რა კონტროლია საჭირო ძუძუს კიბოს მკურნალობის შემდეგ? მხოლოდ USG საკმარისია?

ძუძუს კიბოს მკურნალობის დასრულება მრავალი ქალისთვის დიდი შვებაცაა და ახალი გაურკვევლობის წყაროც. მკურნალობისას ინტენსიურად დაკვირვებულმა პაციენტმა შემდგომი იშვიათი ვიზიტების გამო თავი დაკარგულად შეიძლება იგრძნოს. ამიტომ შემდგომ კონტროლს დიდი მნიშვნელობა აქვს. დეტალურად განვიხილავთ, რა გელით, რას მოიცავს მონიტორინგი და რატომაა საჭირო.

მკურნალობის შემდეგ დაკვირვების გეგმა?

ძუძუს კიბოს მკურნალობის დასრულების შემდეგ კიბოს დაბრუნებასთან დაკავშირებული შფოთვა ხშირია. შორსწასული დაავადების გამო ზოგი პაციენტის მკურნალობა ბოლომდე არ მთავრდება; კონტროლისა და სიმპტომების შემსუბუქებისთვის იგი შეიძლება გაგრძელდეს. ამას განსხვავებული სტრესი და გაურკვევლობა ახლავს.

ექიმები მკურნალობის შემდეგაც მჭიდროდ დაგაკვირდებიან. ვიზიტებზე გასინჯავენ, შესაძლო პრობლემებს გამოკითხავენ და ზოგჯერ ლაბორატორიულ ან გამოსახულებით კვლევებს ჩაატარებენ.

რომელი ტესტები ტარდება შემდგომი კონტროლის დროს?

გეგმა კიბოს ტიპზე, სტადიაზე, მიღებულ მკურნალობასა და სხვა ფაქტორებზეა დამოკიდებული:

• ექიმთან ვიზიტები: დასრულებიდან პირველი 2 წლის განმავლობაში ჩვეულებრივ ყოველ 3 თვეში ტარდება. დროის გასვლასთან ერთად იშვიათდება, 5 წლის შემდეგ კი უმეტესად წელიწადში ერთხელაა.

• ძუძუს გამოსახულებითი კვლევები (მამოგრაფია და USG): ძუძუს შემნახველი ოპერაციის (ლუმპექტომიის ან ნაწილობრივი მასტექტომიის) შემდეგ მამოგრაფია შეიძლება ოპერაციიდან და სხივური მკურნალობიდან 6-დან 12 თვეში, შემდეგ კი ყოველწლიურად დაგჭირდეთ. მასთან ერთად განსაკუთრებით მკვრივი ქსოვილისას ულტრაბგერაც (USG) შეიძლება იყოს რეკომენდებული ანომალიების გამოსავლენად. სრული მასტექტომიის შემდეგ იმ მხარის მამოგრაფია ჩვეულებრივ საჭირო არ არის, მაგრამ მეორე ძუძუს ყოველწლიური მამოგრაფია და საჭიროებისას USG შეიძლება დაგჭირდეთ.

• ძუძუს მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება (MRG) მაღალი რისკის ქალებისთვისაა რეკომენდებული. განსაკუთრებით BRCA1 ან BRCA2 მუტაციების, წარსულში ძუძუს კიბოს ან მკვრივი ქსოვილისას MRG მამოგრაფიასთან და USG-სთან ერთად უფრო დეტალურ შეფასებას იძლევა. ადრეულ გამოვლენას ეხმარება და ზოგ ქალში მკურნალობის შემდეგ შეიძლება გამოიყენებოდეს.

• მეან-გინეკოლოგის გასინჯვა: თუ ტამოქსიფენის მსგავს ჰორმონულ წამალს იღებთ და საშვილოსნო გაქვთ, ონკოლოგმა ყოველწლიური მენჯის/გინეკოლოგიური გასინჯვა შეიძლება გირჩიოთ. ამ წამლებმა შეიძლება გამოიწვიოს საშვილოსნოს კედლის გასქელება. ამიტომ მკურნალობის შემდეგ ყოველწლიურ გინეკოლოგიურ გასინჯვას მნიშვნელობა აქვს.

