როცა პაციენტის ახლობელი ხარ, ცოდნა ექიმსაც კი მძიმე ტვირთად ექცევა!

როდესაც ჩვენ ან ჩვენი ახლობლები მძიმე, სიცოცხლისთვის საშიშ დაავადებას ვაწყდებით, მის ფიზიკურ შედეგებს ფსიქოლოგიური ფაქტორებიც ემატება. განსაკუთრებით კიბოსა და ორგანოთა უკმარისობის მსგავს ხანგრძლივ დაავადებებში ჩვენი ფსიქოლოგიური მდგომარეობა ზოგჯერ დაავადების ფიზიკურ გავლენაზე მეტად გვტანჯავს. დაავადებით გამოწვეული ფსიქოლოგიური მდგომარეობა პაციენტსა და მის ახლობლებზე სრულიად განსხვავებულად მოქმედებს. ნეტავ დაავადების მიმდინარეობისას მასთან გაუცხოება გვიმძიმებს ფსიქოლოგიურ მდგომარეობას უფრო მეტად თუ მთელი პროცესის შესახებ ინფორმაციის არქონა? გერიატრი (ხანდაზმულთა ექიმი) ჯესიკა კალენდერ-რიჩი გვიზიარებს პაციენტის ახლობლად ყოფნის საკუთარ გამოცდილებას.

როდესაც ტელეფონმა დარეკა, სამსახურში ვიყავი. მამასთან მყოფმა ჩემმა დამ მითხრა: „რაღაც ვერ არის კარგად, ექიმი აქ არის, დაელაპარაკე“. ტელეფონთან კარდიოლოგი იყო. ალბათ მიოკარდიუმის ინფარქტის (გულის შეტევის) ან ჰიპოტენზიის (დაბალი წნევის) შესახებ რაღაც მითხრა, მაგრამ მხოლოდ გადაუდებელი გულის დაავადება მახსოვს. მხოლოდ 18 საათით ადრე მომხდარს ვიხსენებ. მაშინ მკურნალობა გეგმური იყო (არაგადაუდებელი, წინასწარ დაგეგმილი), მაგრამ კორონარული არტერიის გასახსნელად ჩადგმულ სტენტთან დაკავშირებული გართულება განვითარდა. ეს 2-ე მდგომარეობა გადაუდებელი იყო. ჩემს მაგიდასთან ვიდექი და ვგრძნობდი, რომ კოლეგები მიყურებდნენ. მამა ბოლოს 3 საათის წინ ვნახე. სამსახურში წასვლამდე საავადმყოფოში შევიარე, რათა ექიმების მოსვლისას იქ ვყოფილიყავი. მე და მამა ვხუმრობდით, რა არაჯანსაღად გამოიყურებოდა გულის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო, ნახშირწყლებით ღარიბი და საგანგებოდ მომზადებული ჯანსაღი კერძი. მამა, რომელიც მთელი ცხოვრება რესტორნებს ინვენტარს აწვდიდა, საავადმყოფოს ვერცხლის ჭურჭლის ხარისხზე წუწუნებდა. მამამ, რომელიც ჩვეულებისამებრ „ჩემო პატარა გოგო“-თი მომმართავდა, მითხრა: „აქ ლოდინი არ გჭირდება, სამსახურში წადი და ხვალ მომაკითხე“. მითხრა, რომ კარგად იყო და ვუყვარდი.

