Qanaxma nədir və əlamətləri nələrdir?

Qanaxma qanın normalda içində olduğu ürək və damarlardan kənara çıxmasıdır. Başqa sözlə, damar bütövlüyünün pozulması nəticəsində qanın damarlardan çıxaraq orqanizmin içinə və ya xaricinə doğru axmasıdır. Qanaxmanın əhəmiyyəti sürətinə, axdığı nahiyəyə və miqdarına görə müəyyən olunur.

Qanaxma orqanizmin hər hansı yerində ola bilər. Dəridəki kəsiklərdə, burunda və hemoroiddə, yaxud ağciyər, beyin, mədə və ya sidik kisəsi kimi daxili orqanlarda yarana bilər.

Yavaş qanaxmaların təsiri çox olmur. Yorğunluq və halsızlıq kimi təsirlər yarana bilər. Lakin gözlənilməyən qəfil qanaxmalar şiddətli halsızlığa, başgicəllənməyə və ağrıya səbəb ola bilər.

Qanaxma nə vaxt baş verir?

Xərçəng xəstəsində qanaxma risk amilləri nələrdir?

Kimyaterapiya dərmanları sümük iliyinin trombosit istehsal etmək gücünə təsir edir. Trombosit qanın laxtalanmasını təmin edərək qanaxmanı dayandırır. Qanınızda trombosit səviyyəsi kifayət deyilsə, ən kiçik zədələnmədə dəridə qanaxma və ya adi haldan daha tez göyərmə baş verir. Bəzi kimyaterapiya dərmanlarının trombositopeniya (trombosit azlığı) yaratma xüsusiyyəti digərlərindən daha güclüdür.

Trombositopeniya ilə geniş əlaqələndirilən xərçəng dərmanlarına bunlar daxildir:

• Platin əsaslı kimyaterapiyalar: karboplatin, cisplatin və oksaliplatin
• Gemzar (gemsitabin)
• Taksol (paklitaksel, dosetaksel)

Nadir hallarda immunoterapiyalar trombositopeniya yarada bilər. Tirozin kinaza inhibitoru sinfindən angiogenezin (yeni damar yaranmasının) qarşısını alan bəzi ağıllı dərmanlar da qanaxmaya meyillilik yarada bilər.

Başqa vəziyyət isə xəstəliklərinə görə müntəzəm qan durulaşdırıcı (məsələn, coumadin) istifadə etməli olan xəstələrin vəziyyətidir. Bu insanlar qanaxma riski altındadır. Həmçinin coumadin istifadə edənlər aşağıdakı bitki mənşəli qidaları qəbul edərkən diqqətli olmalı və çox qəbul etməməlidir: sarımsaq, kətan toxumu, zəncəfil, yaşıl çay, qovaq tumurcuğu, sarıkök, damotu kimi bitkilər coumadin kimi laxtalanma əleyhinə dərmanların təsirini artıraraq qanaxmaya səbəb ola bilər. Xəstələr bu mövzuda diqqətli olmalıdır. 

Qanaxmadan necə qoruna bilərik?

• Qanaxmanı tətikləyən bəzi amillərdən uzaq durmaq xərçəng müalicəsi zamanı sizi yoluxucu bakteriya və parazitlərin yaratdığı infeksiyalardan qoruyur və qan itkisinin qarşısını alır.
• Həkiminizlə məsləhətləşmədən aspirin və aspirin tərkibli ağrıkəsicilər istifadə etməyin.
• Həkiminizin razılığı olmadan spirt qəbul etməyin.
• Təraş olarkən elektrik təraş maşını istifadə edin.
• Dırnaqlarınızı səliqəyə salın və kəsin.
• Dərinizdəki quruluğu aradan qaldırmaq üçün dəri losyonu istifadə edin.
• Dişlərinizi çox yumşaq diş fırçası ilə fırçalayın.
• Burnunuzu dəsmalla təmizləyin. Burun təmizləmək üçün barmaqlarınızdan istifadə etməyin.
• Kəsici alət və bıçaqlardan istifadə edərkən diqqətli olun.
• Yemək hazırlayarkən və ya ütüləyərkən özünüzü yandırmamağa diqqət edin. İsti sobaya əlinizi uzadarkən soba əlcəyi istifadə edin.
• Zədələnməyə səbəb ola biləcək təmas tələb edən idman və fəaliyyətlərdən çəkinin.
• Bağda torpaq qazarkən və ya bitki əkərkən bağ əlcəyi istifadə edin.

Qanaxmanın əlamətləri və tapıntıları:

• Dəri: Ayaqlarda və qıçlarda görünən qırmızı səpki şəklində kiçik qırmızı nöqtələr və göyərmə.
• Gözlər: Gözün ağında qanaxma və görmə pozuntusu.
• Ağız və burun: Qan yığılması, diş əti qanaxması, qanlı tüpürcək, ağız yaralarında qanaxma, burun qanaxması.
• Həzm sistemi: Qusuntuda qan, nəcisdə qan.
• Sidik və cinsiyyət orqanları: Sidikdə qan, sidiyə çıxarkən yanma və qanaxma, tez-tez təkrarlanan spazmlar, adi haldan çox vaginal qanaxma (və ya menopauzadan sonra vaginal qanaxma)
• Digərləri: Şiddətli başağrısı, başgicəllənmə, halsızlıq, oyanma çətinliyi, əzələlərdə və oynaqlarda ağrı.

Həkiminizə müraciət edin

Yuxarıda göstərilən əlamət və şikayətləriniz olarsa, vaxt itirmədən həkiminizə müraciət etməlisiniz. Həkiminizdən xəbərsiz heç vaxt özbaşına eşitdiyiniz tövsiyələri tətbiq etməyin. Həkiminiz lazımi müayinələri apararaq tədbir görəcəkdir.