• ძვლის სიმკვრივის ტესტები: თუ ადრეული კიბოსთვის არომატაზის ინჰიბიტორს (ანასტროზოლს, ლეტროზოლს ან ექსემესტანს) იღებთ ან მკურნალობამ მენოპაუზა გამოიწვია, ექიმმა ძვლის ჯანმრთელობაზე მჭიდრო დაკვირვება და სიმკვრივის გაზომვა შეიძლება მოისურვოს. ამ ტესტს DEXA ეწოდება.

• სისხლის ტესტები: მრავალი ონკოლოგიური ცენტრი რეგულარულ სისხლის ანალიზებს ურჩევს. ისინი ზოგად ჯანმრთელობას, ვიტამინებსა და მინერალებს ამოწმებს და საჭიროებისას კორექციას მოიცავს. სიმსივნური მარკერებიც შეიძლება გაიზომოს (მაგალითად CA-15-3, CA-125 ან CEA). მათი დონე დაბრუნების ან პროგრესირების გაგებაში შეიძლება დაგვეხმაროს, თუმცა ყველა პაციენტში არ იმატებს და უსიმპტომო პაციენტებში რუტინულად არ გამოიყენება.

• სხვა კვლევები: ძვლის სკანირება, კომპიუტერული ტომოგრაფია (BT) ან PET-BT კვლევები ძუძუს კიბოს შემდეგ ქალთა უმეტესობის სტანდარტული კონტროლის ნაწილს არ წარმოადგენს. თუმცა დაბრუნებაზე მიმანიშნებელი სიმპტომების, ჩივილებისა თუ გასინჯვის მონაცემებისას შეიძლება ჩატარდეს.

• მინიმალური ნარჩენი დაავადების ტესტები: ზოგ დასრულებული მკურნალობის მქონეს მინიმალური ნარჩენი დაავადების (MRD= minimal residual disease) ტესტებითაც უკვე აკვირდებიან. სისხლში კიბოს DNA ფრაგმენტებით ისინი დაბრუნების ალბათობას აფასებს. თუმცა დაგეგმვა დიაგნოზის ეტაპზევე უნდა მოხდეს. FDA-ის (აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციის) ან მსგავსი უწყების ნებართვის ჯერ არქონის მიუხედავად, ტესტები მონიტორინგის იმედისმომცემ გზად მიიჩნევა. ძუძუს კიბოს შემდეგ მათი გამოყენება ადრეული დაბრუნების ნიშნების აღმოჩენის პერსპექტიული მიდგომაა.

კიბოს დაბრუნებისას

დადასტურებული დაბრუნებისას არჩევანი ადგილმდებარეობაზე, წარსულ მკურნალობასა და ზოგად ჯანმრთელობაზეა დამოკიდებული. ეჭვისას PET-BT შეიძლება იყოს რეკომენდებული.

შეადგინეთ კონტროლის გეგმა

ექიმთან ერთად განიხილეთ კიბოს შემდეგ ზრუნვის ინდივიდუალური გეგმის შექმნა. იგი შეიძლება მოიცავდეს:

• დიაგნოზის, ჩატარებული ტესტებისა და მიღებული მკურნალობის შეჯამებას

• შემდგომი გასინჯვებისა და ტესტების რეკომენდებულ განრიგს

• სხვა კიბოების ადრეული ტესტების ან მკურნალობის გრძელვადიანი გავლენის გამოსაკვლევი ტესტების განრიგს

• შესაძლო გვიანი ან გრძელვადიანი გვერდითი მოვლენების ჩამონათვალს და პერიოდებს, როდესაც მათ ყურადღება უნდა მიაქციოთ

• კვების, ფიზიკური აქტივობისა და ცხოვრების წესის ცვლილების რეკომენდაციებს