რას ნიშნავს ანტიოქსიდანტი? ყოველთვის დამცავია ანტიოქსიდანტური საკვები?

საკვების ენერგიად გარდაქმნისას გამოყენებული ჟანგბადის მოლეკულების ქიმიური რეაქციებით ორგანიზმში ჟანგბადის რადიკალები წარმოიქმნება. ისინი არასტაბილური მოლეკულებია და ოქსიდაციურ სტრესს იწვევს. სტაბილურობის მისაღწევად სხვა მოლეკულებს ესხმის თავს და DNA-საც აზიანებს. შედეგად ოქსიდაციური სტრესის აღმქმელი უჯრედი საკუთარ თავს სიკვდილისკენ მიმართავს (აპოპტოზი = უჯრედის პროგრამირებული სიკვდილი). მსოფლიოს ერთ-ერთ ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალ Cell-ში 11 აგვისტოს გამოქვეყნებული სტატიის მიხედვით, ანტიოქსიდანტების გამოყენებამ პანკრეასის კიბოში პროგრესია, ანუ დაავადების წინსვლა და გაუარესება გამოიწვია.

უჯრედებს ენერგია სჭირდება, მის წარმოსაქმნელად კი ჟანგბადი აუცილებელია, ამიტომ ორგანიზმში ჟანგბადის რადიკალების წარმოქმნა ბუნებრივი და გარდაუვალია. ისინი ერთგვარი ნედლეულის ნარჩენებია, ანტიოქსიდანტები კი ამ ნარჩენების გადამამუშავებლები. მათგან დასაცავად ორგანიზმს აქვს როგორც საკუთარი წარმოებული (გლუტათიონპეროქსიდაზა, სუპეროქსიდდისმუტაზა ფერმენტები), ისე გარედან მიღებული ანტიოქსიდანტური ნივთიერებები . მათი დახმარებით ოქსიდაციური სტრესისგან დაცვა შეგვიძლია, თუმცა კიბოს მკურნალობის მიმღებ პაციენტებში ამან მკურნალობა შეიძლება გაართულოს.

ამ სტატიის კვლევაში შეისწავლეს მუტირებული, ანუ გენეტიკურად შეცვლილი KRAS ცილის გავლენა უჯრედშიდა სიგნალის გადაცემის ერთ-ერთ გზაზე — NRF2 გზაზე, და ამ გავლენის შედეგი პანკრეასზე. ნორმალურ უჯრედებში KRAS გამრავლების სიგნალის გადაცემაში მონაწილეობს. მისი მუტაცია მუდმივ გამრავლების სიგნალს წარმოქმნის. ეს ყველაზე კარგად აღწერილია მსხვილი ნაწლავის, პანკრეასისა და ფილტვის კიბოებში.

პანკრეასის კიბოში%95 სიხშირით გვხვდება KRAS-ისა და სიმსივნის დამთრგუნველი გენების მუტაცია. დაფიქსირდა, რომ მუტირებული KRAS ოქსიდაციური წონასწორობის მარეგულირებელ გზებსაც ააქტიურებს, პირველ რიგში NRF2-ს.

უჯრედის გაყოფას ბევრი ენერგია სჭირდება. მისი დიდი რაოდენობით წარმოებისას ბევრი ჟანგბადის რადიკალი, ერთგვარი ნედლეულის ნარჩენი, წარმოიქმნება. კიბოს უჯრედები სწრაფად იყოფა და ამიტომ ბევრ რადიკალს ქმნის. მომატებული ოქსიდაციური სტრესი და KRAS მუტაცია NRF2 გზის მუშაობას აჩქარებს.

NRF2 გზა ოქსიდაციური სტრესის შესამცირებლად ანტიოქსიდანტურ საპასუხო გენებს ააქტიურებს. NRF2 გზის ერთ-ერთი ეფექტია უჯრედში გლუტათიონის სინთეზის გააქტიურება. გლუტათიონი ორგანიზმის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ანტიოქსიდანტია. იგი ჟანგბადის რადიკალებთან რეაქციაში შედის და მათ სტაბილურს ხდის. ასევე დაზიანებისას DNA-ს აღდგენას უჭერს მხარს და პენტოზოფოსფატური გზის ფერმენტების სინთეზს ასტიმულირებს. ამით სიმსივნური უჯრედის ნორმალურ მეტაბოლიზმს ეხმარება.

კვლევაში NRF2 გზის გამორთვისას ჟანგბადის რადიკალები გაიზარდა; დაირღვა mRNA-ს წარმოქმნა (ცილის სინთეზის ეტაპი) და უჯრედის გაყოფის მასტიმულირებელი სიგნალი (EGFR). შედეგად გაყოფის შენელება დაფიქსირდა.

ამ დაკვირვებებიდან შემდეგი დასკვნა გამომდინარეობს: კიბოს უჯრედებში ოქსიდაციური სტრესის გაზრდამ შეიძლება უჯრედი სიკვდილამდე მიიყვანოს. ამიტომ სტრესის შემამცირებელი ანტიოქსიდანტები შეიძლება საზიანო იყოს.

დასკვნის სახით, ანტიოქსიდანტები, ჯანმრთელ უჯრედებში ოქსიდაციური სტრესისა და DNA-ს დაზიანებისგან იცავს. ასე უჯრედს ციკლის ჯანსაღად შესრულება და გაყოფა შეუძლია. ნორმალური უჯრედისთვის დადებითი ეს თვისება სიმსივნური უჯრედების გაყოფას, დაავადების წინსვლასა და მკურნალობაზე პასუხის შემცირებას იწვევს. კვლევაში ანტიოქსიდანტური NRF2 გზის შენელებით უჯრედი ნორმალურ მუშაობას ვეღარ განაგრძობდა და სიკვდილისკენ მიდიოდა, რაც მკურნალობის წარმატების ზრდის იმედს გვაძლევს. ამიტომ ვიტამინებისა და ანტიოქსიდანტების შემცველი წამლებისა და მცენარეული პროდუქტების გამოყენება ჩვენი ექიმების ინფორმირებით უნდა გავაგრძელოთ.