Bu rehber neye dayanıyor? Tedaviye (özellikle kemoterapiye) bağlı bulantı ve kusmanın beslenmeyi nasıl zorlaştırdığı; bu belirtilerin neden ilaçlarla büyük ölçüde önlenebildiği; ve beslenmeyi kolaylaştıran pratik stratejiler (küçük sık öğünler, hafif/kuru gıdalar, soğuk/oda sıcaklığında yiyecekler, sıvı alımı, kaçınılması gerekenler) ele alınmaktadır. Kemoterapiye bağlı bulantı-kusmada beslenme üzerine kanser kurumlarının önerileri ve derlemeler temel alınmıştır. Bu yazı, beslenme serimizin belirti dönemlerini ele alan bölümünün bir parçasıdır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel plan ve özellikle bulantı önleyici ilaçlar yalnızca ekibiniz tarafından belirlenir.
Bulantı ve kusma, kanser tedavisinin — özellikle kemoterapinin — en zorlayıcı yan etkilerinden biri olabilir ve yemek yemeyi belirgin biçimde güçleştirir. Ama önce iyi haberi söyleyelim: bulantı-kusma günümüzde büyük ölçüde önlenebilir ve yönetilebilir bir durumdur. Bunun en önemli yolu, ekibinizin verdiği bulantı önleyici (antiemetik) ilaçları önerildiği gibi kullanmaktır; bu ilaçlar çoğu zaman bulantıyı baştan engellemeye yardımcı olur. İlaçların yanında, doğru beslenme stratejileri de işleri kolaylaştırır: küçük ve sık öğünler, hafif ve kuru gıdalar, soğuk ya da oda sıcaklığındaki yiyecekler ve keskin kokulardan uzak durmak çoğu kişiye iyi gelir. Ayrıca kusma sıvı kaybına yol açabildiğinden, yeterli sıvı almak özellikle önemlidir. Şunu da unutmayın: bulantılıyken kendinizi zorla yedirmeye çalışmayın — bu genellikle işleri kötüleştirir. Bu yazı; bulantı-kusmanın neden olduğunu, ilaçların önemini, beslenme stratejilerini, kaçınılması gerekenleri ve sıvı/dehidrasyon konusunu anlatır.
Önce birkaç kritik nokta
1. En önemli adım, ekibinizin verdiği bulantı önleyici ilaçları kullanmaktır. Bu ilaçlar bulantıyı büyük ölçüde önleyebilir; önerildiği gibi ve çoğu zaman bulantı başlamadan kullanmak en etkilisidir. 2. Bulantı ilaçlarına rağmen bulantı/kusma sürüyorsa, beklemeden ekibinize söyleyin; ilaçlar ayarlanabilir ya da değiştirilebilir — buna katlanmak zorunda değilsiniz. 3. Beslenme stratejileri yardımcıdır ama ilaçların yerini tutmaz.4. Bulantılıyken kendinizi zorla yedirmeyin; iyi hissettiğiniz zamanları değerlendirin. 5. Sıvı almak kritik; kusma sıvı kaybına yol açabilir. Sürekli kusma, sıvı dahil hiçbir şeyi tutamama ya da sıvı kaybı belirtileri acil değerlendirme gerektirir. 6. Sayısal hedef vermiyoruz; öneriler geneldir, size özel yaklaşım için diyetisyeninize danışın.
Önce şunu bilin
Bulantı ve kusma, yaşaması gerçekten yıpratıcı belirtilerdir — ve sürekli bulantı hissetmek hem bedeninizi hem moralinizi zorlayabilir. Şunu bilmenizi isteriz: bu belirtilere sessizce katlanmak zorunda değilsiniz. Günümüzde bulantı-kusma büyük ölçüde önlenebiliyor; bu yüzden yaşadıklarınızı ekibinizle açıkça paylaşmanız çok önemli — çünkü ilaçlarınız buna göre ayarlanabilir. Beslenme konusunda da kendinize karşı nazik olun: bulantılıyken az yiyebilmeniz ya da bazı gıdalara karşı isteksizlik duymanız son derece normaldir, ve bu sizin suçunuz değildir. Amaç, mükemmel beslenmek değil; o an mideniz kaldırabildiğini yemek ve yeterli sıvı almaktır. Küçük adımlar (birkaç kraker, birkaç yudum sıvı) bile değerlidir. Ve unutmayın, bu zorlu dönemde yalnız değilsiniz: ekibiniz bulantınızı kontrol etmek için, bir diyetisyen ise size uygun beslenme stratejileri bulmak için yanınızda. Bu yazı, bu zor belirtilerle baş etmenize yardımcı olmak için hazırlandı.
