სისხლის მაჩვენებლების დაქვეითება კიბოს პაციენტებში — რა არის ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ანემია?

მდგომარეობას, რომელიც ქიმიოთერაპიის გვერდით ეფექტად ვითარდება და ადამიანს ანემია (სისხლნაკლებობა) უვლინდება, ქიმიოთერაპიით გამოწვეულ ანემიას (KBA) უწოდებენ. ეს მდგომარეობა შეიძლება დაღლილობის, თავბრუსხვევისა და გულისცემის გახშირების მსგავსი სიმპტომებით გამოვლინდეს.

ქიმიოთერაპია კიბოს მრავალი სახეობის სამკურნალოდ გამოყენებული მედიკამენტური მკურნალობაა, რომელიც სწრაფად დაყოფადი სიმსივნური უჯრედების გავრცელებისა და გამრავლების შეჩერებას ისახავს მიზნად. თუმცა ქიმიოთერაპიულ მედიკამენტებში შემავალმა ქიმიურმა ნივთიერებებმა შეიძლება სხვა სწრაფად დაყოფადი უჯრედებიც დააზიანოს და ისეთი გვერდითი ეფექტები გამოიწვიოს, როგორიცაა ანემია.

ანემია ვითარდება, როდესაც ადამიანის ორგანიზმი საკმარისი რაოდენობის ჯანსაღ სისხლის წითელ უჯრედებს ან ჰემოგლობინს ვერ წარმოქმნის. ისინი სხეულის უჯრედებამდე ჟანგბადის მისატანად არის საჭირო.

რატომ ვითარდება ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ანემია?

ქიმიოთერაპიულ მედიკამენტებში შემავალი ზოგი ქიმიური ნივთიერება თრგუნავს ერითროპოეზს — პროცესს, რომლითაც ორგანიზმი სისხლის ახალ წითელ უჯრედებს წარმოქმნის. ამასთან, ქიმიოთერაპია სხვა სწრაფად დაყოფად უჯრედებსაც უმიზნებს, მაგალითად ერითროიდულ წინამორბედებს. ესენი ერითროციტები (სისხლის წითელი უჯრედები) ან მათი ღეროვანი უჯრედებია. ქიმიოთერაპიულმა მედიკამენტებმა სისხლის წითელი უჯრედების სიკვდილი შეიძლება გამოიწვიოს. ამ ორმა ეფექტმა შეიძლება ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ანემია განაპირობოს. თუმცა ანემიის ყველაზე გავრცელებული მიზეზი რკინის დეფიციტია და რკინადეფიციტური ანემია ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ანემიისგან განსხვავებული მდგომარეობაა.

ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ანემიის სიმპტომები

ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ანემიის სიმპტომები შეიძლება მოიცავდეს:

• დაღლილობას
• მოთენთილობას
• ქოშინს
• თავბრუსხვევას
• გულისცემის გახშირებას
• უმადობას
• დეპრესიას

თუმცა ეს სიმპტომები ჯანმრთელობის სხვა პრობლემებითაც შეიძლება იყოს გამოწვეული. თუ ადამიანს ეს სიმპტომები აქვს, მნიშვნელოვანია, ყოველი შემთხვევისთვის სპეციალისტს მიმართოს.

როგორ ისმება ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ანემიის დიაგნოზი?

ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ანემიის (KBA) დიაგნოსტიკისთვის ექიმი, ჩვეულებრივ, შემდეგს აკეთებს:

• ფიზიკური გასინჯვა
• სიმპტომების შესახებ კითხვების დასმა
• სრული სამედიცინო ისტორიის განხილვა, მათ შორის ქიმიოთერაპიისა და სხვა მიმდინარე მკურნალობების შესახებ ინფორმაცია

შემდეგ ექიმმა ანემიის დასადასტურებლად და სხვა შესაძლო მიზეზების გამოსარიცხად სხვადასხვა ტესტი შეიძლება მოითხოვოს. ეს ტესტები შეიძლება ჰემოგრამას (სისხლის საერთო ანალიზს) მოიცავდეს და სისხლის სხვადასხვა კომპონენტზე იძლეოდეს ინფორმაციას, რაც ანემიის ნიშნებს გამოავლენს. დამატებით, სპეციალისტებმა შეიძლება ძვლის ტვინის ტესტიც მოითხოვონ; იგი აჩვენებს, ჯანმრთელია თუ არა ძვლის ტვინი და წარმოქმნის თუ არა სისხლის უჯრედების ნორმალურ რაოდენობას.

როგორ მიუთითებს „HGB“ ჰემოგრამაში ანემიაზე?

