تفاوت لوسمی و لنفوم چیست؟

سرطان‌ها می‌توانند هر بخش بدن، از جمله خون را درگیر کنند. لوسمی و لنفوم از سرطان‌های هماتولوژیک (با منشأ خون و مغز استخوان) هستند. تفاوت اصلی آن‌ها این است که لوسمی خون و مغز استخوان را درگیر می‌کند، در حالی که لنفوم غدد لنفاوی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

با وجود شباهت‌های این دو سرطان، منشأ، علت‌های ایجاد، علائم، درمان‌ها و میزان بقای آن‌ها متفاوت است.

در این نوشته تفاوت‌ها و شباهت‌های لوسمی و لنفوم را بررسی خواهیم کرد.

شکل 1: تفاوت‌های لوسمی و لنفوم بر اساس ناحیهٔ منشأ آن‌ها

لوسمی و لنفوم چیست؟

لوسمی و لنفوم دو نوع سرطان خون هستند. هر دو سرطان معمولاً لکوسیت‌ها (گلبول‌های سفید خون) را درگیر می‌کنند.

لوسمی چیست؟

لوسمی هنگامی ایجاد می‌شود که مغز استخوان تعداد زیادی گلبول سفید غیرطبیعی تولید کند. بر اساس نوع سلول درگیر، زیرنوع‌های متعددی دارد؛ برخی آهسته و برخی سریع‌تر پیشرفت می‌کنند.

لوسمی معمولاً با رژیم‌های شیمی‌درمانی سنگین که به دورهٔ استراحت طولانی نیاز دارند درمان می‌شود.

در فرد مبتلا به لوسمی، گلبول‌های سفید غیرطبیعی در زمان معمول مرگشان نمی‌میرند. به‌جای مرگ، به‌سرعت تکثیر می‌شوند و به همین دلیل فضای گلبول‌های قرمزِ حامل اکسیژن در بدن کاهش می‌یابد.

شکل 2: انواع سلول‌های خونی و منشأ آن‌ها

4 نوع اصلی لوسمی وجود دارد که بر اساس سرعت رشد و محل آغاز آن در بدن طبقه‌بندی شده‌اند.

انواع لوسمی کدام‌اند؟

• لوسمی لنفوسیتی حاد
• لوسمی لنفوسیتی مزمن
• لوسمی میلوئیدی حاد
• لوسمی میلوئیدی مزمن

لنفوم چیست؟

لنفوم از گره‌ها (غدد) لنفاوی دستگاه ایمنی آغاز می‌شود و لنفوسیت‌ها، نوعی گلبول سفید، را درگیر می‌کند. دو نوع اصلی لنفوسیت، سلول‌های B و سلول‌های T هستند.

دو نوع اصلی لنفوم عبارت‌اند از:

1. دارای یک سلول B غیرطبیعی موسوم به Reed-Sterberg، لنفوم هوچکین است.
2. نوعی که می‌تواند از سلول B یا سلول T آغاز شود، لنفوم غیرهوچکین است.

این انواع به منشأ سلول سرطانی و سرعت گسترش آن بستگی دارند.

نوع لنفوم فرد بر علائم او تأثیر می‌گذارد و همچنین گزینه‌های درمانی را تعیین می‌کند.

لوسمی و لنفوم چقدر شایع‌اند؟

لنفوم کمی از لوسمی شایع‌تر است.

در کشور ما، از میان انواع لوسمی و لنفوم، آمار تفصیلی لنفوم غیرهوچکین در دسترس است. لنفوم غیرهوچکین 7‌مین سرطان شایع مردان است و هر سال حدود 5500 مرد این تشخیص را دریافت می‌کنند. در زنان کشور ما، لنفوم غیرهوچکین 8‌مین سرطان شایع است و هر سال حدود 4100 زن این تشخیص را دریافت می‌کنند.

بر اساس آمار آمریکا، برای سال 2018 تشخیص 60,300 مورد جدید لوسمی و 83,180 مورد لنفوم برآورد شده بود.

هم لوسمی و هم لنفوم در مردان شایع‌تر از زنان هستند. برآورد می‌شود میزان بقای لنفوم از لوسمی بیشتر باشد.

