ზრდის თუ არა ტატუ ლიმფომის რისკს?

eClinicalMedicine ჟურნალში 2024 წლის 21 მაისს გამოქვეყნებული სტატიის მიხედვით, ტატუ შესაძლოა ლიმფომის განვითარების რისკფაქტორი იყოს.

ტატუს კანზე აკეთებენ, ამიტომ კვლევები ჩვეულებრივ კანის კიბოს ეხებოდა, თუმცა რისკის რეალური ზრდა შესაძლოა ლიმფურ კვანძებში იყოს. 

ლიმფომა და ცნობილი რისკფაქტორები

ლიმფომა ლიმფური სისტემის კიბოა და ჩვეულებრივ იწყება ისეთ ლიმფურ ქსოვილებში, როგორიცაა ლიმფური კვანძები, ელენთა, თიმუსი და ძვლის ტვინი. ცნობილი რისკფაქტორებია იმუნური სისტემის დარღვევები, გარკვეული ინფექციები (მაგალითად, Epstein-Barr-ის ვირუსი), ზოგიერთი ქიმიური ნივთიერების ზემოქმედება და ლიმფომის ოჯახური ისტორია. ბოლო წლებში მსოფლიოში ლიმფომის სიხშირის ზრდა აღინიშნება და მნიშვნელოვანია მისი მიზეზების გაგება.

ტატუ და ლიმფომის რისკი

ბოლო რამდენიმე ათწლეულში ტატუს პოპულარობა მკვეთრად გაიზარდა. ევროპის რამდენიმე კვლევაში ტატუს გავრცელება დღეს 20%-ზე მეტია, ხოლო აშშ-ში დაახლოებით 30%-ად ფასდება. ადამიანების უმეტესობა პირველ ტატუს ახალგაზრდობაში იკეთებს, რაც მელნის ქიმიური კომპონენტების თითქმის მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ზემოქმედებას ნიშნავს. თუმცა ჯანმრთელობაზე ტატუს ხანგრძლივი გავლენის კვლევა ჯერ მხოლოდ იწყება.

ტატუს მელნის ქიმია და ორგანიზმზე მისი გავლენა

ტატუს მელანი ორგანული და არაორგანული ფერადი პიგმენტების ნარევია, რომელიც შეიცავს პიგმენტების სინთეზის წინამორბედებს, გვერდით პროდუქტებსა და დანამატებს. ფერადი მელანი შეიცავს პირველად არომატულ ამინებს (PAA), შავი კი ხშირად პოლიციკლურ არომატულ ნახშირწყალბადებს (PAH). ყველა ფერის მელანში შეიძლება იყოს დარიშხანი, ქრომი, კობალტი, ტყვია და ნიკელი. ამ ქიმიკატების მნიშვნელოვანი ნაწილი კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტოს მიერ კლასიფიცირებულია, როგორც კანცეროგენი.

ტატუს გაკეთებისას მელანი კანის ბარიერის განმეორებითი გახვრეტით დერმაში შეჰყავთ. კანის ბარიერის გადალახვისას ნებისმიერი ანტიგენი ადგილობრივ იმუნურ პასუხს იწვევს და ეს ანტიგენები ლიმფურ კვანძებში გადაიტანება. ტატუს მელნის ლიმფურ კვანძებში გადატანა საკმაოდ ხშირია; შეფასებით, შეყვანილი პიგმენტის 32% 6 კვირის შემდეგ გადაადგილდება და დროთა განმავლობაში ამ მაჩვენებელმა შესაძლოა 99%-ს მიაღწიოს.

კლინიკურ გარემოში ტატუს მქონე ადამიანების პიგმენტირებული და გადიდებული ლიმფური კვანძები ათწლეულებია აღწერილია. დადასტურებულია ადამიანის ლიმფურ კვანძებში შავი და ფერადი ტატუს პიგმენტების გადატანა და ნემსების ცვეთის შედეგად გამოყოფილი ლითონის ნაწილაკების დაგროვება. ლიმფური კვანძები სწრაფად გამრავლებად იმუნურ უჯრედებს შეიცავს და კანცეროგენი ქიმიკატებისთვის მგრძნობიარე სამიზნეა. სულ უფრო მეტი მტკიცებულებაა, რომ გამხსნელების, ცეცხლშემაკავებლების, პესტიციდებისა და თმის საღებავების ზემოქმედებით გამოწვეული იმუნოლოგიური დარღვევა ლიმფომის წარმოქმნაში საკვანძო როლს ასრულებს.

