Halsızlıq və yorğunluq xərçəngin ilk əlaməti ola bilərmi?

Hər kəs həyatının müəyyən dövrlərində və ya gündəlik olaraq halsızlıq, yorğunluq hiss edə bilər. Bu vəziyyət işlərin sıxlaşması və ya stress amili kimi səbəblərlə bağlı ola bilər. Hər halsızlıq və yorğunluğun xərçəng əlaməti olduğunu demək düzgün olmaz. Lakin bəzi insanlarda fiziki yorğunluq və tükənmişlik vəziyyəti daha tez-tez müşahidə edilirsə, səbəbləri araşdırılmalıdır. Bu yorğunluq və halsızlığın səbəblərindən biri xərçəng ola bilər.

Qeyd: Çox vaxt eyni şeyi ifadə etmək üçün istifadə etsək də, halsızlıq və yorğunluq fərqli mənalar daşıyır.

• Halsızlıq, fiziki və ya əzələ gücünün çatışmazlığıdır və qollarınızı, ayaqlarınızı və ya digər əzələlərinizi hərəkət etdirmək üçün əlavə səy göstərildiyini hiss etdirir. İngilis dilində və tibbi dildə weakness olaraq ifadə edilir.
• Yorğunluq və ya yorğunluq hissi enerji və ya güc çatışmazlığı səbəbindən istirahət ehtiyacı duymaqdır. Yorulma həddindən artıq iş, pis yuxu, narahatlıq, sıxıntı və ya məşq çatışmazlığından qaynaqlana bilər. Bu şikayət ürək çatışmazlığı kimi xəstəliyin və ya kimyaterapiya kimi tibbi müalicənin səbəb ola biləcəyi şikayətdir. Təşviş (anksiyete) və ya depressiya da yorğunluğa səbəb ola bilər. İngilis dilində və tibbi dildə fatigue olaraq ifadə edilir.

Yorğunluq nə vaxt və nə sıxlıqda xərçəng əlaməti ola bilər?

Xərçəng xəstələrində müalicə prosesində tez-tez yorğunluq və halsızlıq şikayəti müşahidə edilir. Lakin bu vəziyyət çox vaxt xərçəng səbəbindən deyil, müalicə prosesində qəbul edilən dərmanların yan təsiri olaraq müşahidə edilir. Yəni xərçəngli şəxslərin əksəriyyətində halsızlıq diaqnozdan sonra başlayır.

Halsızlıq və yorğunluğun ilk əlamət olaraq müşahidə edildiyi xərçəng növləri leykemiya (qan xərçəngi) və limfomadır (limfa xərçəngi).

Xərçəng yorğunluğunun tərifi

Yorğunluğun düzgün müəyyənləşdirilməsi xərçəngin ilk əlaməti olma ehtimalına görə olduqca vacibdir. Xərçəng yorğunluğu adi yorğunluq deyil. Yuxusuzluq və ya gərgin dövrdəki yorğunluq kimi də deyil. Xərçəngin əlaməti olan yorğunluğu yaşayan insanlar bunu bütün bədənin yorğunluğu olaraq təsvir edirlər. Bu prosesdə adi fəaliyyətlərdə iştirak edə və gündəlik işləri görə bilməyəcək qədər yorğun hiss edə bilərlər.

Xərçəngin müalicəsi prosesində bu əlamətləri yaşaya bilərsiniz:

• Əzici yorğunluq hissi
• İstirahətə baxmayaraq davam edən yorğunluq
• Poçt qutusuna qədər yerimək kimi sadə hərəkətlərdə belə yorulmaq
• Diqqəti cəmləməkdə çətinlik
• Özünü adi haldan daha emosional hiss etmək
• Sevilən fəaliyyətlərdə iştirak istəyinin azalması.

Xərçəng yorğunluğa necə səbəb olur?

