ტერმინალური კიბო – რა არის მნიშვნელოვანი პაციენტებისა და მომვლელებისთვის?

ტერმინალური სტადიის პაციენტები დაავადების ბოლო ეტაპზე არიან და ჩვეულებრივ განკურნების ნაცვლად სიმპტომების მართვაზე ან პალიატიურ მოვლაზე ფოკუსირდებიან. ისინი სიცოცხლის ბოლო პერიოდში არიან და მკურნალობა ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებასა და ტანჯვის შემსუბუქებას ემსახურება.

რა არის ყველაზე მნიშვნელოვანი ტერმინალური კიბოს მქონეებისა და მათი მომვლელებისთვის?

აშშ-ის Duke-NUS-ის სამედიცინო სკოლის Lien-ის პალიატიური მოვლის ცენტრის Dr. Semra Özdemir კვლევის წამყვანი ავტორია. კვლევაში ნათქვამია: „ჩვენი კვლევით, პაციენტებსა და მომვლელებს სიცოცხლის ბოლოს ზოგადად მსგავსი მიზნები აქვთ, თუმცა ხარჯებთან მნიშვნელოვანი გამონაკლისია: პაციენტები ხარჯების კონტროლს უფრო ხშირად ანიჭებენ უპირატესობას“.

თუმცა დაავადების მიმდინარეობის უკეთ გაგებისას ორივე მხარე შესაძლოა ძვირადღირებულ სიცოცხლის გამახანგრძლივებელ მკურნალობას მოერიდოს და სიმპტომების მართვას მეტი პრიორიტეტი მიანიჭოს.

ეს გამოკითხვა მიანიშნებს, რომ მიმდინარეობის ცოდნა პაციენტებსა და ოჯახებს რეალისტური მოლოდინებისა და სიცოცხლის ბოლოს გადაწყვეტილებებისთვის სათანადო მომზადების საშუალებას აძლევს.

კვლევა 2024 წლის 11 აპრილს JAMA Network Open ჟურნალში ელექტრონულად გამოქვეყნდა.

სიცოცხლის გახანგრძლივება თუ ცხოვრების ხარისხი?

გავრცელებული კიბოს მქონეებს ხშირად რთული არჩევანი აქვთ: მიმართონ მკურნალობას, რომელმაც სიცოცხლე შეიძლება გაახანგრძლივოს ან არა, თუ მეტად სიმპტომების კონტროლზე ფოკუსირდნენ?

ახლობლებს გადაწყვეტილებებში მნიშვნელოვანი როლი აქვთ. ზოგი კვლევით, მომვლელები სიცოცხლის გამახანგრძლივებელ მკურნალობას ანიჭებენ პრიორიტეტს, პაციენტები კი ჩივილების მართვას. ნაკლებად ნათელია, როგორ იცვლება ეს დროში და როგორ მოქმედებენ მხარეები ერთმანეთზე.

მკვლევრებმა სიცოცხლის ბოლო ორი წლის განმავლობაში მეოთხე სტადიის სოლიდური (ქსოვილებისა და ორგანოების) კიბოს მქონეებისა და მომვლელების მიზნები შეისწავლეს. ყურადღება სიცოცხლის გახანგრძლივების, ჩივილების მართვისა და ხარჯების კონტროლის ბალანსს დაეთმო.

სინგაპურის ორი დიდი ონკოლოგიური ცენტრის ამბულატორიებიდან გამოკითხვაში 210 პაციენტ–მომვლელის წყვილი ჩაერთო. პაციენტთა საშუალო ასაკი 63 წელი იყო, დაახლოებით ნახევარი მამაკაცი. მომვლელთა საშუალო ასაკი 49 წელი იყო და თითქმის ორი მესამედი (63%) ქალი.

შედეგები

• ჩივილების მკურნალობისა და სიცოცხლის გახანგრძლივების პრიორიტეტები:

  • პაციენტთა 34%-მა და მომვლელთა 29%-მა ჩივილების მკურნალობა სიცოცხლის გახანგრძლივებას ამჯობინა.
  • პაციენტთა 24%-მა და მომვლელთა 19%-მა სიცოცხლის გახანგრძლივება ჩივილების მკურნალობას ამჯობინა.

• ორ მიდგომას შორის ბალანსი:

  • პაციენტთა 34%-დან 47%-მდე და მომვლელთა 37%-დან 69%-მდე ორივე მიდგომის დაბალანსებას ემხრობოდა.

• ხარჯებისა და მკურნალობის გადაწყვეტილებების ბალანსი:

  • ხარჯების კონტროლს პრიორიტეტად პაციენტთა 28% მიიჩნევდა, მომვლელებში კი 17%.
  • სიცოცხლის გახანგრძლივებას პაციენტთა 26% ანიჭებდა უპირატესობას, მომვლელებში კი 35%.

