რა არის მრავალკიბოს ადრეული გამოვლენის ტესტი? რას ნიშნავს ჭეშმარიტი, მცდარი, დადებითი და უარყოფითი შედეგი?

რა არის მრავალკიბოს ადრეული გამოვლენის ტესტი?

კიბო მსოფლიოში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ჯანმრთელობის პრობლემაა და ადრეული დიაგნოზი მკურნალობის წარმატებისთვის კრიტიკულია. ამ მიზნით შემუშავებულ მრავალკიბოს ადრეული გამოვლენის ტესტებს (MCED= Multi Cancer Early Detection) ერთი სისხლის ნიმუშით რამდენიმე ტიპის კიბოს გამოვლენის პოტენციალი აქვს. ადრეული დიაგნოსტიკით ტესტებმა შეიძლება ცხოვრების ხარისხი და გადარჩენის მაჩვენებლები გააუმჯობესოს. თუმცა შედეგების სიზუსტე და სანდოობა ძალიან მნიშვნელოვანია. ამიტომ უნდა შეფასდეს ჭეშმარიტად დადებითი, ცრუ დადებითი, ჭეშმარიტად უარყოფითი და ცრუ უარყოფითი შედეგების ალბათობა.

დაკავშირებული თემა: რამდენად ახლოს ვართ ერთი სისხლის ნიმუშით მრავალკიბოს ადრეული გამოვლენის ტესტთან?

რევოლუცია ადრეულ დიაგნოსტიკაში — მნიშვნელობა და ტექნოლოგიები

MCED ტესტები კიბოს ადრეულ დიაგნოსტიკაში რევოლუციურ სიახლეს გვთავაზობს.

ეს ტესტები მოწინავე ბიოტექნოლოგიური მეთოდებით ავლენს კიბოს უჯრედებიდან ან სიმსივნეებიდან სხეულის სითხეებში, უმთავრესად სისხლის მიმოქცევაში, გამოყოფილ

• სისხლის ბიომარკერებს,
• DNA ფრაგმენტებს,
• ეპიგენეტიკურ ცვლილებებსა და
• სხვა მოლეკულებს.

ტესტები ადრეულ დიაგნოზს მხოლოდ ერთი ბიოტექნოლოგიური მიდგომით, მაგალითად, სისხლში მხოლოდ სიმსივნის DNA-ს ან კიბოს უჯრედების ძიებით არ ცდილობს. ისინი აერთიანებს მრავალ ბიომარკერს და კონკრეტულ კანონზომიერებას ეძებს. სხვადასხვა ბიოლოგიური სიგნალის კომბინაციის განხილვამ შეიძლება უფრო ზუსტი და ადრეული დიაგნოზი უზრუნველყოს.

ამჟამად არც ერთ MCED ტესტს FDA-სგან (აშშ-ის სურსათისა და წამლების ადმინისტრაცია) ან სხვა მარეგულირებელი ჯანდაცვის ორგანოსგან ოფიციალური დამტკიცება ჯერ არ მიუღია. თუმცა მრავალი შემქმნელი ინტენსიურად მუშაობს და დამტკიცებას მომდევნო რამდენიმე წელიწადში ელიან. ტესტების მგრძნობელობა და სიზუსტე ამჟამად მსოფლიოში ათიათასობით ადამიანის კლინიკურ კვლევებში ფასდება.

MCED ტესტების მოქმედების ზოგადი პრინციპები

ქვემოთ ნაჩვენებია MCED სისხლის ტესტის მოქმედების პრინციპი, რომელიც ხელოვნური ინტელექტის ერთ-ერთ მეთოდს — მანქანურ სწავლებას — იყენებს: 

ზემოთ მოცემული სქემა აღწერს კიბოს ადრეულ გამოვლენასა და MCED ტესტების როლს. კიბოს უჯრედების წარმოქმნის შემდეგ აპოპტოზით ან ნეკროზით იწყება უჯრედგარეშე თავისუფალი DNA-ს (cfDNA) გამოყოფა. MCED ტესტი სისხლიდან გამოყოფს cfDNA-ს და მის სეკვენირებას ახდენს. მანქანური სწავლებით გაანალიზებული cfDNA კიბოს სიგნალის არსებობასა და წყაროზე ინფორმაციას გვაძლევს. სიგნალის აღმოჩენისას ტესტი ადგენს, რომელი ორგანოდან მოდის ის. გამოვლენის ზღვარი და კლინიკური გამოვლენის წერტილები აღნიშნავს ზღვრებს, რომელთა შემდეგ ტრადიციული მეთოდებით კიბოს ამოცნობა ხდება. სქემა უსვამს ხაზს MCED-ის უნარს, კიბო კლინიკურ ამოცნობამდე, პრეკლინიკური გამოვლენადობის პერიოდში, აღმოაჩინოს.

