სისხლის ანალიზები კიბოსთვის

ონკოლოგების, შინაგანი მედიცინის სპეციალისტებისა და ოჯახის ექიმების ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი კითხვაა: „შეიძლება კიბოს დადგენა სისხლის ანალიზით?“. მრავალი ექიმიც კი ამ საკითხს სათანადოდ არ ფლობს და „ზოგადი შემოწმების“ ან „ჩექაფის“ სახელით სისხლში კიბოსთან დაკავშირებული ზოგი ბიოლოგიური მარკერის / მაჩვენებლის განსაზღვრას ცდილობს. ამ სისხლის ანალიზების შეუსაბამო გამოყენება ადამიანებში ზედმეტ შფოთვას და ჯანდაცვის სისტემაზე მნიშვნელოვან ტვირთს იწვევს. ამასთან, ამ ანალიზების განურჩევლად ჩატარებამ შეიძლება მართლაც საჭირო კიბოს სკრინინგების გამოტოვება გამოიწვიოს.
რა უნდა იცოდეთ
- ჰემოგლობინი, თრომბოციტები, სისხლის შრატში კალციუმის დონე, ღვიძლის ფუნქციური ტესტები და C-რეაქტიული ცილისა (CRP) და ერითროციტების დალექვის სიჩქარის მსგავსი ანთებითი მარკერები პირველადი ჯანდაცვის, ანუ ოჯახის ექიმის დონეზე ტრიაჟის სისხლის ანალიზებად შეიძლება იქნეს გამოყენებული და კონკრეტული დაავადებისთვის არასპეციფიკური ნიშნების მქონე პაციენტებში კიბოს შესახებ მინიშნებები მოგვცეს.
- ტრიაჟის ტესტებს „გამორიცხვის / გამორიცხვის დადასტურების“ ტესტების მოქმედების მახასიათებლები არ აქვს.
- სამეცნიერო მტკიცებულებები პირველადი ჯანდაცვის დონეზე CA125-ისა და PSA-ს მსგავსი მცირერიცხოვანი კიბოს მარკერების (ბიომარკერების)გამოყენებას მხარს უჭერს არა როგორც განსაზღვრულ ასაკში ყველასთვის ჩასატარებელ კიბოს სკრინინგის ტესტს, არამედ მხოლოდ კონკრეტული ეჭვის არსებობისას.
შემთხვევის მაგალითი: 61 წლის მამაკაცი ოჯახის ექიმს მიმართავს ერთი თვის განმავლობაში არსებული ზურგის ტკივილით. მას ჰიპერტენზია აქვს, არასდროს მოუწევია და აღნიშნავს, რომ რამდენიმე თვეა დაღლილობა აქვს. ტკივილი ღამით ძილის საშუალებას არ აძლევს. წონაში არ დაუკლია. კლინიკური გასინჯვის შედეგები ნორმალურია. პანკრეასის კიბოს, მრავლობითი მიელომის, პროსტატის კიბოს ან ნებისმიერი მეტასტაზური კიბოს მსგავსი შესაძლო მიზეზების ჩათვლით, ამ პაციენტის დიფერენციული დიაგნოზების სპექტრი საკმაოდ ფართოა.
კიბოს ამოცნობა შეიძლება რთული იყოს, რადგან გავრცელებული სიმპტომების უმეტესობა არასპეციფიკურია (კონკრეტული მდგომარეობისთვის დამახასიათებელი არ არის) და დაბალ რისკს უკავშირდება, ხოლო ყველაზე ცნობილ კიბოს საგანგაშო ნიშნებსშესაძლო ფარულ კიბოსთან მიმართებით შედარებით დაბალი დადებითი პროგნოზული ღირებულება აქვს.
დადებითი პროგნოზული ღირებულება
დადებითი პროგნოზული ღირებულება (PÖD) სამედიცინო ინფორმატიკაში ხშირად გამოყენებული ტერმინია. ის გამოხატავს, ტესტში დადებითი შედეგებიდან რამდენია ნამდვილად დადებითი შედეგი. სხვა სიტყვებით, ეს არის მოცემულ მოსახლეობაში დადებითი ტესტის მქონე პირის რეალურად ავად ყოფნის ალბათობა. ფორმულით გამოიხატება როგორც ჭეშმარიტად დადებითი შედეგების შეფარდება ჭეშმარიტად და ცრუ დადებითი შედეგების ჯამთან.
მაგალითად, წონის კლება ფარული კიბოსთვის მხოლოდ % 0 - 3.3 დადებით პროგნოზულ ღირებულებას (PÖD) აჩვენებს, ხოლო სწორი ნაწლავიდან სისხლდენის PÖD % 2.2 - 15.8-ია. საავადმყოფოებში გამოყენებულ კიბოს მარკერებს / ბიომარკერებს პირველადი ჯანდაცვის გარემოში დაბალი დადებითი პროგნოზული ღირებულება და ცრუ დადებითი შედეგების მაღალი სიხშირე აქვს; ანუ მათი რეალური მდგომარეობის პროგნოზირების ძალა სუსტია და შეცდომაში შეყვანის ალბათობა მაღალი. ამიტომ ოჯახის ექიმებისთვის რთულია იმ პაციენტების ამოცნობა, რომელთა გაურკვეველი სიმპტომები შეიძლება კეთილთვისებიანი დაავადების ნაცვლად კიბოთი იყოს გამოწვეული.