ხარჯების კონტროლი უფრო პრიორიტეტული იყო ხანდაზმულებისთვის, მაღალი სიმპტომური ტვირთისა და ნაკლები ოჯახური მხარდაჭერის მქონეთათვის. მომვლელებში იგი მეტად პრიორიტეტული იყო მათთვის, ვის ფინანსებზეც მოვლას დიდი გავლენა ჰქონდა, ვისაც საკუთარი მოვლის უნარებზე დაბალი თვითშეფასება ჰქონდა და ვინც ხანდაზმულს უვლიდა.

ეს მიგნებები რესურსების განაწილებაზე ღია, ამომწურავი საუბრის მნიშვნელობას აჩვენებს, რათა ხარჯების კონტროლის პრიორიტეტები უკეთ შეთანხმდეს. საუბარი ორივე მხარის მოლოდინების დაკმაყოფილებასა და შესაძლო კონფლიქტების პრევენციას შეიძლება ემსახუროს.

Semra Özdemir-მა თქვა: „პაციენტები, ოჯახები და ექიმები ხშირად თავს არიდებენ დაავადების მიმდინარეობაზე საუბარს,“ და დაამატა, რომ ასეთი დიალოგი რეალისტური მოლოდინებისა და სიცოცხლის ბოლოს გადაწყვეტილებებისთვის სათანადო მომზადებისთვის აუცილებელია.

არარეალისტური მოლოდინების მართვა

სიცოცხლის ბოლოს მიახლოებისას პაციენტები და მომვლელები ხშირად კვლავ გახანგრძლივებას ანიჭებენ უპირატესობას და შემაწუხებელი სიმპტომების მართვაზე არ ფოკუსირდებიან.

Dr. Semra Özdemir ამბობს: „ეს აჩვენებს მრავალი პაციენტის არარეალისტურ მოლოდინებს და ხაზს უსვამს დაავადების მიმდინარეობისას უწყვეტ დიალოგსა და მოვლის მიზნების გადაფასებას,“.

Özdemir ასევე დასძენს: „დროთა განმავლობაში პრეფერენციების მცირე ცვლილება შეიძლება ნიშნავდეს, რომ საწყისი გადაწყვეტილებები მყარადაა ფესვგადგმული ან გარემოებების ცვლილებისას საჭიროებებსა და შესაძლებლობებზე კომუნიკაცია არასაკმარისია,“.

ადამიანები ხშირად არ ფიქრობენ, რომ მძიმე დიაგნოზი სიცოცხლეს დაასრულებს და იმედოვნებენ მკურნალობას ან განკურნებას, რომელიც ვითარებას შეცვლის.

პაციენტისა და მომვლელის მიერ დაავადების მიმდინარეობის რეალისტური გაგება მნიშვნელოვანია და მხოლოდ დიაგნოზის დასმაზე მეტ მიდგომას მოითხოვს.

უნდა ვიფიქროთ სიცოცხლის ბოლოს დაგეგმვასა და მის შესაძლო სახეზე. დაავადების ადრეულ ეტაპზე ამ საქმეს ხშირად საკმარისად კარგად ვერ ვასრულებთ.

ყოველი პაციენტი და ვითარება განსხვავებულია და თითოეულ სცენარში მნიშვნელოვანი საკითხი უნდა გავიგოთ. სიცოცხლის ბოლოს მოვლა ინდივიდუალურ საჭიროებებზე მორგებულ მიდგომას მოითხოვს, ერთი და იმავე დიაგნოზის შემთხვევაშიც.

*

ვინ არის Dr. Semra Özdemir?

2001 წელს ODTÜ-ის (ახლო აღმოსავლეთის ტექნიკური უნივერსიტეტი) ეკონომიკის ბაკალავრის ხარისხის მიღების შემდეგ, Dr. Semra Özdemir Duke-NUS-ის სამედიცინო სკოლის Lien-ის პალიატიური მოვლის ცენტრსა და ჯანდაცვის სერვისებისა და სისტემების კვლევის სპეციალურ პროგრამაში ასისტენტ-პროფესორად მუშაობს. დოქტორანტურა საზოგადოებრივ ჯანმრთელობასა და ეკონომიკაში ჩაპელ-ჰილის ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტში დაასრულა. მისი ძირითადი კვლევითი სფეროებია სამედიცინო გადაწყვეტილებები და ჯანმრთელობის ეკონომიკა. განსაკუთრებით აინტერესებს პაციენტების, ოჯახის მომვლელებისა და ექიმების გადაწყვეტილებები და სერვისებისა თუ ტექნოლოგიების პრეფერენციები, გავრცელებული დაავადებების კონტექსტში. მისი კვლევა ადამიანთა პრეფერენციებისა და მიზნების შესაბამისი არჩევანისთვის ჩარევებისა და გადაწყვეტილების მხარდამჭერი ინსტრუმენტების შექმნასაც ემსახურება. სხვადასხვა თერაპიულ სფეროში მან მრავალი დისკრეტული არჩევანის ექსპერიმენტული გამოკითხვა შეიმუშავა; ასევე ხანდაზმულებისთვის ტერმინალური თირკმლის დაავადების გადაწყვეტილების მხარდამჭერი ინსტრუმენტები შექმნა და გამოცადა.