Xərçəngin qarşısının alınmasında inqilab: Molekulyar bilikdən texnologiyaya – ESMO prezidenti danışır

ESMO (European Society for Medical Oncology= Avropa Tibbi Onkologiya Cəmiyyəti) 2024 Konqresi 13-17 sentyabr tarixlərində Barselonada keçirilir və dünyanın hər yerindən onkoloqlar, tədqiqatçılar, pasiyent hüquqlarının müdafiəçiləri və səhiyyə sektorunun nümayəndələri bir araya gəlir. Bu böyük tədbir üçün 33000-dən çox onkologiya mütəxəssisi qeydiyyatdan keçib. Həmçinin konqresdə təqdim edilmək üçün 5000-dən çox elmi məruzə qəbul olunub.

Aşağıdakı yazı ESMO prezidenti Andrés Cervantesin 13 sentyabr 2024-cü il tarixli "From precision oncology to molecular prevention – a new role for our profession?" başlıqlı yazısının tərcüməsidir.

Sürətlə irəliləyən elmi və texnoloji inkişaf xərçəngin ən erkən mərhələlərdə qarşısının alınmasına ümidləri artırır. ESMO isə bu sahədə sürətlə dəyişən yeniliklərlə ayaqlaşmaq üçün tibbi onkoloqlara təhsil və istiqamətləndirmə təmin etmək məqsədilə xərçəngin qarşısının alınmasına daha çox diqqət ayırır.

Xərçəngin qarşısının alınması və skrininqlə erkən aşkarlanması yalnız fərdi seçimlər deyil, onkologiya icması olaraq hamımızın diqqət yetirməli olduğu mühüm fəaliyyət sahələridir. 2022-ci illə müqayisədə 2050-ci ilədək dünyada xərçəng yükünün 77% artaraq ildə 35 milyondan çox yeni hadisəyə çatması gözlənilir (bax: əlaqəli yazımız). Əhalinin yaşlanması, əhali artımı və sosial-iqtisadi inkişafla dəyişən risk amillərinə məruzqalma bu artımın əsas səbəbləri kimi göstərilir. Bu meyli geri çevirmək həm səhiyyə sistemlərimizi, həm də pasiyentlərin yüksək keyfiyyətli qulluğa çıxışını qorumaq baxımından çox vacibdir.

Tütün, alkoqol və piylənmə kimi həyat tərzi amilləri, eləcə də hava çirklənməsi kimi ətraf mühit amilləri xərçəngin yaranmasının əsas səbəbləridir və bu amillərə müdaxilə etmək lazımdır. Əlbəttə, bütün xərçənglərin qarşısını almaq mümkün deyil, lakin yaranan innovativ texnologiyalar sayəsində gələcəkdə daha çox xərçəng hadisəsi daha erkən diaqnoz edilə biləcək. Qan əsaslı çoxsaylı xərçəng aşkarlama testləri (MCED), süni intellektlə dəstəklənən tibbi görüntüləmə texnologiyaları və fərdi xərçəng risk ballarını hesablaya bilən geyilə bilən cihazlar ikincili profilaktika sahəsində xərçənglə əlaqəli ölümlərin azalmasına töhfə verə bilər.

Hüceyrə prosesləri haqqında biliklərimiz artdıqca, müxtəlif şiş molekulyar profillərinin müalicə seçimlərimizə istiqamət verməsi kimi, ətraf mühit və ya genetik amillərlə başladılan karsinogenez mexanizmlərinin də fərdiləşdirilmiş "dəqiq profilaktika" yanaşmalarına istiqamət verməli olduğu aydın olur. Məsələn, ABŞ-dakı mövcud standartlara görə qaradərili kişilərdə prostat xərçəngi skrininqinə 10 il daha erkən başlamaq tövsiyə olunur (NEJM Evid. 2024;3).

Eynilə, insan papillomavirusu (HPV) vaksininin bütün qadınlar üçün eyni dərəcədə faydalı xərçəng profilaktikası vasitəsi olmadığı, bəzi yüksək riskli HPV növlərinin mövcud vaksinlərlə əhatə olunmadığı məlumdur (Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2021;30:1895-1903).

Bu yeni molekulyar biliklərin və risk təsnifatı profillərinin xərçəng skrininqi vasitəsilə daha effektiv və xərc baxımından əlverişli profilaktika strategiyalarına çevrilməsi böyük ümidlər yaradır. ESMO-nun yeni yaradılmış Xərçəngin Qarşısının Alınması və Erkən Diaqnostika İşçi Qrupu vasitəsilə bu sahədəki inkişaflara əhatəli baxış qazandırmağı və bu bilikləri tibbi onkologiya icmasına yaymağı hədəfləyirik.

Bu sahə yetkinləşdikcə ESMO onkoloqları həmin irəliləyişlər barədə məlumatlandırmağa davam edəcək və onların klinik praktikaya ən uyğun şəkildə inteqrasiyasını dəstəkləyəcək. Qarşıdakı beş gün ərzində ESMO Konqresi 2024 mühüm elmi nəticələrlə yanaşı, gələcəyin xərçəng profilaktikası yanaşmalarını araşdıracağımız təlim sessiyalarına da ev sahibliyi edəcək.