ტელეფონი გვერდზე გადავდე და ნივთების შეგროვება დავიწყე. კოლეგებს არც კი დავემშვიდობე, ისე წამოვედი სამსახურიდან. 10-წუთიანი მგზავრობა წლებს გაგრძელდა. პატარა მოსაცდელში გატარებული საათები ათწლეულებად მეჩვენებოდა. რამდენიმე საათში მამის უახლოესმა ნათესავებმა და მეგობრებმა დაიწყეს მოსვლა. რომ დამეძახა, ჩემი მეგობრებიც მოვიდოდნენ, მაგრამ საკუთარი თავის კონტროლისა და სამედიცინო გუნდის ნათქვამის განმარტების გარდა არაფრის ძალა არ მქონდა. გამახსენდა რეზიდენტობისას გულის კათეტერიზაციის ლაბორატორიის გარეთ მყოფი პაციენტები, ოღონდ ამჯერად მათ ნაცვლად მამის სახეს ვხედავდი. ექიმები იყენებდნენ უცნობ სიტყვებს, რომლებიც ჩემს რეზიდენტობაშიც კი ფართოდ არ გამოიყენებოდა: Impella (სამედიცინო მოწყობილობა, რომელიც გულის ფუნქციის დარღვევის მქონე პაციენტებს დროებით პარკუჭოვან მხარდაჭერას უზრუნველყოფს) და ECMO (სამედიცინო მოწყობილობა, რომელიც გულისა და ფილტვის უკმარისობისას ამ ორგანოების ფუნქციებს ასრულებს). ამ ახალი ტექნოლოგიების შესწავლა დავიწყე. იმავდროულად ახლო ნათესავებს ვურეკავდი, ჩემს სამუშაო საავადმყოფოს ვუკავშირდებოდი გადაყვანის მოსაგვარებლად და ჩემთვის საყვარელ სამედიცინო თანამშრომლებსა და ექიმებს ვთხოვდი, საავადმყოფოში შემხვედროდნენ.

როდესაც ჩემს საავადმყოფოში მივედით, თავი შინ ვიგრძენი. არ ვიცოდი, რამდენად დამამშვიდებელი იქნებოდა ნაცნობი შპალერის დანახვა და საპირფარეშოების ადგილმდებარეობის უკითხავად ცოდნა. წარმოდგენაც არ მქონდა, რამდენად მჭირდებოდა მეგობრების სახეების დანახვა და მხარდაჭერა. მომდევნო რამდენიმე დღე ბუნდოვან სამედიცინო პროცედურებში, სპეციალისტების ტერმინებში, მაღალტექნოლოგიურ აპარატებში, ტესტების შედეგებში, ექთნებსა და ექიმებში გავიდა. ახლა ექიმზე — გერიატრზე, ინტერნისტსა და პალიატიური მზრუნველობის სპეციალისტზე — მეტად მამის შვილი ვიყავი; ტესტების რიცხვებს ვუყურებდი, იმედს ვიტოვებდი და ვლოცულობდი. სულის სიღრმეში ვიცოდი, მაგრამ ჩემს ოჯახს ცოდნა არ სურდა და ექიმებიც მთელი სიცხადით არ ამბობდნენ, რის წინაშე ვიდექით. მომდევნო 10 დღის განმავლობაში სამედიცინო ჟარგონს ოჯახის წევრებსა და მეგობრებს ვუთარგმნიდი და ყველასთვის გასაზიარებელ ყოველდღიურ შეტყობინებებს ვამზადებდი. დღეებსა და ღამეებს საავადმყოფოს მოსაცდელში ვატარებდი. წასვლის აზრიც კი მაშინებდა: რამე რომ შეცვლილიყო! გამახსენდა, როგორ ვურეკავდი ჩემნაირად შინ წასულ პაციენტის ახლობლებს და ვატყობინებდი, რომ მათი საყვარელი ადამიანი უარესად იყო. ინტენსიური თერაპიის განყოფილების ნაწილად ვიქეცი; ასობით კითხვას ვსვამდი, საბნებს ვასწორებდი და მამას თმას ვუვარცხნიდი. რამდენიმე სისხლის გამათხელებლის გამო მომატებული სისხლდენის რისკის მიუხედავად, წვერიც კი გავპარსე. მიუხედავად იმისა, რომ ჩემი მობილურისა და პეიჯერის ნომრები დავტოვე, საავადმყოფოდან საერთოდ არ გავსულვარ. რადგან ვიცოდი.