— BULANTI-KUSMA NEDEN OLUR? —
Çoğunlukla tedaviye bağlı, çoğunlukla önlenebilir
Bulantı ve kusma çoğunlukla tedavinin (özellikle bazı kemoterapilerin, bazen ışın tedavisinin) bir yan etkisidir; bazen hastalığın kendisine de bağlı olabilir. Bu belirti farklı zamanlarda ortaya çıkabilir: tedaviden hemen sonra ya da birkaç gün içinde (gecikmeli). Bazı kişilerde, tedavinin getireceği bulantıyı beklemekle ilişkili bir "beklenti bulantısı" da gelişebilir. Önemli olan şu: bulantı-kusmanın günümüzde çok etkili önleyici ilaçları vardır ve ekibiniz, alacağınız tedaviye göre size uygun bulantı önleyici ilaçları planlar. Bu yüzden bulantı-kusma artık çoğu kişide büyük ölçüde önlenebilir ya da hafifletilebilir bir durumdur — sessizce katlanmak gereken bir şey değildir.
— EN ÖNEMLİ ADIM: İLAÇLAR —
Bulantı önleyici ilaçlar (antiemetikler)
En etkili yol budur: Bulantı-kusmayı yönetmenin en önemli adımı, ekibinizin verdiği bulantı önleyici ilaçları kullanmaktır; beslenme stratejileri yardımcıdır ama bu ilaçların yerini tutmaz.
Önerildiği gibi kullanın: Bu ilaçları, ekibinizin söylediği şekilde ve zamanında kullanın; çoğu zaman bulantı başlamadan önce kullanmak (önleyici olarak) en etkilisidir.
Kontrol edilemiyorsa bildirin: İlaçlara rağmen bulantı/kusma sürüyorsa, bunu beklemeden ekibinize söyleyin — ilaçlar ayarlanabilir, dozları değiştirilebilir ya da farklı ilaçlar eklenebilir. Bulantıya katlanmak zorunda değilsiniz.
İlaçları hafif bir şeyle alın: Bazı ilaçlar boş mideye bulantı yapabilir; ekibiniz aksini söylemediyse, ilacı birkaç kraker gibi hafif bir şeyle almak yardımcı olabilir.
— BESLENME STRATEJİLERİ —
Küçük ve sık öğünler
Büyük öğünler yerine gün boyu küçük ve sık öğünler/atıştırmalıklar deneyin. Mide tamamen boş kaldığında bulantı kötüleşebilir, bu yüzden midede biraz bir şey olması iyi gelebilir.
Hafif, kuru ve sade gıdalar
Yağsız, hafif ve sade gıdalar (kraker, tost, kuru tahıl, haşlanmış patates, pirinç, muz gibi) mideye daha kolay gelir. Kuru ve tuzlu atıştırmalıklar (kraker gibi) bulantıyı yatıştırabilir.
Soğuk ya da oda sıcaklığında
Soğuk ya da oda sıcaklığındaki yiyeceklerin kokusu daha az olduğundan bulantıyı daha az tetikler. Sıcak ve kokulu yemekler yerine bunları tercih edebilirsiniz.
Sıvıyı öğün arasında alın
Sıvıları öğünle birlikte değil, öğün aralarında ve yavaş yavaş (yudum yudum) almak, çabuk dolmayı ve bulantıyı azaltabilir. Pipet kullanmak kolaylaştırabilir.
Bulantıda hafif, kuru ve soğuk gıdalar genellikle daha iyi tolere edilir; yağlı, baharatlı ve keskin kokulu yiyecekler bulantıyı tetikleyebilir.