Xərçəngli şəxsin yorğunluğunun müxtəlif səbəbləri var;

• Leykemiya və limfoma ilə birlikdə sümük iliyindəki xərçəng hüceyrələri normal qan hüceyrələrinin istehsalına müdaxilə edə bilər. Bu vəziyyət anemiyaya (qanazlığına), anemiya isə halsızlıq və yorğunluğa səbəb ola bilər.
• Kolon və ya mədə xərçəngi kimi xərçəng növləri qan itkisi səbəbindən anemiyaya səbəb ola bilər və nəticədə yorğunluq yaşanır.
• Şişlərin metabolik prosesləri də yorğunluğa səbəb ola bilər.
• Yorğunluğun başqa bir səbəbi bəzi xərçəng növlərinin hormon fəaliyyətini pozmasıdır.
• Bəzi xərçənglər sitokin adlandırılan maddələr ifraz edir və bu maddələr yorğunluğa səbəb ola bilər.

Xərçəngdə yorğunluq vəziyyəti üçün nə edə bilərsiniz?

Həddindən artıq yorğunluq və halsızlığınızı həkiminizlə paylaşmaqdan əlavə edə biləcəyiniz və halsızlığınızı yüngülləşdirə biləcəyiniz bəzi yollar mövcuddur:

• Məşq: Özünüzü çox yorğun hiss edərkən məşq etmək həddindən artıq çətin görünsə də, edə bilsəniz, məşq enerjinizi artırmağa kömək edir. Məşq edərək axşamlar daha yaxşı dincələ, daha keyfiyyətli yata bilərsiniz.
  - Əlaqəli mövzu: Xərçəngli şəxslərdə bədən və zehni halsızlıq üçün məşq
• Düzgün qidalanma: Bu dövrdə sağlam və balanslı qidalanmaq çox vacibdir. Düzgün pəhrizlə həm çəkiyə nəzarət edə, həm də yetərli və balanslı qidalana bilərsiniz. Kifayət qədər vitamin, mineral, zülal, təzə tərəvəz-meyvə istehlak etmək kimi enerji səviyyənizi tarazlıqda saxlayacaq sağlam qidalar istehlak etməlisiniz. Qidalanma mütəxəssisindən kömək ala bilərsiniz.
• Xoşbəxt olmaq: Psixi sağlamlıq da yorğunluğa və fiziki enerjiyə təsir göstərən amillərdəndir. Xərçəngin müalicəsi prosesi emosional baxımdan çətin ola bilər və depressiya və ya təşviş yaşadığınızı düşünürsünüzsə, mütləq müalicə dəstəyi almağınızı tövsiyə edirik.
• Realist olmaq: Bu prosesdə realist olaraq bəzi gözləntilərinizi və edə biləcəklərinizi yenidən düşünməlisiniz. Xəstəlikdən əvvəlki qədər enerjinizin olmaması çox normaldır. Gün ərzində ən enerjili olduğunuz vaxtı müəyyənləşdirərək çöldəki planlarınızı buna uyğun tənzimləyə bilərsiniz. Təbii olaraq təkbaşına hər işə çatmaya bilərsiniz, kömək almaqdan çəkinməyin.
• Günorta yuxusu: Gün ərzində qısa mürgüləmələr hətta xərçənglə bağlı yorğunluğa da yaxşı təsir edir. 1 saatdan çox olmamasına diqqət edərək (daha çoxu süstlük yaradaraq daha yorğun hiss etdirə bilər) gün ərzində qısa-qısa yata bilərsiniz; enerjinizi toplamağınıza çox kömək edir.

Xərçəngli şəxslərin əksəriyyətində müşahidə edilən halsızlıq, yorğunluq kimi enerji azalması şikayətlərinin həm dərmanlarla azaldığını, həm də qeyd etdiyimiz üsullarla xəstənin öz səyləri ilə enerjisini əhəmiyyətli dərəcədə toplaya bildiyini demək mümkündür.

- Əlaqəli mövzu: Xərçəngdə halsızlıq və yorğunluq: Niyə yaranır və necə müalicə edilir? (ətraflı)