آیا ضعف و خستگی می‌توانند نخستین نشانه سرطان باشند؟

هرکس ممکن است در دوره‌هایی از زندگی یا روزانه احساس ضعف و خستگی کند. این وضعیت ممکن است به شلوغی کار یا استرس مربوط باشد. درست نیست هر ضعف و خستگی را نشانه سرطان بدانیم. اما اگر خستگی جسمی و فرسودگی در برخی افراد بیشتر رخ دهد، علت‌ها باید بررسی شوند. یکی از علت‌های این خستگی و ضعف ممکن است سرطان باشد.

نکته: اگرچه اغلب برای بیان یک چیز استفاده می‌کنیم، ضعف و خستگی معانی متفاوتی دارند.

• ضعف، کمبود نیروی جسمی یا عضلانی است و احساس می‌کنید برای حرکت دست، پا یا عضلات دیگر تلاش اضافی لازم دارید. در انگلیسی و زبان پزشکی، weakness نامیده می‌شود.
• خستگی یا احساس خستگی، نیاز به استراحت به دلیل کمبود انرژی یا نیروست. می‌تواند از کار زیاد، خواب نامناسب، نگرانی، بی‌حوصلگی یا کمبود ورزش ناشی شود. بیماری‌ای مانند نارسایی قلب یا درمان پزشکی مانند شیمی‌درمانی می‌تواند این شکایت را ایجاد کند. نگرانی (اضطراب) یا افسردگی نیز می‌توانند خستگی ایجاد کنند. در انگلیسی و زبان پزشکی، fatigue نامیده می‌شود.

چه زمانی و با چه بسامدی خستگی ممکن است نشانه سرطان باشد؟

در بیماران سرطانی هنگام درمان شکایت خستگی و ضعف شایع است. اما اغلب نه به دلیل سرطان، بلکه به‌عنوان عارضه داروهای درمان دیده می‌شود. یعنی در بیشتر افراد سرطانی ضعف پس از تشخیص شروع می‌شود.

انواع سرطان با ضعف و خستگی به‌عنوان نخستین نشانه، لوسمی (سرطان خون) و لنفوم (سرطان لنف) هستند.

تعریف خستگی سرطان

تعریف درست خستگی به دلیل احتمال نخستین نشانه سرطان بودن بسیار مهم است. خستگی سرطان، خستگی معمولی نیست؛ مانند خستگی بی‌خوابی یا دوره پرکار هم نیست. افرادی که خستگی نشانه سرطان را تجربه می‌کنند آن را، خستگی تمام بدن می‌نامند. در این دوره ممکن است آن‌قدر خسته باشند که نتوانند در فعالیت‌های عادی شرکت کنند یا کارهای روزمره انجام دهند.

در فرایند درمان سرطان ممکن است نشانه‌های زیر را تجربه کنید:

• احساس خستگی طاقت‌فرسا
• خستگی ادامه‌دار با وجود استراحت
• خسته شدن حتی با حرکت ساده مانند رفتن تا صندوق پست
• دشواری تمرکز
• احساساتی‌تر بودن از معمول
• کاهش میل به فعالیت‌های دلخواه.

سرطان چگونه خستگی ایجاد می‌کند؟

خستگی فرد سرطانی علت‌های گوناگونی دارد؛

• لوسمی و لنفوم با سلول‌های سرطانی مغز استخوان می‌توانند در تولید طبیعی سلول خون مداخله کنند. این ممکن است کم‌خونی ایجاد کند و کم‌خونی نیز موجب ضعف و خستگی شود.
• کولون یا سرطان معده و سرطان‌های مشابه ممکن است با خون‌ریزی کم‌خونی و در نتیجه خستگی ایجاد کنند.
• فرایندهای متابولیک تومورها نیز می‌توانند خستگی ایجاد کنند.
• علت دیگر خستگی، مختل شدن کار هورمون‌ها توسط برخی سرطان‌هاست.
• برخی سرطان‌ها موادی به نام سیتوکین ترشح می‌کنند که می‌توانند خستگی ایجاد کنند.

برای خستگی در سرطان چه می‌توانید بکنید؟

علاوه بر در میان گذاشتن خستگی و ضعف شدید با پزشک، راه‌هایی وجود دارند که می‌توانید انجام دهید و ضعفتان را کم کنید:

• ورزش: اگرچه هنگام خستگی زیاد ورزش بسیار دشوار به نظر می‌رسد، اگر بتوانید انجام دهید به افزایش انرژی کمک می‌کند. با ورزش می‌توانید شب بهتر استراحت و خواب باکیفیت‌تری داشته باشید.
  - موضوع مرتبط: ورزش برای ضعف جسمی و ذهنی افراد مبتلا به سرطان
• تغذیه درست: تغذیه سالم و متعادل در این دوره بسیار مهم است. با رژیم درست می‌توانید هم وزن را کنترل و هم کافی و متعادل تغذیه کنید. باید غذاهای سالم نگهدارنده تعادل انرژی مانند ویتامین، مواد معدنی، پروتئین و سبزی و میوه تازه کافی مصرف کنید. می‌توانید از متخصص تغذیه کمک بگیرید.
• شاد بودن: سلامت روان نیز از عوامل مؤثر بر خستگی و انرژی جسمی است. درمان سرطان ممکن است عاطفياً دشوار باشد و اگر فکر می‌کنید افسردگی یا اضطراب دارید حتماً توصیه می‌کنیم حمایت درمانی دریافت کنید.
• واقع‌بین بودن: در این دوره باید واقع‌بین باشید و از ابتدا درباره برخی انتظارات و توانایی‌ها فکر کنید. طبیعی است به‌اندازه پیش از بیماری انرژی نداشته باشید. می‌توانید پرانرژی‌ترین زمان روز را شناسایی و برنامه بیرون را بر آن اساس تنظیم کنید. طبیعتاً شاید تنها به همه کارها نرسید؛ از کمک گرفتن نترسید.
• خواب نیمروز: چرت کوتاه روزانه حتی برای خستگی سرطان مفید است. با توجه به بیشتر نشدن از 1 ساعت (چون بیشتر از آن با گیجی ممکن است خسته‌ترتان کند)، می‌توانید چرت‌های کوتاه بزنید؛ به بازیابی انرژی بسیار کمک می‌کند.

می‌توان گفت شکایت‌های کم‌انرژی بودن مانند ضعف و خستگی در بیشتر افراد سرطانی هم با دارو کم می‌شوند و هم بیمار با تلاش خود و روش‌های یادشده می‌تواند انرژی را به میزان مهمی بازگرداند.

- موضوع مرتبط: ضعف و خستگی در سرطان: چرا ایجاد و چگونه درمان می‌شوند؟ (به‌تفصیل)