— NELERDEN KAÇINMALI? —
Bulantıyı tetikleyebilecekler
Yağlı, kızarmış ve ağır gıdalar: Sindirimi zor olduğundan bulantıyı artırabilir.
Çok baharatlı ya da çok tatlı gıdalar: Mideyi rahatsız edebilir.
Keskin kokulu yiyecekler ve mutfak kokuları: Koku bulantının en güçlü tetikleyicilerinden biridir; mümkünse yemek pişirme alanından ve güçlü kokulardan (parfüm dahil) uzak durun.
Tamamen boş mide: Açlık bulantıyı kötüleştirebilir; midede biraz bir şey olması iyi gelebilir.
Yedikten hemen sonra yatmak: Yemekten sonra bir süre dik durmak (uzanmamak) bulantıyı azaltabilir.
Sevdiğiniz gıdaları bulantılıyken yemek: Bulantılıyken sevdiğiniz bir yiyeceği yemek, ileride o yiyeceğe karşı isteksizlik geliştirmenize yol açabilir; bu yüzden en sevdiklerinizi bu anlara saklamak iyi olabilir.
— PRATİK İPUÇLARI —
İşe yarayabilecek küçük dokunuşlar
Yavaş yiyin, yemekten sonra dik durun: Acele etmemek ve yemekten sonra bir süre oturur pozisyonda kalmak yardımcı olur.
Temiz, serin hava: İyi havalandırılan, serin ve kokusuz bir ortamda yemek bulantıyı azaltabilir.
Ekşi/serinletici tatlar: Bazı kişilere ekşi tatlar (limon gibi) ya da naneli/limonlu sert şekerler iyi gelebilir ve ağızdaki kötü tadı giderebilir.
Zencefil: Zencefil (örneğin zencefil çayı) bazı kişilere iyi gelebilir; ancak etkisine dair kanıtlar net değildir ve nasıl/ne kadar kullanılacağı belirsizdir. Kullanmadan önce ekibinize danışın (bazı durumlarda dikkat gerekebilir).
Dikkat dağıtma ve gevşeme: Müzik, hafif aktiviteler ya da gevşeme teknikleri bulantıyla baş etmeye yardımcı olabilir.
Beklenti bulantısı için: Tedaviyi düşününce bulantı hissediyorsanız, bunu ekibinizle paylaşın; bu duruma yönelik yardımcı yaklaşımlar (ilaçlar dahil) vardır.
İlaçların yanında bu küçük dokunuşlar bulantıyla baş etmeyi kolaylaştırabilir; size en iyi geleni deneyerek bulabilirsiniz.
— SIVI VE DEHİDRASYON —
Bulantı-kusmada özellikle dikkat edilmesi gereken bir konu sıvı alımıdır. Kusma (ve azalan içme) vücudun sıvı kaybetmesine, yani dehidrasyona yol açabilir; bu da kendini halsizlik, baş dönmesi ve ağız kuruluğu gibi belirtilerle gösterebilir. Bu yüzden, katı gıda yiyemeseniz bile, yeterli sıvı almaya çalışmak çok önemlidir. Sıvıları yavaş yavaş, gün boyu yudum yudum almak (bir kerede çok değil) daha iyi tolere edilir; soğuk, berrak ve kokusuz sıvılar genellikle daha kolay içilir. Buz parçaları emmek ya da donmuş meyve suları/buz şekerleri de sıvı almanın bir yolu olabilir. Eğer sıvı dahil hiçbir şeyi tutamıyor, sürekli kusuyor ya da dehidrasyon belirtileri (idrarın çok azalması/koyulaşması, baş dönmesi, aşırı halsizlik) yaşıyorsanız, bunu beklemeden ekibinize bildirin — bu durumlar değerlendirme ve gerektiğinde damardan sıvı desteği gerektirebilir.
