برای تشخیص زودهنگام سرطان در افراد سالم، بیوپسی مایع را توصیه نمی‌کنیم! چرا؟
در این مقاله
با پیشرفت علم ژنتیک، ژن‌های سرطانبا سرعت بیشتری شناسایی و تحلیل می‌شوند. برای این منظور، با استفاده از بیوپسی‌های مایع قطعات توموریِ در گردش خون از جنس DNA شناسایی می‌شوند و پژوهش‌ها درباره تحلیل این قطعات DNA و استفاده از آن‌ها در برنامه‌ریزی درمان سرطان ادامه دارند. بیایید به پرسش‌های مربوط به استفاده از بیوپسی‌های مایع (liquid biopsy) در درمان‌های سرطان پاسخ دهیم.
بیوپسی مایع چیست؟
بیوپسی‌های مایع یکی از روش‌های غیرتهاجمی، یعنی غیرمداخله‌ای/غیرجراحی، برای تحلیل سرطان هستند. در بیوپسی مایع از بیمار نمونه خون گرفته می‌شود و سلول توموری، قطعات سلولی و DNA آن‌ها که در خون گردش دارند تحلیل می‌شوند. هدف بیوپسی‌های مایع، شناسایی برخی مواد ژنتیکی، به‌ویژه DNA، است که سلول‌های سرطانی در خون آزاد می‌کنند.
آیا آزمایش‌های بیوپسی مایع تأییدیه‌ای از FDA دارند؟
در 1 ژوئن 2016، FDA، جهش EGFR نخستین آزمایش بیوپسی مایع را برای استفاده همراه با آزمایش مربوطه تأیید کرد. این آزمایش برای بیماران مبتلا به سرطان ریه غیرسلول‌کوچک استفاده می‌شود تا مشخص شود آیا داروهای هدف‌گیرنده EGFR، یعنی ارلوتینیب و اوسیمرتینیببرای آنان مناسب هستند یا نه. توجه کنیم، تأییدیه FDA برای بیوپسی مایع به‌منظور تشخیص سرطان نیست، بلکه برای تعیین زیرنوع سرطان و اینکه آیا یک داروی هوشمند هدفمند مؤثر خواهد بود یا نه، در بیماری است که از قبل تشخیص سرطان دارد! این آزمایش برای شناسایی موارد مشخصی در اگزون 19 یا اگزون 21 ژن EGFR، یعنی جهش‌ها توسعه یافته است. این جهش‌ها در 10 تا 20 درصد بیماران مبتلا به سرطان ریه غیرسلول‌کوچک مشاهده می‌شوند.
آیا آزمایش‌های بیوپسی مایع را می‌توان برای تشخیص زودهنگام سرطان استفاده کرد؟
برای استفاده از بیوپسی‌های مایع در تشخیص زودهنگام سرطان، تأییدیه‌ای از FDA یا هیچ نهاد بین‌المللی ناظر در حوزه پزشکی وجود ندارد! طبق تازه‌ترین مطالعات منتشرشده، استفاده از بیوپسی مایع برای تشخیص زودهنگام سرطان با فناوری امروز امکان‌پذیر نیست!
چه عواملی مانع استفاده از بیوپسی‌های مایع در تشخیص زودهنگام سرطان می‌شوند؟
- در مطالعات مربوط به استفاده از آزمایش‌های بیوپسی مایع برای تشخیص زودهنگام سرطان، نتایج نادرست با میزان بالایی یافت شده‌اند. در افرادی که DNA توموریِ در گردش خون در آن‌ها شناسایی شده بود، ایجاد سرطان مشاهده نشده است.
- آزمایش‌های بیوپسی مایع می‌توانند تومورهای مرحله ابتدایی را تشخیص دهند که هیچ آسیبی به بیمار نمی‌رسانند. این وضعیت ممکن است سبب شود بیمار بی‌دلیل یا بیش از میزان لازم درمان دریافت کند. به آزمایش‌های بیوپسی مایع حساس‌تر و با دقت قطعی نیاز است.
- هدف بیوپسی‌های مایع، شناسایی نشانگرهای زیستی تعریف‌شده در سرطان است. برای بیشتر انواع سرطان، یک مورد به‌خوبی تعریف‌شده از نشانگر زیستی وجود ندارد. این موضوع استفاده از بیوپسی‌های مایع برای تشخیص زودهنگام انواع مختلف سرطان را دشوار می‌کند.
- آسیب‌های DNA می‌توانند در بیمارانی که نوع سرطان یکسانی دارند متفاوت باشند. علاوه بر آن، در یک بیمار واحد نیز بر اساس مراحل مختلف، آسیب‌های متفاوت DNA وجود دارند. این وضعیت ضرورت توسعه آزمایش‌های متفاوت بیوپسی مایع برای هر نوع و هر مرحله سرطان را ایجاد می‌کند.
