آزمایش خون برای سرطان

از پرسشهای شایع از انکولوژیست، متخصص داخلی و پزشک خانواده این است: «آیا سرطان از آزمایش خون مشخص میشود؟». حتی بسیاری پزشکان تسلط کافی ندارند و در «کنترل عمومی» یا «چکاپ» نشانگرهای زیستی مرتبط را در خون میسنجند. کاربرد نامناسب اضطراب غیرضروری و بار مهم بر سیستم سلامت ایجاد میکند. انجام بیهدف این آزمایشها ممکن است غربالگری واقعاً لازم را هم به فراموشی بسپارد.
دانستنیهای لازم
- هموگلوبین، پلاکت، کلسیم سرم، عملکرد کبد و نشانگرهایی مانند پروتئین واکنشی C (CRP) و سرعت رسوب گلبول قرمز که التهابی هستند، در سطح نخست (پزشکی خانواده) میتوانند آزمایش خون تریاژ بهکار روند و در بیمارانی که یافتههایشان مختص بیماری معینی نیست، سرنخهایی درباره سرطان فراهم کنند.
- آزمایش تریاژ ویژگی عملکردی آزمایش «رد / کنارگذاشتن» را ندارد.
- شواهد در سطح نخست استفاده از تعداد اندکی نشانگر، مانند CA125 و PSA، یعنی نشانگر زیستی سرطانرا نه برای همه در سن مشخص بهعنوان غربالگری سرطان، بلکه فقط در شک مشخص پشتیبانی میکند.
نمونه بالینی: مرد 61 ساله با کمردرد یکماهه به پزشک عمومی میآید. فشار خون دارد، هرگز سیگار نکشیده و چند ماه است خستگی دارد. درد شب بیدارش میکند. وزن کم نکرده و معاینه طبیعی است. سرطان پانکراس، میلوم متعدد،پروستات یا هر سرطان متاستاتیک از علل احتمالیاند و تشخیص افتراقی گسترده است.
بیشتر علائم شایع غیراختصاصی و کمخطرند و شناختهشدهترین علائم هشدار سرطانبرای سرطان زمینهای احتمالی دارای ارزش اخباری مثبت نسبتاً کم هستند؛ پس تشخیص ممکن است دشوار باشد.
ارزش اخباری مثبت
ارزش اخباری مثبت (PÖD) اصطلاح شایع انفورماتیک پزشکی است؛ اینکه از نتایج مثبت چه تعداد واقعاً مثبت هستند، یعنی احتمال بیماری واقعی فرد با تست مثبت در جامعه. فرمول، مثبت واقعی تقسیم بر مجموع مثبت درست و نادرست است.
مثلاً کاهش وزن فقط % 0 - 3.3 ارزش اخباری مثبت سرطان دارد، اما خونریزی مقعدی % 2.2 - 15.8. نشانگر بیمارستانی در سطح نخست ارزش اخباری کم و مثبت کاذب زیاد دارد؛ قدرت پیشبینی واقعی ضعیف و گمراهی زیاد است. شناسایی کسانی که علائم مبهمشان از سرطان است نه بیماری خوشخیم، برای پزشک خانواده چالش است.
بررسی و تشخیص پیشرفته معمولاً در مراکز سطح دوم و سوم انجام میشود، اما نخستین شک به سرطان در سطح اول پدید میآید. بیمارانی که علائمشان خطر سرطان حدود ≥ % 3 دارد معمولاً برای بررسی فوری به سطح بالاتر ارجاع میشوند. خطر برآوردی < % 3 میتواند برای بررسی خطر و آزمایش تریاژ در سطح اول بماند. آزمایش تریاژ سرنخهایی برای شناسایی نیازمندان ارجاع میدهد و ممکن است به محل سرطان زمینهای اشاره کند. این کار بهویژه وقتی شکایت مبهم بیمار چند نوع سرطان را مطرح میکند و میتواند تصمیم بررسی بیشتر را هدایت کند، سودمند است.
مقاله آزمایش خون تعیین یا طبقهبندی خطر سرطان در سطح نخست و شواهد کاربرد در علامتدارها را بررسی میکند. ابتدا تست غیراختصاصی کمککننده به شناسایی خطر و سپس نشانگر اختصاصی سرطان مطرح میشود. غربالگری معمول همگانی در سن مشخص برای تشخیص زودرس خارج از بحث است.
آزمایش خون یا سرنخ غیراختصاصی سرطان
برخی آزمایشهای غیراختصاصی رایج سطح اول میتوانند «سرنخ» سرطان احتمالی بدهند. آزمایشهایی با PÖD >% 1 برای سرطان، مانند هموگلوبین، شمار پلاکت، کلسیم سرم، عملکرد کبد و پروتئین واکنشی C (CRP) و سرعت رسوب گلبول قرمز (ESH) از نشانگرهای التهابیاند و در تصویرزیر خلاصه شدهاند. همان اینفوگرافیک PÖD <% 1 را برای برخی سرطانها گزارش میکند. این آزمایشها نباید روتین باشند؛ در کمخطرها مطرحاند، اما نباید علائم پرخطر مثل کاهش وزن بیتوضیح یا خستگی مداوم وجود داشته باشد. بهندرت شمارش خون میتواند سرطان خونی (لوسمی، لنفوم) را شناسایی کند، اما «تست مثبت» توضیح محتملتری برای وجود سرطان میدهد.