ინტენსიური თერაპიის თანამშრომელს შემთხვევაზე მოსაზრება ვკითხე და პირობა ჩამოვართვი, რომ ცვლილების შემთხვევაში დამირეკავდა. ყოველ დილით ექიმის გონებით სხვა ექიმების სიტყვებში ისეთ რამეს ვეძებდი, რასაც გავუძლებდი. როდესაც მამას დელირიუმი (გონებრივი შესაძლებლობების სერიოზული დარღვევა) განუვითარდა, ექთნებს სტატისტიკას ვუკითხავდი, სანამ მამის სედაცია (კონტროლირებადი ნახევრად ძილის მდგომარეობა) წარუმატებელი აღმოჩნდა და ის ECMO-ს მიუერთეს. დავდევდი მეგობარს, რომელიც ოდესღაც ჩემი სტუდენტი იყო, და გამოჯანმრთელების შესაძლებლობაზე კითხვებს ვუსვამდი, სანამ მოვალეობის შესრულებას დაუბრუნდებოდა. მეგობარს აზრს ვეკითხებოდი. რადგან ვიცოდი.

მთელი სამედიცინო გუნდი თავის საქმეს აკეთებდა. მამის გადასარჩენად ხელთ არსებულ ყველა საშუალებას იყენებდნენ. პასუხების პოვნას ცდილობდნენ. შემდეგ დასასრულის თარიღი დანიშნეს — დღე, როდესაც ECMO-ს წრედის გათიშვას გეგმავდნენ. დაავადების პროგრესზე ჩემს კითხვებს სტრატეგიულად არიდებდნენ თავს. მამას შევხედე და წლების წინანდელი საუბარი გამახსენდა. მაშინ, თუნდაც მცირე ხნით, სხვებზე დამოკიდებულების შესახებ დამამცირებლად ლაპარაკობდა. ვფიქრობდი ჩემს პაციენტებსა და ხანგრძლივი მწვავე მოვლის საავადმყოფოებში გამოჯანმრთელების გრძელ პერიოდებზე და ვიცოდი. ვუთხარი, რომ ვენდობოდი, მიყვარდა და პასუხისმგებლობა მას ეკისრებოდა. ვუთხარი, რომ ჩვენ კარგად ვიქნებოდით და ნებისმიერ გადაწყვეტილებაში მხარს დავუჭერდით. ვუთხარი, რომ გვინდოდა დარჩენილიყო, თუმცა გვესმოდა მისი. ვუთხარი, რომ მისი მეუღლის მოვლის შესახებ მიცემულ პირობას ყოველთვის შევასრულებდი. ვუთხარი, რომ იქ ვიყავი და არ ვიცოდი, რა მოხდებოდა შემდეგ, თუმცა პასუხისმგებლობა მას ეკისრებოდა და ჩვენთვის ზოგიერთი პასუხის მოცემა მის ხელში იყო. და ველოდებოდი.

ექიმები სიცოცხლეს არ ახანგრძლივებენ; ისინი ექიმები ხდებიან ნაადრევი სიკვდილის თავიდან ასაცილებლად, ადამიანის ცხოვრების გასაუმჯობესებლად და უკეთ ყოფნაში დასახმარებლად, მაგრამ გზად ორგანოთა სისტემებსა და დაავადებებს შორის ვიკარგებით. ტესტების შედეგებსა და სასიცოცხლო მაჩვენებლებში ვიხრჩობით და საერთო სურათს ვკარგავთ. ზოგჯერ პაციენტს ვუყურებთ და გონების კუთხეში ვფიქრობთ: „საწყალი კაცი, ამისგან სრულად ვერასოდეს გამოჯანმრთელდება“. მაგრამ პაციენტსა თუ ოჯახს ამას არ ვეუბნებით, რადგან ჩვენ ის ხალხი ვართ, ვინც უნდა შეაკეთოს. ჩვენ მკურნალები ვართ, რომლებიც ამ კეთილშობილ პროფესიაში პაციენტებისა და დაავადებების სამკურნალოდ მოვედით. მარცხს ვერ დავუშვებთ. ეს ტრაგედიაა. მხოლოდ მაშინ, როდესაც ნაბიჯით უკან ვიხევთ, შეგვიძლია მთელი ადამიანი დავინახოთ. მხოლოდ მაშინ ვმკურნალობთ პაციენტს და არა სხეულის ნაწილებს. და მხოლოდ მაშინ გვესმის, რომ ოჯახი, გვინდა თუ არა ეს, სწორ კითხვებს სვამს და საერთო სურათის შესახებ პასუხებს გვევედრება. 