შვედეთის ახალი კვლევა

მკვლევრებმა შვედეთის ჯანმრთელობის ეროვნული მონაცემებით პოპულაციაზე დაფუძნებულ შემთხვევა–კონტროლის კვლევაში შეისწავლეს, ზრდის თუ არა ტატუს ზემოქმედება ლიმფომის რისკს. მათ ასევე შეაფასეს ზემოქმედება–პასუხის კავშირები და ზემოქმედების ხანგრძლივობის გავლენა, პირველი ტატუდან ინდექსურ წლამდე დროის გათვალისწინებით. ბოლოს გამოიკვლიეს ტატუს ზემოქმედებისა და ლიმფომის ქვეტიპების კავშირი.

წამყვანმა მკვლევარმა Dr. Christel Nielsen-მა განმარტა, რომ კანში ტატუს მელნის შეყვანისას ორგანიზმი მას უცხო ნივთიერებად აღიქვამს და იმუნური სისტემა აქტიურდება. მელნის დიდი ნაწილი კანიდან ლიმფურ კვანძებში გადადის და იქ გროვდება.

კვლევის დეტალები და შედეგები

კვლევაში გამოვლინდა 2007-დან 2017 წლამდე ლიმფომის დიაგნოზის მქონე 2,938 პაციენტი. მათგან კითხვარს 1,398-მა უპასუხა. საკონტროლო ჯგუფში კითხვარში 4,193 ადამიანი მონაწილეობდა.

ლიმფომის დიაგნოზის მქონე პაციენტები პოპულაციის რეესტრებით გამოვლინდნენ და შემდეგ იმავე სქესისა და ასაკის, მაგრამ ლიმფომის არმქონე საკონტროლო ჯგუფს შეუსაბამეს. ცხოვრების წესის ფაქტორების შესაფასებლად მონაწილეებმა შეავსეს კითხვარი, სადაც მიუთითეს, ჰქონდათ თუ არა ტატუ.

• ლიმფომის მქონეთა 21%-მა და საკონტროლო ჯგუფის 18%-მა ტატუს არსებობა აღნიშნა.
• მოწევისა და ასაკის მსგავსი სხვა შესაბამისი ფაქტორების გათვალისწინების შემდეგ აღმოჩნდა, რომ ტატუს მქონე ადამიანებში ლიმფომის განვითარების რისკი 21%-ით მეტი იყო (სანდოობის ინტერვალი 0,99-1,48).
• თავდაპირველად მკვლევრები ვარაუდობდნენ, რომ ლიმფომის რისკზე ტატუს ზომას შეეძლო გავლენა მოეხდინა. მაგალითად, ფიქრობდნენ, რომ მთელი სხეულის ტატუ მცირე ტატუსთან შედარებით ლიმფომის უფრო დიდ რისკს დაუკავშირდებოდა. თუმცა ტატუთი დაფარული სხეულის ზედაპირის ფართობსა და ლიმფომის რისკს შორის კავშირი ვერ აღმოაჩინეს.

მკვლევრებმა აღნიშნეს, რომ ჯერ არ იციან, რატომ ხდება ასე, და მხოლოდ ვარაუდობენ, რომ ტატუს ზომისგან დამოუკიდებლად ორგანიზმში შეიძლება დაბალი ინტენსივობის ანთება გამოიწვიოს, რაც თავის მხრივ კიბოს პროვოცირებას შეუწყობს ხელს. მათი თქმით, ვითარება თავდაპირველ წარმოდგენაზე უფრო რთულია.

კომენტარი

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ ლიმფომა იშვიათი დაავადებაა და ეს შედეგები ჯგუფის დონეზე ვრცელდება. შედეგებს სხვა კვლევებით შემდგომი შესწავლა სჭირდება და ასეთი კვლევები მიმდინარეობს.

ტატუსა და კიბოს კავშირზე დისკუსია გრძელდება. ათ წელზე მეტი ხნის წინ ლიტერატურის მიმოხილვამ ტატუსთან დაკავშირებული კანის კიბოს შემთხვევების რაოდენობა მსოფლიოში ტატუს მქონე პოპულაციას შეადარა და ივარაუდა, რომ ტატუს ზემოქმედებასა და კიბოს შორის კავშირი შესაძლოა შემთხვევითი იყოს. შემთხვევების აღწერები სასარგებლოა ახალი საკვლევი კითხვებისა და სამომავლო ჰიპოთეზების შესაქმნელად, თუმცა შერჩევითი ანგარიშგებისა და საკონტროლო ჯგუფების არარსებობის მსგავსი შეზღუდვების გამო მიზეზობრივი კავშირის დასადგენად საკმარისი არ არის. კარგად დაგეგმილი ეპიდემიოლოგიური კვლევების გარეშე ტატუს ზემოქმედებასა და კიბოს შესაძლო კავშირის მყარად შესაფასებლად სამეცნიერო საფუძველი არ არსებობს.

