რა არის სისხლდენა და რა ნიშნები აქვს?

სისხლდენა არის სისხლის გამოსვლა გულიდან და სისხლძარღვებიდან, სადაც იგი ჩვეულებრივ იმყოფება. სხვა სიტყვებით, სისხლძარღვის მთლიანობის დარღვევის შედეგად სისხლი გარეთ გამოდის და სხეულის შიგნით ან გარეთ მიედინება. სისხლდენის მნიშვნელობა მისი სიჩქარით, მდებარეობითა და რაოდენობით განისაზღვრება.

სისხლდენა სხეულის ნებისმიერ ადგილას შეიძლება განვითარდეს: კანის ჭრილობაში, ცხვირში, ბუასილის დროს ან შინაგან ორგანოებში, მაგალითად ფილტვში, ტვინში, კუჭსა და შარდის ბუშტში.

ნელი სისხლდენის გავლენა დიდი არ არის; შესაძლოა დაღლილობა და სისუსტე გამოიწვიოს. თუმცა მოულოდნელი უეცარი სისხლდენა ძლიერ სისუსტეს, თავბრუსხვევასა და ტკივილს შეიძლება იწვევდეს.

როდის ვითარდება სისხლდენა?

რა არის სისხლდენის რისკფაქტორები კიბოს მქონე პაციენტში?

ქიმიოთერაპიის პრეპარატები ძვლის ტვინის მიერ თრომბოციტების წარმოქმნის უნარზე მოქმედებს. თრომბოციტები სისხლის შედედებით სისხლდენას აჩერებს. თუ მათი დონე საკმარისი არ არის, უმცირესი ტრავმის დროსაც შეიძლება კანზე სისხლდენა ან ჩვეულებრივზე ადვილი ჩალურჯება განვითარდეს. ქიმიოთერაპიის ზოგ წამალს სხვებზე მეტად შეუძლია თრომბოციტოპენიის, ანუ დაბალი თრომბოციტების გამოწვევა.

თრომბოციტოპენიასთან ხშირად დაკავშირებული კიბოს წამლებია:

• პლატინაზე დაფუძნებული ქიმიოთერაპიები: კარბოპლატინი, ცისპლატინი და ოქსალიპლატინი
• Gemzar (გემციტაბინი)
• ტაქსოლი (პაკლიტაქსელი, დოცეტაქსელი)

იშვიათად იმუნოთერაპიამაც შეიძლება თრომბოციტოპენია გამოიწვიოს. ტიროზინკინაზის ინჰიბიტორთა კლასის ზოგმა ჭკვიანმა წამალმა, რომელიც ანგიოგენეზს (ახალი სისხლძარღვების წარმოქმნას) აფერხებს, სისხლდენისადმი მიდრეკილებაც შეიძლება შექმნას.

კიდევ ერთი მდგომარეობა ეხება პაციენტებს, რომლებსაც თავიანთი დაავადებების გამო სისხლის გამათხელებელი საშუალების, მაგალითად coumadin-ის, რეგულარული მიღება სჭირდებათ. ისინი სისხლდენის რისკის ქვეშ არიან. coumadin-ის მიმღებებმა ასევე სიფრთხილით და არა დიდი რაოდენობით უნდა მიიღონ შემდეგი მცენარეული საკვები: ნიორი, სელის თესლი, ჯანჯაფილი, მწვანე ჩაი, ვერხვის კვირტი, კურკუმა და შავბალახა. ამ მცენარეებს coumadin-ის მსგავსი შედედების საწინააღმდეგო წამლების მოქმედების გაძლიერება და სისხლდენის გამოწვევა შეუძლიათ. პაციენტებმა ამ საკითხში სიფრთხილე უნდა გამოიჩინონ. 

როგორ დავიცვათ თავი სისხლდენისგან?

• სისხლდენის გამომწვევი ზოგი ფაქტორისგან თავის შეკავება კიბოს მკურნალობის დროს გადამდები ბაქტერიებითა და პარაზიტებით გამოწვეული ინფექციებისგან გიცავთ და სისხლის დაკარგვას თავიდან გაცილებთ.
• ექიმთან შეთანხმების გარეშე არ მიიღოთ ასპირინი და ასპირინის შემცველი ტკივილგამაყუჩებლები.
• ექიმის ნებართვის გარეშე ალკოჰოლი არ მიიღოთ.
• გაპარსვისას ელექტროსაპარსი გამოიყენეთ.
• ფრჩხილები მოიწესრიგეთ და დაიჭერით.
• კანის სიმშრალის მოსაშორებლად ლოსიონი გამოიყენეთ.
• კბილები ძალიან რბილი ჯაგრისით გაიხეხეთ.
• ცხვირი ხელსახოცით გაიწმინდეთ. ამისთვის თითები არ გამოიყენოთ.
• ბასრი ხელსაწყოებისა და დანების გამოყენებისას ფრთხილად იყავით.
• საჭმლის მომზადებისა და დაუთოებისას მოერიდეთ დამწვრობას. ცხელ ღუმელში ხელის შეყოფისას ღუმელის ხელთათმანი გამოიყენეთ.
• მოერიდეთ კონტაქტურ სპორტსა და აქტივობებს, რომლებმაც შეიძლება ტრავმა გამოიწვიოს.
• ბაღში მიწის თხრისა და მცენარეების დარგვისას საბაღე ხელთათმანები გამოიყენეთ.

სისხლდენის ნიშნები და სიმპტომები:

• კანი: ტერფებსა და ფეხებზე მცირე წითელი წერტილები წითელი გამონაყარის სახით და ჩალურჯება.
• თვალები: თვალის თეთრ ნაწილში სისხლდენა და მხედველობის დარღვევა.
• პირი და ცხვირი: სისხლის ჩაქცევა, ღრძილების სისხლდენა, სისხლიანი ნერწყვი, პირის წყლულების სისხლდენა, ცხვირიდან სისხლდენა.
• საჭმლის მომნელებელი სისტემა: სისხლი ნაღებინებ მასაში ან განავალში.
• შარდი და სასქესო ორგანოები: სისხლი შარდში, შარდვისას წვა და სისხლდენა, ხშირად განმეორებული სპაზმები, ჩვეულებრივზე ძლიერი ვაგინალური სისხლდენა (ან ვაგინალური სისხლდენა მენოპაუზის შემდეგ).
• სხვა: ძლიერი თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა, სისუსტე, გაღვიძების გაძნელება, კუნთებისა და სახსრების ტკივილი.

მიმართეთ ექიმს

ზემოთ აღწერილი ნიშნებისა და ჩივილების არსებობისას დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს. ექიმის ინფორმირების გარეშე არასოდეს გამოიყენოთ თვითნებურად ყურმოკრული რჩევები. ექიმი საჭირო გამოკვლევებს ჩაატარებს და ზომებს მიიღებს.