ყოველ თვე მედიცინის 4-ე კურსის სტუდენტებს მაღალხარისხიან სიმულაციაში ვრთავ, სადაც ისინი სტანდარტიზებული პაციენტის როლის შემსრულებელ მსახიობს ეუბნებიან, რომ მისი საყვარელი ადამიანი კვდება. ვთავაზობ სანიმუშო ფრაზებს რთული ინფორმაციის გასაზიარებლად და სხეულის ენას ემპათიის გამოსახატავად. ვეუბნები, თავი ოჯახის ადგილას წარმოიდგინონ და დაფიქრდნენ, როგორ ისურვებდნენ მოესმინათ, რომ მათი საყვარელი ადამიანი ვერ გადარჩება. მოულოდნელად თავად გავხდი ოჯახი, რომელსაც უნდა დალაპარაკებოდნენ.

ხშირად ვფიქრობ, როდის დაეჭვდა სამედიცინო გუნდი, რომ მამა, სავარაუდოდ, მოკვდებოდა. ჩემი ვარაუდით, გაცილებით ადრე, ვიდრე საუბარში შეშფოთებას გაგვიზიარებდნენ. დარწმუნებული ვარ, ეს კეთილი განზრახვით ხდებოდა. ზოგჯერ ოჯახმა ექიმებზე ადრე იცის. ზოგჯერ უბრალოდ ელოდებიან, რომ ექიმებმა მათი შიში დაადასტურონ. ზოგჯერ მათ იციან.

როგორც მეშინოდა და რაღაცნაირად ველოდი კიდეც, მამამ ჩემი ნათქვამი სერიოზულად მიიღო და შემდეგ ნაბიჯებზე ფიქრის შესაძლებლობა არ დაგვიტოვა. მეორე დილით მის სწრაფ გაუარესებას საათობით სისხლის გადასხმა, წამლები, დიაგნოსტიკა და ბოლოს საუბარი მოჰყვა. ექიმები ახლა პასუხობდნენ კითხვებს, რომლებსაც ადრე თავს არიდებდნენ. ოჯახი მამის საწოლთან შეიკრიბა და მას შემდეგ, რაც ყველანი ერთმანეთის დასამშვიდებლად მოვიდნენ, მამამ საკუთარი სიმშვიდე იპოვა.

რამდენიმე დღის შემდეგ საბანკო ანგარიშებისა და დაზღვევის განახლება დავიწყეთ. ვიპოვეთ ჩანაწერები, რომლებშიც პირველი სამედიცინო ჩარევიდან ერთი კვირით ადრე პაროლები მეუღლეს პირველად გაუზიარა. რადგან მანაც იცოდა…

დოქტორ ჯესიკა კალენდერ-რიჩის ეს მძიმე გამოცდილება აჩვენებს, რამდენად რთული პასუხისმგებლობა შეიძლება იყოს ზოგჯერ ცოდნა. მისი ნაწერი თითქოს ხიდს ქმნის დაავადების პროცესში პაციენტის ახლობლისა და ექიმების განცდებს შორის.

*

გატეხილი ბოკალით ტკბობა — კიბოს პაციენტი, რომელმაც ბუდისტი ბერის ფილოსოფია გაიზიარა