ეს შემთხვევა–კონტროლის კვლევაა და 21%-იანი ზრდა ინციდენტობის სიხშირეთა თანაფარდობას (IRR) ეფუძნება. ეს პირდაპირ მიზეზ–შედეგობრივ კავშირს არ აჩვენებს და მხოლოდ ასოციაციაზე მიუთითებს. რადგან სანდოობის ინტერვალი (0,99-1,48) 1-ს მოიცავს, შედეგები სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ არის. ეს მიუთითებს, რომ შედეგები საბოლოო არ არის და დამატებითი კვლევა საჭიროა.

ჩვენი ცოდნით, ტატუს ზემოქმედებასა და ლიმფომას შორის კავშირის შემსწავლელი ერთადერთი გამოქვეყნებული ეპიდემიოლოგიური კვლევა Warner-ისა და კოლეგების კვლევაა. თუმცა ტატუს მქონე მონაწილეთა მცირე რაოდენობის გამო მას საკმარისი სტატისტიკური სიმძლავრე არ ჰქონდა. ამდენად, ეს პირველი კვლევაა, რომელიც დიდი შერჩევის მქონე, პოპულაციაზე დაფუძნებული დიზაინით ტატუს ზემოქმედებასა და ლიმფომას შორის შესაძლო კავშირზე ინფორმაციას გვაწვდის. მიუხედავად ამისა, ერთი ეპიდემიოლოგიური კვლევიდან საბოლოო მიზეზობრიობის დასკვნა ვერ გამოიტანება და დამატებითი კვლევაა საჭირო.

კანცეროგენეზი უჯრედული გარდაქმნის მრავალეტაპიანი პროცესია, რომელიც გამარტივებულად ინიციაციად, ხელშეწყობად და პროგრესიად შეიძლება აღიწეროს. გარედან მოქმედ ქიმიურ კანცეროგენებს ამ პროცესის ერთ ან რამდენიმე ეტაპზე შეუძლიათ მოქმედება და ხშირად სხვა აგენტებთან რთული ურთიერთქმედება აქვთ. რადგან ტატუს მელანი ჰეტეროგენული ქიმიური ნარევია, ამ კვლევაში ზემოქმედების ლატენტობის ანალიზის სტრატეგიის განსაზღვრა ვერ მოხერხდა. ამის ნაცვლად, პირველი ტატუდან ინდექსურ წლამდე დროის გათვალისწინებით შეისწავლეს ზემოქმედების ხანგრძლივობის გავლენა. შედეგები მიანიშნებდა, რომ ინდექსურ წლამდე 0-2 წლით ადრე და 11 ან მეტი წლით ადრე გაკეთებული ტატუ შესაძლოა ლიმფომის მომატებულ რისკს უკავშირდებოდეს. თუ ეს მიგნებები შემდგომი კვლევებით დადასტურდება, შესაძლოა მიუთითებდეს, რომ ტატუს მელნის ზემოქმედება როგორც სიმსივნის ინიციაციას, ისე მის ხელშეწყობას უკავშირდება.

მკვლევრებმა აღნიშნეს, რომ ჯანმრთელობაზე ტატუს ხანგრძლივი გავლენის დამატებითი კვლევა აუცილებელია. ისინი გეგმავენ ტატუსა და კიბოს სხვა ტიპებს ან ანთებით დაავადებებს შორის შესაძლო კავშირების შეფასებას.

დასასრულს, როდესაც ვამბობთ, რომ ტატუს მქონეთა ლიმფომის რისკი 21%-ით გაიზარდა, უნდა აღვნიშნოთ, რომ ეს ასოციაციის დონეზე რჩება და მიზეზობრიობას არ აჩვენებს. მნიშვნელოვანია კვლევის ჰიპოთეზის წარმომქმნელი ხასიათის ხაზგასმა. უნდა გავითვალისწინოთ, რომ მელანში არსებული კანცეროგენების გამო მომავალში ჩატარებულმა უფრო ძლიერმა კვლევებმა შესაძლოა ეს კავშირი უფრო მკაფიოდ გამოავლინოს. 

ადამიანები სავარაუდოდ მომავალშიც გამოხატავენ თავიანთ იდენტობას ტატუს საშუალებით, ამიტომ საზოგადოებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია ტატუს გაკეთების უსაფრთხოებაში დარწმუნება. ინდივიდისთვის მნიშვნელოვანია იმის ცოდნა, რომ ტატუმ შეიძლება ჯანმრთელობაზე იმოქმედოს, და ექიმთან მიმართვა, თუ ისეთი სიმპტომები გაჩნდება, რომლებიც, მისი აზრით, შესაძლოა ტატუს უკავშირდებოდეს.