დამატებითი გამოკვლევები და დიაგნოსტიკა, ჩვეულებრივ, მეორეული და მესამეული ჯანდაცვის ცენტრებში ტარდება, თუმცა კიბოზე პირველი ეჭვი პირველად დონეზე ჩნდება. პაციენტები, რომელთა სიმპტომები დაახლოებით ≥ % 3 კიბოს რისკს გულისხმობს, სასწრაფო გამოკვლევისთვის, ჩვეულებრივ, უფრო მაღალ დონეზე იგზავნებიან. სავარაუდო რისკის < % 3 მქონე პირები შეიძლება პირველადი ჯანდაცვის დონეზე დარჩნენ რისკის შესასწავლად და ტრიაჟის ტესტებისთვის. ამ ტესტებმა შეიძლება გადამისამართების საჭიროების მქონე პაციენტების ამოცნობაში მინიშნებები მოგვცეს და ფარული კიბოს მდებარეობაზეც მიუთითოს. ეს განსაკუთრებით სასარგებლოა, როდესაც პაციენტის გაურკვეველი ჩივილები რამდენიმე განსხვავებული კიბოსკენ მიუთითებს და საჭიროა გადაწყვეტილება დამატებითი კვლევების შესახებ.
ეს სტატია განიხილავს პირველად ჯანდაცვაში შესაძლო კიბოს რისკის დასადგენად ან დასახარისხებლად ჩატარებულ სისხლის ანალიზებს და სიმპტომებისა და ნიშნების მქონე პაციენტებში მათი გამოყენების მტკიცებულებებს წარმოადგენს. ჯერ განვიხილავთ ტესტებს, რომლებიც კიბოს რომელიმე სახეობისთვის სპეციფიკური არ არის, თუმცა პირველადი ჯანდაცვის სპეციალისტებს კიბოს რისკის ამოცნობაში ეხმარება. შემდეგ კონკრეტული კიბოს სახეობების სპეციალურ მარკერებს განვიხილავთ. ადრეული დიაგნოსტიკისთვის განსაზღვრულ ასაკში ყველასთვის ჩასატარებელი რუტინული კიბოს სკრინინგის ტესტები ამ სტატიის ფარგლებს სცდება.
კიბოსთვის არასპეციფიკური სისხლის ანალიზები ან მინიშნებები
პირველად ჯანდაცვაში ხშირად გამოყენებულმა ზოგიერთმა არასპეციფიკურმა ტესტმა შესაძლოა კიბოს შესახებ „მინიშნებები“ მოგვცეს. კიბოსთვის >% 1 PÖD-ის მქონე ტესტები, მაგალითად ჰემოგლობინი, თრომბოციტების რაოდენობა, შრატის კალციუმი, ღვიძლის ფუნქციური ტესტები და C-რეაქტიული ცილისა (CRP) და ერითროციტების დალექვის სიჩქარის (ESH) მსგავსი ანთებითი მარკერები ქვემოთ მოცემულ ილუსტრაციაშიასევე არის შეჯამებული. იმავე ინფოგრაფიკაში ზოგი ფარული კიბოსთვის <% 1 PÖD-იც არის აღწერილი. ეს სისხლის ანალიზები რუტინულად არ უნდა განისაზღვროს; თუმცა დაბალი რისკის პაციენტებში გასათვალისწინებელია, მაგრამ მათ არ უნდა ჰქონდეთ მაღალი რისკის ნიშნები, როგორიცაა აუხსნელი წონის კლება ან მუდმივი დაღლილობა. იშვიათად, სისხლის საერთო ანალიზმა შეიძლება ჰემატოლოგიური კიბო (ლეიკემია, ლიმფომა) გამოავლინოს, თუმცა „დადებითი ტესტი“ კიბოს არსებობას უფრო სავარაუდო ახსნად აქცევს.

მიუხედავად იმისა, რომ არაონკოლოგიური დაავადებებიც ხშირად იწვევს პათოლოგიურ ტესტის შედეგებს, კიბოს დიაგნოზის გამოსარიცხად შეიძლება დამატებითი გამოკვლევა ან გადამისამართება გახდეს საჭირო. „უარყოფითი“ შედეგი არ ნიშნავს, რომ კიბო ნამდვილად არ არის; ანუ ნორმალური შედეგების შემთხვევაშიც კიბო შეიძლება არსებობდეს. არცერთი ეს ტესტი გამორიცხვის / გამორიცხვის დადასტურების ტესტის როლის შესასრულებლად საკმარისად მგრძნობიარე არ არის; ერთადერთი გამონაკლისია დალექვის სიჩქარე, რომელიც მიელომის დიაგნოსტიკის მარტივ წესად შეიძლება გამოვიყენოთ. თუ დალექვის სიჩქარე ან სისხლის პლაზმის სიბლანტე (დენადობა) ნორმალურია, მიელომის დიაგნოზს გამოვრიცხავთ.