- قطعات DNA توموری که در خون گردش می‌کنند، تمام ساختار DNA بافت تومور را بازتاب نمی‌دهند. بافت تومور ساختاری بسیار ناهمگون (مختلط) دارد. به بیان دیگر، آسیب‌های DNA در میان سلول‌های سرطانیِ همان بافت تومور متفاوت هستند. این امر استفاده از آزمایش‌های بیوپسی مایع در تفسیر بالینی را دشوار می‌کند.
- هیچ مطالعه‌ای وجود ندارد که نشان دهد کاربرد بیوپسی مایع به طول عمر بیماران کمک می‌کند. به همین دلیل، به مطالعات آینده‌نگر برای بررسی اثربخشی بیوپسی‌های مایع در بالین نیاز است.
- درباره جهش‌هایی که در قطعات DNA توموریِ در گردش خون شناسایی می‌شوند، مشخص نیست که آن‌ها حامل یا محرک هستند یا نه. این وضعیت مانع انجام یک تفسیر بالینی مؤثر می‌شود.
- آسیب‌های DNA در بیمارانی که نوع سرطان یکسانی دارند متفاوت هستند. همچنین آسیب‌های DNA ممکن است بر اساس نوع و مرحله سرطان تغییر کنند. این وضعیت یکی از عوامل مهمی است که تشخیص سرطان با بیوپسی مایع را دشوار می‌کند.
بیوپسی مایع – آیا تشخیص زودهنگام سرطان با غربالگری DNA تومور در خون، فریبی بزرگ است؟
مهم‌ترین عاملی که موفقیت در حوزه درمان سرطان را تعیین می‌کند، بی‌تردید تشخیص زودهنگام سرطاناست. با وجود پیشرفت‌های جدی روش‌های تصویربرداری در سال‌های اخیر، در بسیاری از انواع سرطان هنوز تشخیص به‌اندازه‌ای زود انجام نمی‌شود که موفقیت را به میزان کافی افزایش دهد. شناسایی سرطان در مرحله ابتدایی با یک آزمایش ساده خون که از افراد سالم گرفته شود، مهم‌ترین تلاش و خواسته تمام جامعه علمی است. به‌ویژه در افراد دارای تشخیص سرطان پیشرفته، انجام برخی آزمایش‌ها بر روی سلول‌های توموریِ در گردش خون یا ذرات تومور، در کار روزمره ما تسهیلاتی فراهم کرده است. برخی از این آزمایش‌ها چه در تعیین سیر بیماری و چه در انتخاب درمان، راهنمای ما هستند.
در افرادی که تشخیص سرطان گرفته و درمان شده‌اند، برای شناسایی عود (بازگشت) سرطان ممکن است انجام بیوپسی مایع در پیگیری‌ها مفید باشد. در این زمینه نیز برای تغییر رویه معمول به مطالعات گسترده نیاز است. اما به دلایلی که در بالا نیز توضیح دادیم، تلاش برای تشخیص سرطان در مرحله ابتدایی با بیوپسی مایع در افراد سالمی که هرگز تشخیص سرطان نداشته‌اند، هنوز چیزی فراتر از یک رؤیا نیست. درست نمی‌دانیم که با ارائه این موضوع به‌گونه‌ای که گویی تحقق یافته است، جامعه‌ای را که ترس از سرطان دارد گمراه کنیم.
در نتیجه، بیوپسی‌های مایع می‌توانند در برنامه‌ریزی درمان سرطان و پایش سیر بیماری نقش مهمی داشته باشند. اما «استفاده برای تشخیص زودهنگام» سرطان در حال حاضر امکان‌پذیر نیست.
*
- بیوپسی بافت چیست، انواع آن کدام‌اند، برای چه کسانی و چگونه انجام می‌شود؟
منابع
Circulating Tumor DNA Analysis in Patients With Cancer: American Society of Clinical Oncology and College of American Pathologists Joint Review.
Journal of Clinical Oncology - published online before print March 5, 2018
2. Perakis, Samantha Speicher, Michael R.
Emerging concepts in liquid biopsies.
BMC Medicine, 2017
3. Heitzer Ellen et al.
The potential of liquid biopsies for the early detection of cancer.
Precision Oncology, 2017.
4. Liquid Biopsy: Using DNA in Blood to Detect, Track, and Treat Cancer
cancer.gov – ABD Ulusal Kanser Enstitüsü
5. M.J. Friedrich.
Going With the Flow: The Promise and Challenge of Liquid Biopsies.
JAMA, 2017
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.