რატომ ემიზნება მსხვილი ნაწლავის (კოლონისა და სწორი ნაწლავის) კიბო ახალგაზრდებს?

მართალია კოლორექტალურ კიბოს ხანდაზმულთა დაავადებად მიიჩნევენ, დღეს იგი 50 წელზე უმცროსებსაც ემიზნება, ზოგჯერ პირველ სკრინინგულ კოლონოსკოპიაზე რეკომენდებულ ასაკამდე ათწლეულებით ადრე.

კოლონოსკოპიის (მსხვილი ნაწლავის პატარა კამერიანი მოქნილი მილით ვიზუალიზაციის), განავლის ტესტებისა და დაკვირვების პროგრამების გავრცელებით ბოლო წლებში 50 წლისა და უფროსებში სიხშირე და სიკვდილიანობა მცირდება. თუმცა განვითარებულ ქვეყნებში 50 წლამდე სიხშირე სწრაფად იზრდება და მიზეზები ჯერ გაუგებარია.

სტატისტიკით 1992-2005 წლებში ამერიკაში ყოველწლიურად კოლორექტალური კიბოს სიხშირე ყოველ 100.000 ახალგაზრდაში მამაკაცებში 1.5%-ით, ქალებში 1.6%-ით იზრდებოდა. უფრო ადრე, 1973-1999 წლებში, ახალგაზრდებში კოლონის (17%) და სწორი ნაწლავის (75%) კიბო მატულობდა.

ახალგაზრდებში მაღალი სიკვდილიანობა გვიან დიაგნოსტიკას უკავშირდება. კვლევით 50 წლისა და უმცროს დიაგნოსტირებულთა %86-ში დაავადება უკვე სიმპტომური, ანუ ჩივილებისა და ნიშნების გამომწვევი იყო.

გვიანი დიაგნოსტიკა შემაშფოთებელია. ახალგაზრდები სიმპტომებს ყოველთვის ვერ ამოიცნობენ, ექიმებიც დაბალ ალბათობას ფიქრობენ და მკურნალობა იგვიანებს. ახალგაზრდა პაციენტთა დაახლოებით 15%-50%-ში პირველი დიაგნოზი მცდარია. ამიტომ მნიშვნელოვანია ამ კიბოს თავისებურებების კვლევა და პაციენტებისა და ექიმების ინფორმირება.

ადრე ექიმები ფიქრობდნენ, რომ ახალგაზრდებში იგი მემკვიდრეობით მდგომარეობებს, განსაკუთრებით ლინჩის სინდრომს უკავშირდებოდა. ახლა ცნობილია, რომ ახალგაზრდა პაციენტების 75%-ზე მეტში ოჯახური გადაცემა არ არის და დაავადება მემკვიდრეობითი არ არის. ლინჩის სინდრომი კოლონის მარჯვენა მხარის სიმსივნეებს უკავშირდება, ახალგაზრდა არამემკვიდრეობითი კიბოები კი მარცხენა კოლონსა და სწორ ნაწლავში ვითარდება. ეს მათ განსხვავებულ ბიოლოგიაზე მიუთითებს.

ამ უნიკალურ ბიოლოგიაზე მომუშავე სპეციალისტები ამბობენ, რომ კოლონის კიბო ყველასთვის ერთნაირი არ არის: ერთსა და იმავე ორგანოშიც სიმსივნეს საკუთარი გენეტიკური ხელწერა აქვს.

სირთულის შესასწავლად დაახლოებით 5000 პაციენტის სიმსივნეთა გენეტიკური პროფილები განიხილეს. ახალგაზრდა და ხანდაზმულთა სხვაობები ცალ-ცალკე აღწერეს. შედეგებს ელოდებიან.

ცნობილი ფაქტორების გარდა სხვა მიზეზებსაც იკვლევენ. 50 წელზე უმცროსთა ეპიდემიოლოგიურ მონაცემებში გარკვეული ტენდენციები გამოიკვეთა. ბოლო 30 წელში ახალგაზრდებში გაზრდილი სიმსუქნისა და დიაბეტის პარალელურად იმავე ასაკში კოლორექტალური კიბოც გაიზარდა. უშუალო მიზეზობრიობა შესამოწმებელია, თუმცა პარალელური მატება უგულებელყოფას არ ექვემდებარება.

ტკბილი სასმელების ზრდა და რძის პროდუქტების (დამცავი კალციუმის) შემცირებაც შესაძლო ფაქტორია. ამიტომ ახალგაზრდებში ყურადღებიანი, ჯანსაღი კვება არა მხოლოდ დიაბეტის, არამედ კოლორექტალური კიბოს რისკსაც შეამცირებს.