დაბალი რისკის სიმპტომების შემთხვევაში უარყოფითი ტესტები გარკვეულ დამშვიდებას გვაძლევს. თუმცა თუ სიმპტომები გრძელდება ან იცვლება, დამატებითი კვლევაა საჭირო. იდეალურ შემთხვევაში, ტესტების ჩატარებამდე უნდა განიხილებოდეს მათი მიზეზი და უარყოფითი თუ დადებითი შედეგების მნიშვნელობა, რათა გადაწყვეტილებები პაციენტთან ერთად იქნეს მიღებული.

კიბოს სპეციფიკური, კონკრეტული მდგომარეობისთვის დამახასიათებელი მარკერები
მეორეულ და მესამეულ ჯანდაცვაში გამოყენებული კიბოს ბიომარკერების რაოდენობა იზრდება, თუმცა Sturgeon-ისა და კოლეგების 2009 წელს გამოქვეყნებული მიმოხილვის შემდეგ პირველადი ჯანდაცვისთვის გამოსადეგი ახალი სისხლის მარკერი არ გამოვლენილა (არსებულები ცხრილში იყო შეჯამებული). კიდევ ერთხელ ვუსვამთ ხაზს, რომ ეს ტესტები კიბოს სკრინინგი არ არის და გარკვეული სიმპტომების მქონე პაციენტებში უნდა ჩატარდეს. კარგად ცნობილი მარკერებიც კი, როგორიცაა პროსტატის სპეციფიკური ანტიგენი (PSA) და კიბოს ანტიგენი 125 (CA 125), პირველად ჯანდაცვაში შეზღუდულ მტკიცებულებებს ეყრდნობა. მაგალითად, PSA: 70-79 წლის ყოველ 14 მამაკაცში ერთს პროსტატის კიბო აქვს და ზოგ მათგანში ის სერიოზულ კლინიკურ პრობლემას არ შექმნის. ამიტომ დადებითი PSA ტესტის დადებითი პროგნოზული ღირებულება აუცილებლად კლინიკურ სარგებლად არ გარდაიქმნება.
დასკვნა
მაგალითის ისტორიის გაგრძელება: ოჯახის ექიმს აწუხებდა პაციენტის ასაკთან ერთად ღამის ტკივილისა და დაღლილობის არსებობა, რაც ფარული კიბოს ალბათობას ზრდიდა. ამიტომ იგი საწყის სისხლის ანალიზებზე გაგზავნა: სისხლის საერთო ანალიზზე, ღვიძლის ფუნქციურ ტესტებზე, შრატის კალციუმსა და ერითროციტების დალექვის სიჩქარეზე (ESH). მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა თრომბოციტების ოდნავ მომატებული რაოდენობა (495 ათასი / კუბური მილიმეტრი) და ზომიერად მომატებული ESH (34 mm / s). ამიტომ ჩატარდა სხვა სპეციფიკური სისხლის ანალიზები, მათ შორის შრატის ელექტროფორეზი და Bence Jones-ის ცილის განსაზღვრა. საბოლოოდ გამოვლინდა მონოკლონური იმუნოგლობულინები, რომლებიც მრავლობით მიელომაზე მიანიშნებდა. პაციენტი სასწრაფოდ ონკოლოგიურ კლინიკაში გაიგზავნა.
კიბოს მარკერების მომავალი
მრავალი კიბოს ბიომარკერი იკვლევა განსაკუთრებით ისეთი, მაგალითად პანკრეასისა და საკვერცხის კიბოებისთვის, რომელთა ადრეულ სტადიაზე გამოვლენა რთულად ითვლება. თუმცა კლინიკაში კანდიდატი კიბოს ბიომარკერების შემსწავლელი კვლევები ცოტაა. კიბოს პოტენციური დიაგნოსტიკური მარკერის შესაფასებლად მომავალმა კვლევებმა მიზნად უნდა დაისახოს ამ ტესტების საუკეთესო გამოყენების განსაზღვრა, ექიმებისა და პაციენტებისთვის მისაღებობის გაუმჯობესება, ცრუ დადებითი შედეგების შემცირება და ეკონომიკური ასპექტების შეფასება.
კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკისთვის სისხლის მარკერებზე უფრო იმედისმომცემი მეთოდია სისხლში სიმსივნური უჯრედების ან მათი ნაწილების (მაგალითად დნმ-ის) ძიება — თხევადი ბიოფსიებისწორედ ეს მეთოდია.
*
წყაროები
Blood markers for cancer.
BMJ 2019. 14 October 2019.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.