علائم لوسمی و لنفوم

علائم لوسمی:

• بزرگ شدن غدد لنفاوی
• تنگی نفس
• خستگی
• تب
• خون‌ریزی بینی یا لثه
• فرسودگی و سرگیجه
• عفونت‌های مزمن یا بهبودنیابنده
• پوستی که به‌آسانی کبود می‌شود
• بی‌اشتهایی
• تورم شکم
• کاهش وزن ناخواسته
• لکه‌های زنگاری‌رنگ روی پوست
• درد یا حساسیت استخوان
• به‌ویژه در شب، تعریق بیش از حد.

- آیا ضعف و خستگی می‌تواند نخستین نشانهٔ سرطان باشد؟

علائم لنفوم بر اساس نوع آن متفاوت است. برای مثال:

علائم لنفوم هوچکین:

• توده زیر پوست، معمولاً در کشالهٔ ران، گردن یا زیر بغل
• تب
• کاهش وزن ناخواسته
• خستگی و ضعف
• تعریق زیاد شبانه
• بی‌اشتهایی
• سرفه یا تنگی نفس
• خارش شدید وجود دارد.

علائم لنفوم غیرهوچکین:

• تورم شکم
• احساس سیری با خوردن مقدار کمی غذا
• تب
• بزرگ شدن غدد لنفاوی
• خستگی و ضعف
• تنگی نفس
• سرفه
• احساس فشار و درد قفسهٔ سینه
• کاهش وزن
• تعریق و لرز

علت‌ها و منشأ لوسمی و لنفوم

لوسمی و لنفوم دو وضعیت متفاوت‌اند که علت ایجاد آن‌ها مشکلات مربوط به گلبول‌های سفید بدن است.

لوسمی در نتیجهٔ تولید تعداد زیادی گلبول سفید توسط مغز استخوان ایجاد می‌شود. این گلبول‌ها در چرخهٔ طبیعی نمی‌میرند؛ در عوض پیوسته تکثیر می‌شوند و جای دیگر سلول‌ها را می‌گیرند.

در بعضی موارد دیگر، لوسمی در غدد لنفاوی آغاز می‌شود. غدد لنفاوی با کمک به دستگاه ایمنی، مسئول مبارزه با عفونت‌ها هستند. به همین شکل، لنفوم معمولاً در غدد لنفاوی و دیگر بافت‌های لنفاوی آغاز می‌شود.

تمام غدد لنفاوی به یکدیگر متصل‌اند. لنفوم هوچکین از یک غدهٔ لنفاوی به غدهٔ دیگر گسترش می‌یابد.

اگر فرد لنفوم غیرهوچکین داشته باشد، سرطان ممکن است به‌شکلی پراکنده‌تر گسترش پیدا کند.

در هر دو نوع، سرطان می‌تواند به مغز استخوان، ریه‌ها یا کبد گسترش یابد.

چه عواملی خطر لوسمی و لنفوم را افزایش می‌دهند؟

لوسمی مزمن در بزرگسالان شایع است. در مقابل، احتمال تشخیص لوسمی حاد در کودکان بیشتر است. در واقع لوسمی حاد شایع‌ترین سرطان کودکان است.

هر کسی ممکن است به لوسمی مبتلا شود؛ عوامل خطر عبارت‌اند از:

• اختلالات ژنتیکی
• سابقهٔ خانوادگی 
• مواجهه با بعضی مواد شیمیایی
• پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی قبلی 
• مصرف سیگار.

لنفوم در هر سنی ممکن است دیده شود. لنفوم هوچکین معمولاً در سنین 15-40 یا پس از 50 سالگی رخ می‌دهد. لنفوم غیرهوچکین تقریباً در هر سنی ممکن است ایجاد شود، اما بیشتر در بزرگسالان دیده می‌شود.

عوامل خطر لنفوم هوچکین عبارت‌اند از:

• سابقهٔ خانوادگی
• دستگاه ایمنی ضعیف
• ابتلای قبلی به ویروس اپشتین‌بار (EBV) 
• عفونت HIV. عوامل خطر لنفوم غیرهوچکین عبارت‌اند از: 
• دستگاه ایمنی ضعیف
• مواجهه با مواد شیمیایی
• عفونت مزمن هلیکوباکتر پیلوری 
• پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی قبلی 
• بیماری‌های خودایمنی.

نکته: داشتن یک عامل خطر مرتبط با سرطان، لزوماً به معنای ابتلا به آن سرطان نیست. به همین ترتیب، نداشتن عامل خطر نیز به معنای مبتلا نشدن به آن سرطان نیست. عوامل خطر چیزهایی هستند که احتمال بروز بیماری مرتبط با خود را افزایش می‌دهند.