ჰემოგლობინი (HGB)

ჰემოგლობინი სისხლის წითელ უჯრედებში არსებული ცილაა, რომელიც სხეულის ქსოვილებამდე ჟანგბადის გადატანაზეა პასუხისმგებელი. ჰემოგრამაში ჰემოგლობინის დონის გაზომვით შეიძლება ანემიის ნიშნები გამოვლინდეს. ნორმალური მნიშვნელობებია:

• მამაკაცებისთვის: 13,8-დან 17,2 g/dL-მდე
• ქალებისთვის: 12,1-დან 15,1 g/dL-მდე

ანემია დიაგნოსტირდება, როდესაც ჰემოგლობინის დონე ამ ნორმალურ დიაპაზონებზე დაბალია. ჰემოგლობინის დაბალი დონე მიუთითებს, რომ სისხლის წითელ უჯრედებს ჟანგბადი ეფექტიანად ვერ გადააქვს, რამაც შეიძლება დაღლილობა, ქოშინი, გულის ფრიალი და ადვილად დაღლა გამოიწვიოს.

სისხლის თეთრი უჯრედები (WBC)

სისხლის თეთრი უჯრედები ორგანიზმს ინფექციებისა და დაავადებებისგან იცავს. ჰემოგრამაში WBC-ის რაოდენობა ორგანიზმის მიმდინარე ინფექციის ან ანთების მდგომარეობაზე მიუთითებს. WBC-ის ნორმალური რაოდენობა 4000-11000 უჯრედი/mcL-ის ფარგლებში მერყეობს. WBC-ის მაღალი რაოდენობა შეიძლება მიუთითებდეს, რომ ორგანიზმი ინფექციას ებრძვის ან ანთება აქვს. WBC-ის დაბალ რაოდენობას ლეიკოპენიას ვუწოდებთ და ეს ნიშნავს, რომ ორგანიზმი ინფექციების მიმართ უფრო დაუცველია. თუ WBC-ის რაოდენობა 3 ათას უჯრედი/mcL-ზე ნაკლებია, ქიმიოთერაპია, ჩვეულებრივ, არ ტარდება და ძვლის ტვინის აღსადგენად მკურნალობა შეიძლება გადაიდოს.

თრომბოციტები (PLT)

თრომბოციტები პატარა უჯრედებია, რომლებიც სისხლის შედედებას უწყობს ხელს. ჰემოგრამაში PLT-ის რაოდენობა სისხლის შედედების უნარზე მიუთითებს. PLT-ის ნორმალური რაოდენობა 150000-450000 უჯრედი/mcL-ის ფარგლებში მერყეობს. PLT-ის დაბალი რაოდენობა შეიძლება სისხლდენის გაზრდილ რისკზე მიუთითებდეს, მაღალი რაოდენობა კი — თრომბოზის რისკზე. თუ PLT-ის რაოდენობა 100 ათას უჯრედი/mcL-ზე ნაკლებია, ქიმიოთერაპია, ჩვეულებრივ, არ ტარდება და ძვლის ტვინის აღსადგენად მკურნალობა შეიძლება გადაიდოს.

რატომ უსხამენ სისხლს კიბოს პაციენტს?

სისხლის ტრანსფუზია (გადასხმა) KBA-ის მკურნალობის ერთ-ერთი ვარიანტია. ეს მკურნალობა დონორისგან აღებული სისხლის წითელი უჯრედების გადასხმას მოიცავს. პროცედურა შეიძლება სასარგებლო იყოს მძიმე და სიმპტომური ანემიის ან სისხლდენის მქონე ადამიანებისთვის; სისხლის წითელი უჯრედების გადასხმას, ჩვეულებრივ, განიხილავენ, თუ ჰემოგლობინის დონე 9 g/dL-ზე დაბალია. თუმცა გადასხმამდე სპეციალისტები მრავალ ფაქტორს გაითვალისწინებენ, მათ შორის მიმდინარე ქიმიოთერაპიის ინტენსივობასა და ადამიანის ჯანმრთელობის ზოგად მდგომარეობას.

როგორ ავამაღლოთ ქიმიოთერაპიის დროს სისხლის დაქვეითებული მაჩვენებლები?