MCED ტესტების სახეობები — სახელები, ტექნოლოგიები და სამიზნე კიბოები

ცხრილში მოცემულია სხვადასხვა კომპანიის MCED ტესტების სახელები, ტექნოლოგიები და სამიზნე კიბოები:

კიბოს სკრინინგის ტესტების ძირითადი ცნებები

სკრინინგის სანდოობის შეფასებისას შედეგის ოთხი ძირითადი ტიპი არსებობს:

• ჭეშმარიტად დადებითი: ტესტი დადებითია და კიბო მართლაც არსებობს. ეს ნიშნავს, რომ ტესტმა კიბო წარმატებით გამოავლინა.
• ცრუ დადებითი: ტესტი დადებითია, თუმცა კიბო სინამდვილეში არ არსებობს. ამან შეიძლება ზედმეტი შფოთვა და დამატებითი სამედიცინო ჩარევები გამოიწვიოს.
• ჭეშმარიტად უარყოფითი: ტესტი უარყოფითია და კიბო მართლაც არ არსებობს. პაციენტს ნამდვილად არ აქვს კიბო და ტესტის შედეგი სწორია.
• ცრუ უარყოფითი: ტესტი უარყოფითია, თუმცა კიბო სინამდვილეში არსებობს. ეს შეუმჩნეველი დაავადებისა და მკურნალობის გარეშე პროგრესირების რისკს ქმნის.

კიბოს სკრინინგის ზოგადი ლოგიკა

სკრინინგი გარკვეული ასაკის ან მახასიათებლების მქონე ადამიანებში ადრეული კიბოს გამოვლენას ისახავს მიზნად. მაგალითად:

• კოლორექტალური კიბოს სკრინინგი: 45 წლის შემდეგ ქალებსა და მამაკაცებში კოლონოსკოპიით ან განავალში ფარული სისხლის ტესტით ტარდება.
• ძუძუს კიბოს სკრინინგი: 40 წლის შემდეგ ქალებში მამოგრაფიით ტარდება.
• საშვილოსნოს ყელის კიბოს სკრინინგი: 25 წლიდან ყველა ქალში HPV ტესტით ან ნაცხით ტარდება.
• ფილტვის კიბოს სკრინინგი: 50 წლიდან ყველა მწეველ ქალსა და მამაკაცში დაბალდოზიანი ფილტვის ტომოგრაფიით ტარდება.
• პროსტატის კიბოს სკრინინგი: 50 წლიდან ყველა მამაკაცში სისხლის PSA დონის განსაზღვრით ტარდება.

ეს ასაკობრივი ზღვრები საშუალო რისკის მქონე ადამიანებისთვისაა. მემკვიდრეობითი კიბოს რისკის მქონენი შეიძლება უფრო ადრე და უფრო დეტალური ან განსხვავებული მეთოდებით შემოწმდნენ.

ტესტები უსიმპტომო პერიოდში ტარდება და ადრეულ დიაგნოზსა და მკურნალობას შესაძლებელს ხდის. მათი ეფექტიანობა საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანია, რადგან ადრეულად აღმოჩენილი კიბოს მკურნალობის წარმატება გაცილებით მაღალია.

აქამდე ცალკეული კიბოსთვის ცალკე სკრინინგი არსებობდა; MCED-ს კი ერთი სისხლის ნიმუშით მრავალი სხვადასხვა კიბოს ადრეულად გამოვლენის პოტენციალი აქვს.

MCED ტესტები სკრინინგში ახალ შესაძლებლობას ქმნის და მეტი სიცოცხლის გადასარჩენად მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია. თუმცა შედეგების ინტერპრეტაციისას ცრუ დადებითი და ცრუ უარყოფითი პასუხების შესაძლებლობა უნდა გაითვალისწინონ და ფრთხილად მართონ.

რა ხდება დადებითი MCED პასუხის შემდეგ?

დადებითი პასუხისას შემდეგ ნაბიჯებს მიმართავენ:

1. კიბოს სიგნალი აღმოჩენილია: სიგნალის აღმოჩენისას ადგენენ მის წყაროს. ეს ეხმარება განსაზღვრონ, რომელი ორგანო ან ქსოვილი წარმოქმნის კიბოს.
2. დამატებითი კვლევები: დადებითი შედეგის დადასტურების შემდეგ ტარდება PET/BT, მხოლოდ BT ან MRG და სხვა დამატებითი კლინიკური კვლევები. ეს უფრო ზუსტი დიაგნოზისა და მკურნალობის გეგმისთვისაა საჭირო.
3. მკურნალობის დაგეგმვა: კიბოს გამოვლენილი ტიპისა და სტადიის მიხედვით მზადდება შესაბამისი გეგმა.

რა ხდება უარყოფითი MCED პასუხის შემდეგ?

უარყოფითი MCED პასუხი ნიშნავს, რომ სისხლში მოცირკულირე სიმსივნური უჯრედები (CTC) ან სიმსივნის DNA (cfDNA) არ გამოვლინდა. უარყოფითი პასუხი გამოხატავს, რომ ადამიანს ტესტისას კიბოს ნიშანი არ აქვს. თუმცა ის გარკვეული გარემოებების გათვალისწინებით უნდა შეფასდეს:

1. კიბოს არარსებობა: უარყოფითი პასუხი აჩვენებს, რომ ადამიანს იმ მომენტში კიბო არ აქვს. ანუ ამჟამად არ აქვს ავთვისებიანი სიმსივნე და კიბოსთან დაკავშირებული შფოთვა შეიძლება შეუმცირდეს.

