რევოლუცია კიბოს პრევენციაში: მოლეკულური ცოდნიდან ტექნოლოგიამდე — ESMO-ს პრეზიდენტი გვიამბობს

ESMO-ს (European Society for Medical Oncology = ევროპის სამედიცინო ონკოლოგიის საზოგადოება) 2024 წლის კონგრესი 13-17 სექტემბერს ბარსელონაში იმართება და მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან ონკოლოგებს, მკვლევრებს, პაციენტთა უფლებადამცველებსა და ჯანდაცვის სექტორის წარმომადგენლებს აერთიანებს. ამ დიდ ღონისძიებაზე 33000-ზე მეტი ონკოლოგიის პროფესიონალი დარეგისტრირდა. ამასთან, კონგრესზე წარსადგენად 5000-ზე მეტი სამეცნიერო მოხსენება მიიღეს.

ქვემოთ მოყვანილი ტექსტი ESMO-ს პრეზიდენტის Andrés Cervantes-ის 2024 წლის 13 სექტემბრის სტატიის — „From precision oncology to molecular prevention – a new role for our profession?“ — თარგმანია.

სწრაფი სამეცნიერო და ტექნოლოგიური პროგრესი კიბოს ყველაზე ადრეულ ეტაპებზე თავიდან აცილების იმედს ზრდის. ამავდროულად, ESMO კიბოს პრევენციას მეტ ყურადღებას უთმობს, რათა სამედიცინო ონკოლოგებს განათლება და ხელმძღვანელობა მიაწოდოს და ამ სფეროში სწრაფად ცვალებად მოვლენებს ფეხი აუწყონ.

კიბოს პრევენცია და სკრინინგით ადრეული გამოვლენა მხოლოდ ინდივიდუალური არჩევანი კი არ არის, არამედ მოქმედების მნიშვნელოვანი სფეროებია, რომლებზეც ჩვენ, როგორც ონკოლოგიურმა საზოგადოებამ, ყველამ უნდა ვიმუშაოთ. მოსალოდნელია, რომ 2022 წელთან შედარებით 2050 წლისთვის მსოფლიოში კიბოს ტვირთი 77%-ით გაიზრდება და ყოველწლიურად 35 მილიონზე მეტ ახალ შემთხვევას მიაღწევს (იხილეთ ჩვენი შესაბამისი სტატია). ამ ზრდის მთავარ მიზეზებად მოსახლეობის დაბერება, მოსახლეობის ზრდა და სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებასთან ერთად ცვალებადი რისკფაქტორების ზემოქმედება სახელდება. ამ ტენდენციის შემობრუნება ძალიან მნიშვნელოვანია როგორც ჩვენი ჯანდაცვის სისტემების, ისე პაციენტების მაღალხარისხიან მოვლაზე წვდომის დასაცავად.

ცხოვრების წესთან დაკავშირებული ფაქტორები, როგორიცაა თამბაქო, ალკოჰოლი და სიმსუქნე, და გარემო ფაქტორები, როგორიცაა ჰაერის დაბინძურება, კიბოს განვითარების მთავარი მიზეზებია და მათზე ზემოქმედებაა საჭირო. რა თქმა უნდა, ყველა კიბოს თავიდან აცილება შეუძლებელია, თუმცა წარმოქმნილი ინოვაციური ტექნოლოგიების წყალობით მომავალში კიბოს მეტი შემთხვევის უფრო ადრე დიაგნოსტირება იქნება შესაძლებელი. სისხლზე დაფუძნებული მრავალგვარი კიბოს გამოვლენის ტესტები (MCED), ხელოვნური ინტელექტით მხარდაჭერილი სამედიცინო ვიზუალიზაციის ტექნოლოგიები და ინდივიდუალური კიბოს რისკის ქულების გამომთვლელი ტარებადი მოწყობილობები მეორეული პრევენციის სფეროში კიბოთი გამოწვეული სიკვდილიანობის შემცირებას შეიძლება დაეხმაროს.

უჯრედული პროცესების შესახებ ცოდნის ზრდასთან ერთად ნათელი ხდება, რომ ისევე, როგორც სხვადასხვა სიმსივნის მოლეკულური პროფილი მკურნალობის არჩევანს განსაზღვრავს, გარემო ან გენეტიკური ფაქტორებით გამოწვეული კანცეროგენეზის მექანიზმებმაც უნდა წარმართოს პერსონალიზებული „ზუსტი პრევენციის“ მიდგომები. მაგალითად, აშშ-ში მოქმედი სტანდარტების მიხედვით, შავკანიან მამაკაცებში პროსტატის კიბოს სკრინინგის 10 წლით ადრე დაწყება რეკომენდებულია (NEJM Evid. 2024;3).

ანალოგიურად, ცნობილია, რომ ადამიანის პაპილომავირუსის (HPV) ვაქცინა ყველა ქალისთვის თანაბრად სასარგებლო კიბოს პრევენციის საშუალება არ არის და HPV-ის ზოგიერთი მაღალი რისკის ტიპი არსებული ვაქცინებით არ იფარება (Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2021;30:1895-1903).

ამ ახალი მოლეკულური ცოდნისა და რისკის კლასიფიკაციის პროფილების კიბოს სკრინინგთან ერთად უფრო ეფექტიან და ხარჯთეფექტიან პრევენციულ სტრატეგიებად გარდაქმნა დიდ იმედს იძლევა. ESMO-ს ახლად შექმნილი კიბოს პრევენციისა და ადრეული გამოვლენის სამუშაო ჯგუფის მეშვეობით ვცდილობთ, ამ სფეროს განვითარებაზე ყოვლისმომცველი ხედვა შევქმნათ და ეს ცოდნა სამედიცინო ონკოლოგიის საზოგადოებაში გავავრცელოთ.

ამ სფეროს განვითარებასთან ერთად ESMO გააგრძელებს ონკოლოგების ინფორმირებას ამ მიღწევებზე და ხელს შეუწყობს მათ კლინიკურ პრაქტიკაში საუკეთესო გზით ინტეგრირებას. მომდევნო ხუთი დღის განმავლობაში ESMO-ს 2024 წლის კონგრესი, მნიშვნელოვანი სამეცნიერო შედეგების გარდა, უმასპინძლებს საგანმანათლებლო სესიებსაც, რომლებზეც კიბოს პრევენციის მომავლის მიდგომებს შევისწავლით.