با اینکه بیماری غیرسرطانی هم اغلب تست غیرطبیعی میدهد، برای رد سرطان ممکن است بررسی یا ارجاع بیشتر لازم باشد. «منفی» سرطان را قطعاً رد نمیکند؛ حتی با نتیجه طبیعی ممکن است سرطان باشد. هیچکدام برای رد / کنارگذاشتن حساسیت کافی ندارند، جز سرعت رسوب که قاعده ساده رد میلوم است. اگر رسوب یا ویسکوزیته (روانی) پلاسما طبیعی باشد میلوم را رد میکنیم.
در علائم کمخطر منفی کمی اطمینان میدهد، اما با تداوم یا تغییر علائم بررسی بیشتر لازم است. بهتر است پیش از تست، دلیل و پیامد نتیجه منفی یا مثبت برای تصمیم مشترک با بیمار مطرح شود.

نشانگر اختصاصی سرطان
نشانگرهای سطح دوم و سوم بیشتر شدهاند، اما از مرور Sturgeon و همکاران در 2009 نشانگر خون جدیدی برای سطح اول نیامده (موجودها در جدول خلاصهاند). باز تأکید میکنیم اینها غربالگری نیستند و باید در علامتدارها انجام شوند. حتی PSA و آنتیژن سرطان 125 (CA 125) شواهد محدود سطح نخست دارند. مثلاً در 70-79 سالگی از هر 14 مرد یکی سرطان پروستات دارد و در بخشی مشکل بالینی جدی نمیشود. پس ارزش اخباری مثبت PSA الزاماً سود بالینی نیست.
نتیجه
ادامه نمونه بالینی: پزشک خانواده از درد شبانه، خستگی و سن که احتمال سرطان را بالا میبرد نگران بود و شمارش کامل خون، عملکرد کبد، کلسیم و ESH خواست. افزایش خفیف پلاکت (495 هزار / میلیمترمکعب) و متوسط ESH (34 mm / s) مهم بود. سپس تست اختصاصی شامل الکتروفورز سرم و پروتئین Bence Jones انجام و ایمونوگلوبولین مونوکلونال مطرحکننده میلوم متعدد یافت شد. بیمار فوری به کلینیک سرطان ارجاع شد.
آینده نشانگر سرطان
بهویژه برای پانکراس و تخمدان که تشخیص زودرس دشوار دارند، دانسته میشوند، نشانگرهای زیستی فراوانی در دست بررسی است. اما شمار مطالعاتی که نشانگرهای نامزد را در بالین میآزمایند اندک است. پژوهش آینده برای ارزیابی نشانگر بالقوه تشخیصی سرطان باید بهترین شیوه استفاده، افزایش پذیرش پزشک و بیمار، کاهش مثبت کاذب و سنجش جنبه اقتصادی را هدف بگیرد.
برای تشخیص زودرس، امیدبخشتر از نشانگر خون، جستوجوی سلول توموری یا قطعه آن مانند DNA در خون، یعنی بیوپسی مایعاست.
*
منابع
Blood markers for cancer.
BMJ 2019. 14 October 2019.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.