2. რეგულარული დაკვირვება: უარყოფითი პასუხის შემთხვევაშიც მნიშვნელოვანია რეგულარული დაკვირვება, განსაკუთრებით ოჯახური ისტორიის ან მაღალი რისკის დროს. რისკის მქონეებმა პერიოდულად უნდა განაგრძონ MCED ან სხვა შესაფერისი სკრინინგი.

ახალი კვლევა — ცრუ დადებითი შედეგის შემდეგ კიბოს რისკი დაბალი აღმოჩნდა

სკრინინგი ადრეული დიაგნოზისა და მკურნალობისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია. თუმცა ცრუ დადებითი პასუხი, ანუ კიბოს მცდარი გამოვლენა, ზედმეტ შფოთვას იწვევს. DETECT-A მონაცემები აჩვენებს, რომ MCED ტესტ CancerSEEK-ით ცრუ დადებითი პასუხის მქონე პაციენტებში კიბოს ხანგრძლივი რისკი დაბალია. ეს შედეგები ცრუ დადებითი პასუხების მართვისთვის მნიშვნელოვან მინიშნებებს გვთავაზობს.

კვლევის მიზანი და მეთოდი

DETECT-A კვლევამ CancerSEEK MCED ტესტის მოქმედება შეაფასა. მონაწილეობდა კიბოს ისტორიის არმქონე 65-75 წლის 10006 ქალი. დადებითი CancerSEEK პასუხის მქონენი კიბოს დასადასტურებლად PET/BT-ითა და კლინიკური შეფასებით გამოიკვლიეს.

მიგნებები

ანალიზში ცრუ დადებითი CancerSEEK პასუხის მქონე 98 პაციენტი შეფასდა. ცრუ დადებითად განისაზღვრა დადებითი ტესტიდან 1 წელიწადში კიბოს ან კიბოსწინარე დაზიანების არგამოვლენის შემთხვევა. დაკვირვების მედიანა 3,6 წელი იყო.

• ცრუ დადებითი MCED პასუხის შემდეგ კიბოს განვითარების მაჩვენებელი 1 წელიწადზე 1% იყო, 2, 3 და 4 წელიწადზე კი 3,4%.
• კიბოს წლიური განვითარების მაჩვენებელი 1% იყო.
• PET/BT-ის შემდეგ დამატებითი ჩარევის გარეშე დარჩენილ 63 პაციენტში კიბოს სიხშირე 1 წელიწადზე 1,6% იყო, 2, 3 და 4 წელიწადზე კი 3,6%. .

დაკვირვებისას კიბო 3 პაციენტს დაუდგინდა:

1. ერთ პაციენტში ცრუ დადებითი პასუხიდან 1,9 წლის შემდეგ სტადია IIIC საკვერცხის კიბო აღმოაჩინეს.
2. ორ პაციენტში რუტინული მამოგრაფიით სტადია I ძუძუს კიბო გამოავლინეს (შესაბამისად, 0,1 და 1,6 წლის შემდეგ).

PET/BT გამოსახულებების ხელახალი განხილვა საწყის შეფასებებს შეესაბამებოდა. საკვერცხის კიბოს მქონე პაციენტი ოპერაციისა და ქიმიოთერაპიის შემდეგ დაახლოებით 1 წელიწადში გარდაიცვალა. ძუძუს კიბოს მქონე ერთმა პაციენტმა ოპერაცია, სხივური და ჰორმონული მკურნალობა მიიღო და დაკვირვებისას კიბოს გარეშე დარჩა. მეორემ ოპერაცია და რადიოთერაპია მიიღო, თუმცა დეტალური ჩანაწერები მოწოდებული არ იყო.

დასკვნა და რეკომენდაციები

შედეგებით, ცრუ დადებითი MCED პასუხის მქონე პაციენტები შეიძლება რუტინულ მოვლას დაუბრუნდნენ, თუ კლინიკურად და ვიზუალიზაციით კიბო არ გამოვლინდა. კვლევა აჩვენებს, რომ ზედმეტი ჩარევების არიდებით რუტინულ მეთვალყურეობაზე დაბრუნება უსაფრთხოა. თუმცა საჭიროა მიგნებების დადასტურება უფრო ფართო ასაკებში, სხვადასხვა სქესსა და უფრო მრავალფეროვან რასობრივ/ეთნიკურ ჯგუფებში.

DETECT-A-ს ადრინდელმა შედეგებმა აჩვენა, რომ CancerSEEK-ს შეუძლია გამოავლინოს აპენდიქსის კიბო, ძუძუს, კოლორექტალური, თირკმლის, ფილტვის კიბო, ლიმფომა, საკვერცხის, ფარისებრი ჯირკვლის, საშვილოსნოსა და უცნობი პირველადი კერის კიბო.