KBA-ის დროს მედიკამენტური მკურნალობაც ერთ-ერთი ვარიანტია. სპეციალისტები სისხლის წითელი უჯრედების წარმოქმნის მასტიმულირებელ მედიკამენტებს გვთავაზობენ. ისინი ერითროპოეტინის მასტიმულირებელი აგენტების (ESA-ების) სახელით არის ცნობილი და ერითროპოეტინის ჰორმონის რეკომბინანტული ვერსიებია. თუმცა 2020 წლის კვლევამ აჩვენა, რომ ESA-ების გამოყენებას გარკვეული რისკები ახლავს და ზოგ შემთხვევაში მათი გამოყენება არ შეიძლება. ESA-ები ერითროიდული პროგენიტორული უჯრედების დაყოფასა და დიფერენცირებას ასტიმულირებს. მაგალითებია:

• ეპოეტინი
• დარბეპოეტინი
• მეთოქსი პოლიეთილენგლიკოლ-ეპოეტინი ბეტა

ეს კვლევა მიუთითებს, რომ ESA-ები KBA-ის მქონე ადამიანებში არ უნდა გამოიყენონ, რადგან თრომბოემბოლიური მოვლენების რისკს ზრდის. ამასთან, KBA-ის მქონე ადამიანში ESA მკურნალობის დადებითი ეფექტის გამოვლენას შეიძლება 4-6 კვირა დასჭირდეს, ხოლო ამ ადამიანების მესამედი მხოლოდ ESA მკურნალობას არ პასუხობს.

ქიმიოთერაპიის გარდა, რადიოთერაპია ან იმუნოთერაპიაც იწვევს ანემიას?

რადიოთერაპიისა და იმუნოთერაპიის მსგავსმა სხვა ონკოლოგიურმა მკურნალობებმაც შეიძლება ანემია გამოიწვიოს, თუმცა არა ქიმიოთერაპიის მსგავსად ინტენსიურად. ამ მკურნალობებმა კიბოს უჯრედებზე დამიზნებისას შეიძლება ჯანსაღი უჯრედებიც დააზიანოს და ისეთი გვერდითი ეფექტები გამოიწვიოს, როგორიცაა ანემია. თუმცა მეტი კვლევაა საჭირო იმის დასადგენად, იწვევს თუ არა ეს მკურნალობები ანემიას.

რამდენ ხანს გრძელდება ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ანემია?

KBA-ის ხანგრძლივობა შეიძლება განსხვავდებოდეს გამოყენებული ქიმიოთერაპიული მედიკამენტების სახეობის, დოზისა და ადამიანის ჯანმრთელობის ზოგადი მდგომარეობის მიხედვით. KBA-ის მქონე ადამიანმა ქიმიოთერაპიის დასრულების შემდეგ შეიძლება სიმპტომების გაუმჯობესება შენიშნოს. გაუმჯობესების ამ პროცესს 2-4 კვირა შეიძლება დასჭირდეს.

რა შესაძლო გართულებები აქვს ქიმიოთერაპიით გამოწვეულ ანემიას?

ანემიამ შეიძლება ადამიანის ცხოვრების ხარისხზე იმოქმედოს და კიბოს მქონე ადამიანებში სიცოცხლის ხანგრძლივობა შეამციროს. რადგან უჯრედები საკმარის ჟანგბადს ვერ იღებს, ადამიანი შეიძლება უფრო მეტად დაღლილად გრძნობდეს თავს. გულს შეიძლება მეტი მუშაობა უწევდეს, რაც გულის პრობლემებს გამოიწვევს ან არსებულ პრობლემებს გააუარესებს. მძიმე ანემიამ შეიძლება კიბოს მკურნალობაზე იმოქმედოს ან იგი შეაფერხოს. შეიძლება ქიმიოთერაპიის დოზის შემცირება გახდეს საჭირო, რაც ონკოლოგიური მკურნალობის ეფექტიანობას შეამცირებს. ანემიას ექიმები მართავენ და ამგვარად შესაძლო გართულებების რისკს ამცირებენ.

ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ანემია შეჯამებულად

ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ანემია ქიმიოთერაპიის გვერდითი ეფექტია, რომელიც შეიძლება განვითარდეს, როდესაც ქიმიოთერაპიული მედიკამენტები სისხლის წითელი უჯრედების წარმომქმნელ ძვლის ტვინის უჯრედებს აზიანებს. KBA-ის სიმპტომებია დაღლილობა, ქოშინი და თავბრუსხვევა. ექიმებმა KBA შეიძლება ფიზიკური გასინჯვის, სისხლის ანალიზებისა და ძვლის ტვინის ასპირაციის ან ბიოფსიის შემდეგ დაადგინონ. მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს სისხლის გადასხმასა და სისხლის წითელი უჯრედების წარმოქმნის მასტიმულირებელ მედიკამენტებს. KBA-ის ხანგრძლივობა განსხვავდება გამოყენებული ქიმიოთერაპიული მედიკამენტების სახეობის, დოზისა და ადამიანის ჯანმრთელობის ზოგადი მდგომარეობის მიხედვით.