لوسمی و لنفوم چگونه تشخیص داده می‌شوند؟

تشخیص لوسمی و لنفوم متفاوت است، اما هر دو به بررسی سابقه و معاینهٔ فردی بیمار نیاز دارند.

برای تشخیص لوسمی، پزشک آزمایش خون برای اندازه‌گیری مقادیر غیرطبیعی خون انجام می‌دهد. نمونه‌برداری مغز استخوان نیز انجام می‌شود.

نمونه‌برداری مغز استخوان معمولاً به بستری شدن بیمار نیاز ندارد. پزشک پیش از گرفتن نمونه بی‌حسی موضعی انجام می‌دهد. در بعضی موارد ممکن است آزمایش کروموزومی، عکس رادیولوژی یا توموگرافی درخواست کند.

اگر پزشک به لنفوم مشکوک باشد، غدهٔ لنفاوی درگیر برداشته و برای بررسی آسیب‌شناختی ارسال می‌شود. این فرایند ممکن است به بیهوشی عمومی نیاز داشته باشد، اما پزشک می‌تواند از بی‌حسی موضعی نیز استفاده کند.

لوسمی و لنفوم چگونه درمان می‌شوند؟

لوسمی معمولاً با رژیم‌های شیمی‌درمانی سنگین که به دورهٔ استراحت طولانی نیاز دارند درمان می‌شود.

لوسمی و لنفوم بیماری‌هایی هستند که رویکردهای درمانی متفاوت می‌خواهند. نوع لوسمی و لنفوم نیز بر درمان سرطان تأثیر می‌گذارد.

لوسمی‌های مزمن به مداخلهٔ فوری نیاز ندارند. پزشکان می‌توانند پیشرفت لوسمی مزمن را پیگیری کنند. این رویکرد در لوسمی لنفوسیتی مزمن رایج است.

درمان‌های لوسمی شامل موارد زیر است:

• شیمی‌درمانی
• پیوند سلول بنیادی
• درمان هدفمند 
• درمان زیستی
• می‌توان از پرتودرمانی استفاده کرد.

در مرحلهٔ اولیه، درمان لنفوم هوچکین از غیرهوچکین آسان‌تر است.

درمان‌های لنفوم هوچکین و غیرهوچکین می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• پرتودرمانی 
• شیمی‌درمانی
• داروهایی که از رشد سلول‌های غیرطبیعی جلوگیری می‌کنند 
• درمان هدفمند
• ایمنی‌درمانی 
• شیمی‌درمانی با دوز بالا و پیوند سلول بنیادی
• جراحی (به‌ندرت).

نتیجه‌گیری

میزان بقای 5 ساله، افرادی را توصیف می‌کند که پس از تشخیص دست‌کم 5 سال زنده می‌مانند. میزان بقا بر اساس مرحله و نوع سرطان متفاوت است.

لوسمی‌ها و لنفوم‌ها از سرطان‌هایی هستند که انکولوژی در آن‌ها سریع‌ترین پیشرفت و مؤثرترین درمان‌ها را ارائه کرده است. به گفتهٔ انجمن سرطان آمریکا، میزان بقای 5 سالهٔ افراد دارای تشخیص لنفوم هوچکین %86 و برای غیرهوچکین %70 است. بر اساس مؤسسهٔ ملی سرطان آمریکا، در سال‌های 2008-2014 بقای 5 سالهٔ لوسمی %61 بود.

امروزه برای لوسمی و لنفوم، در سطح جامعه هیچ آزمایش غربالگری سرطان توصیه نمی‌شود. بعضی انواع لوسمی و لنفوم بسیار آهسته پیشرفت می‌کنند که به آن‌ها کم‌تحرک یا ایندولنت گفته می‌شود. تشخیص انواع آهسته‌سیر ممکن است آسان‌تر باشد. اگر سرطان زود شناسایی شود، معمولاً درمان آن آسان‌تر است. درمان زودهنگام در کنار سلامت عمومی، دیدگاه فرد را به‌شکل مثبتی تحت تأثیر قرار می‌دهد.

*

- تراژدی، پشتکار و شانس – داستان درمان CAR-T

- داروی زنده، درمان سلولی CAR-T به نام Kymriah، برای لنفوم تأییدیهٔ FDA گرفت