპირზე მცირედ პათოლოგიური უჯრედებია. ეს დაზიანებები ჩვეულებრივ მკურნალობის გარეშეც ქრება. თუმცა ახლომდებარე ქსოვილებში გავრცელების შემთხვევაში შეიძლება ავთვისებიანი გახდეს.
• მაღალი ხარისხის ბრტყელუჯრედოვანი ინტრაეპითელური დაზიანება (HSIL): დისპლაზიის საშუალო ან მძიმე ფორმაა, რომელსაც სპეციალისტები ასევე CIN-2-ს ან CIN-3-ს უწოდებენ. CIN-2-ის დროს საშვილოსნოს ყელის ზედაპირზე ზომიერად პათოლოგიური უჯრედებია, CIN-3-ის დროს კი უფრო მაღალი ხარისხით პათოლოგიური უჯრედები ჩანს.

სერვიკალური დისპლაზიის ორივე ფორმა შეიძლება კიბომდე პროგრესირდეს.

სერვიკალური დისპლაზიის საშვილოსნოს ყელის კიბომდე პროგრესირებას 10-დან 30 წლამდე დრო შეიძლება დასჭირდეს. ამიტომ სპეციალისტები ვარაუდობენ, რომ დისპლაზიის მქონეთა უმეტესობა HPV-ს ახალგაზრდა ასაკში შეიძლება შეხვედროდა.

როგორ ისმება სერვიკალური დისპლაზიის დიაგნოზი?

სერვიკალური დისპლაზიის დიაგნოზი შეიძლება რუტინული Pap smear-ით დაისვას. თუ შედეგები LSIL-ზე მიუთითებს, საჭიროა დამატებითი გამოკვლევა, რათა დადგინდეს, ცვლილებები უფრო სერიოზული ხომ არ არის. HSIL-ის შემთხვევაში შეიძლება კოლპოსკოპია გახდეს საჭირო. კოლპოსკოპია დაავადების ნიშნების გამოსავლენად სერვიქსის (საშვილოსნოს), საშოსა და ვულვის ახლო დათვალიერებაა.

სპეციალისტებმა შეიძლება ბიოფსიაც მოითხოვონ — საშვილოსნოს ყელის ქსოვილის მცირე ნაწილის აღება. ლაბორატორიულმა პასუხმა შეიძლება აჩვენოს, უჯრედები ავთვისებიანია თუ არა. მკურნალობა ამ შედეგების მიხედვით შეირჩევა.

როგორ მკურნალობენ სერვიკალურ დისპლაზიას?

2021 წლის სტატიის მიხედვით, მსუბუქ შემთხვევებში შესაძლებელია მოცდისა და დაკვირვების მიდგომა. ერთი წლის შემდეგ სპეციალისტები, სავარაუდოდ, Pap smear-ს გირჩევენ. საშუალო ან მძიმე შემთხვევებში კი სპეციალისტები პათოლოგიური წარმონაქმნის ქირურგიულ მოცილებას ურჩევენ.

შესაძლო ვარიანტებია:

• საშვილოსნოს ყელის ნაწილის ქირურგიული მოცილება — სერვიკალური კონიზაცია ან კონუსური ბიოფსია
• ლაზერული თერაპია, რომლის დროსაც უჯრედები კონცენტრირებული სინათლით ზიანდება
• მარყუჟოვანი ელექტროქირურგიული ექსციზია — პათოლოგიური უჯრედების ელექტრული მავთულით მოცილება
• პათოლოგიური უბნის ძლიერ სიცივეში გაყინვა — კრიოკაუტერიზაცია ან კრიოქირურგია

უნდა გვახსოვდეს, რომ სერვიკალური დისპლაზია ყოველთვის არ პროგრესირდება საშვილოსნოს ყელის კიბომდე. არსებობს მკურნალობა, რომელიც კიბოს განვითარებამდე პათოლოგიური უჯრედების მოცილებას გულისხმობს.

სერვიკალური დისპლაზიის პრევენცია

სერვიკალური დისპლაზიის თავიდან ასაცილებლად შესაძლებელია HPV ვაქცინის გაკეთება. ვაქცინაცია რეკომენდებულია 11 – 12 წლის ბავშვებისთვის და 26 წლამდე სქესობრივად აქტიური ადამიანებისთვის. ასევე საჭიროა საშვილოსნოს ყელის კიბოს რეგულარული სკრინინგი, მათ შორის Pap smear. გარდა ამისა, 2018 წლის ოქტომბერში FDA-მ (აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაცია) ადამიანის პაპილომავირუსის (HPV) 9-ვალენტიანი ვაქცინის, Gardasil 9 გამოყენების გაფართოება 27-დან 45 წლამდე ქალებისა და მამაკაცების ჩართვით დაამტკიცა. თუმცა 9-ვალენტიანი ვაქცინა ავტორის ქვეყანაში ჯერ არ შემოსულა.

პრევენციის კიდევ ერთი გზა უსაფრთხო სქესობრივი აქტივობაა. საჭიროა დამცავი საშუალებები, მაგალითად პრეზერვატივი; ამით HPV ინფექციის ალბათობაც შეიძლება შემცირდეს.

კითხვები ექიმისთვის

სერვიკალური დისპლაზიის დიაგნოზმა შეიძლება ბევრი კითხვა გააჩინოს. ქვემოთ მოცემულია რამდენიმე კითხვა, რომლებიც ექიმს დიაგნოზამდე ან მის შემდეგ შეიძლება დაუსვათ; ისინი თქვენი მდგომარეობის მიხედვითაც განსხვავდება:

• რას ნიშნავს ჩემი Pap smear-ის პასუხი?
• რა არის შემდეგი ნაბიჯი?
• შემიძლია HPV ვაქცინის გაკეთება?
• როდის უნდა გავიკეთო შემდეგი Pap smear?
• რა მკურნალობაა რეკომენდებული ჩემი მდგომარეობისთვის?
• რას უნდა ველოდო მკურნალობის შემდეგ?
• უნდა მივმართო ონკოლოგს?

შეჯამება

სერვიკალური დისპლაზია კიბო არ არის, თუმცა საშვილოსნოს ყელის ზედაპირზე პათოლოგიური უჯრედების შემცველი კიბოსწინარე წარმონაქმნია. ის მუდმივი HPV ინფექციის შედეგად ვითარდება. ამ მდგომარეობის მქონე ადამიანებს სიმპტომები არ აქვთ. Pap smear-ის მსგავსი სკრინინგი მის ადრეულ გამოვლენას შეიძლება დაეხმაროს.

საშვილოსნოს ყელის დისპლაზიის პრევენციისთვის შესაძლებელია HPV ვაქცინაცია და სქესობრივი ცხოვრებისას დამცავი საშუალებების გამოყენება. ამით HPV ინფექციის რისკი მცირდება, რაც სერვიკალური დისპლაზიის განვითარების რისკსაც ამცირებს.