ზრდის თუ არა ციტრუსების მოხმარება მელანომის რისკს?

მელანომა კანის კიბოა, რომელიც კანის ფერის მიმცემ მელანოციტებში იწყება. იშვიათია, თუმცა ბოლო წლებში გახშირდა. მას ავთვისებიან მელანომასა და კუტანურ მელანომასაც უწოდებენ. დაავადების ქცევის თვალსაზრისით აგრესიულია: ახასიათებს ცუდი მიმდინარეობა და მიმდებარე ქსოვილებსა და სხვა ორგანოებში სწრაფი და ხშირი გავრცელება. მეორე მხრივ, მელანომას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს, როგორც სფეროს, რომელმაც ბოლო წლებში კიბოს ახალი მკურნალობების (იმუნოონკოლოგიური მკურნალობის) განვითარება წაახალისა.

ჩვენ მიერ მიღებული საკვების გავლენა მელანომის განვითარებაზე წლების განმავლობაში კვლევის საგანი იყო. აქამდე სამეცნიერო კვლევებმა წარმოადგინა ზოგიერთი მტკიცებულება საკვებით მიღებული ნივთიერებების, განსაკუთრებით C ვიტამინისა და მრავალი სხვა ნივთიერების, მელანომისგან დამცავი თვისებების შესახებ. თუმცა 2015 წლის ივნისში გამოქვეყნებულმა Wu-ისა და კოლეგების კვლევამ სათაურით ყურადღება სხვა საკითხზე გადაიტანა: „ციტრუსების მოხმარება და ავთვისებიანი მელანომის რისკი“ (Citrus Consumption and Risk of Cutaneous Malignant Melanom).

ამ კვლევაში აკვირდებოდნენ და ერთმანეთს ადარებდნენ ჯგუფებს, რომლებიც ციტრუსებს სხვადასხვა სიხშირით, კვირაში ორზე მეტ ან კვირაში ორზე ნაკლებ კვებაზე იღებდნენ. შედეგად ციტრუსების მოხმარების საშუალო სიხშირესა და მელანომის განვითარების რისკს შორის დოზაზე დამოკიდებული კავშირი აღმოაჩინეს. ციტრუსებისა და მათი წვენების დღეში საშუალოდ 1,6 ნაყოფზე მეტი მოხმარებისას მელანომის განვითარების რისკი %36-ით იზრდებოდა. მკვლევრები ამის მიზეზად ციტრუსებში, განსაკუთრებით გრეიპფრუტში არსებულ ფსორალენს და ფუროკუმარინს სახელით ცნობილ ნივთიერებებს მიიჩნევენ.

ეს ნივთიერებები პოტენციური კანცეროგენებია, რომელთა არსებობა ადამიანებსა და თაგვებშიც დადასტურებულია. ფსორალენი და ფუროკუმარინი ულტრაიისფერ (UV) სხივებთან ურთიერთქმედებით მელანომის უჯრედების გამრავლების პროვოცირებას ახდენენ. თუმცა ხილის წვენისა და თავად ხილის მოხმარების საკითხში შეუსაბამობებია. მაგალითად, გრეიპფრუტის ნაყოფის ჭამა რისკიანად ითვლება, მისი წვენის მიღება კი არა; ფორთოხლის წვენმა შეიძლება რისკი შექმნას, თავად ფორთოხლის ჭამა კი უფრო დაბალ რისკფაქტორად ითვლება. მკვლევრები ამას ხსნიან იმით, რომ ფსორალენი და ფუროკუმარინი გრეიპფრუტის ნაყოფში მის წვენთან შედარებით მეტია, ფორთოხლის ნაყოფში კი მის წვენთან შედარებით ნაკლებია.

კვლევის მიხედვით, ციტრუსების მოხმარებასთან ერთად ძალიან მნიშვნელოვანია UV სხივების ზემოქმედების ხანგრძლივობაც. აღნიშნულია, რომ დიდი რაოდენობით მოხმარება მზის სხივების პირდაპირი და ძლიერი ზემოქმედების საათებში, განსაკუთრებით ბავშვობასა და მოზარდობაში, მზისადმი მგრძნობელობას ზრდის და დამწვრობას აადვილებს.

თუმცა ყველა ამ შედეგის გამო ციტრუსების მოხმარებას არ უნდა ავარიდოთ თავი. უნდა გვახსოვდეს მათი დამცავი ეფექტი მრავალი დაავადების, განსაკუთრებით გულის კორონარული დაავადებებისა და კიბოს მიმართ.

დასკვნის სახით, არსებული სამეცნიერო კვლევების გათვალისწინებით საუკეთესო რჩევაა რაციონში სხვადასხვა ხილისა და ხილის წვენების შეტანა და მზისგან დაცვა.

საკვანძო სიტყვები: მელანომა, ავთვისებიანი მელანომა, კანის კიბო, კიბოს რისკი, ციტრუსები, გრეიპფრუტი, ხილის წვენი, ფორთოხალი, C ვიტამინი, ულტრაიისფერი, პროსალენი, ფუროკუმარინი