— ⚠ DİKKAT —
⚠ Bunlar için hemen ekibinize başvurun
Sürekli, durdurulamayan kusma ya da sıvı dahil hiçbir şeyi tutamama
Bulantı önleyici ilaçlara rağmen kontrol edilemeyen bulantı/kusma
Sıvı kaybı (dehidrasyon) belirtileri: idrarın çok azalması/koyulaşması, baş dönmesi, ağız kuruluğu, aşırı halsizlik
Kusmukta kan ya da kahve telvesi görünümünde madde
Bir günden uzun süre hiçbir şey yiyip içememe
Karın ağrısı, ateş ya da sizi endişelendiren başka belirtilerin eşlik etmesi
Terimler Sözlüğü
Bulantı önleyici ilaç (antiemetik)
Bulantı ve kusmayı önlemeye/azaltmaya yarayan, ekibinizce verilen ilaç.
Gecikmeli bulantı
Tedaviden hemen sonra değil, birkaç gün içinde ortaya çıkan bulantı.
Beklenti bulantısı
Tedaviyi beklerken/düşünürken ortaya çıkan, öğrenilmiş bulantı; ele alınabilir.
Dehidrasyon (sıvı kaybı)
Vücudun gereğinden çok sıvı kaybetmesi; kusmada risk artar, bildirilmelidir.
Hafif/sade (bland) gıda
Yağsız, baharatsız, sindirimi kolay gıda; bulantıda daha iyi tolere edilir.
Tat isteksizliği (food aversion)
Bir gıdaya karşı gelişen isteksizlik; sevilen gıdalar bulantılıyken yenirse oluşabilir.
Berrak sıvı
İçinden görülebilen sıvılar (su, et suyu, bazı meyve suları); bulantıda kolay tolere edilir.
Diyetisyen
Bulantı döneminde kişiye özel beslenme stratejileri sunabilen uzman.
Ekibinize Sorabilecekleriniz
Benim tedavimde bulantı beklenir mi; hangi bulantı önleyici ilaçları kullanacağım?
Bu ilaçları ne zaman ve nasıl kullanmalıyım (bulantı başlamadan mı)?
İlaçlara rağmen bulantım sürerse ne yapmalıyım?
Zencefil ya da başka yöntemleri denememde sakınca var mı?
Beni beslenme için bir diyetisyene yönlendirebilir misiniz?
Hangi durumlarda size hemen haber vermeliyim?
— SIK SORULAN SORULAR —
Bulantım var ama hiç yiyemiyorum, ne yapmalıyım?
Önce şunu bilin: bulantılıyken az yiyebilmeniz ya da hiç yiyememeniz çok normaldir ve kendinizi bunun için suçlamayın. Bu dönemde kendinizi zorla yedirmeye çalışmak genellikle işleri kötüleştirir, hatta bulantıyı artırabilir. En önemli adım, ekibinizin verdiği bulantı önleyici ilaçları önerildiği gibi kullanmaktır; bulantınız kontrol altına alınırsa yemek de kolaylaşır. Beslenme açısından, büyük öğünler yerine küçük ve sık denemeler yapın: birkaç kraker, biraz tost ya da hafif bir atıştırmalık bile değerlidir. Mide tamamen boş kalınca bulantı kötüleşebileceğinden, midede biraz bir şey olması iyi gelebilir. İyi hissettiğiniz bir zaman dilimi varsa (örneğin sabahları), o zamanı değerlendirin. Ama belki de en önemlisi: katı gıda yiyemeseniz bile yeterli sıvı almaya çalışın (yudum yudum), çünkü sıvı kaybı önemli bir risktir. Eğer sıvı dahil hiçbir şeyi tutamıyorsanız ya da bulantınız ilaçlara rağmen geçmiyorsa, beklemeden ekibinize söyleyin — size yardımcı olabilirler. Bir diyetisyen de bu dönemde size pratik öneriler sunabilir.
Bulantı önleyici ilaçları sürekli kullanmak zorunda mıyım, zararlı mı?
Bulantı önleyici ilaçlar, bulantı-kusmayı yönetmenin en önemli ve en etkili yoludur; bu yüzden ekibinizin önerdiği şekilde kullanmanız sizin yararınızadır. Bu ilaçları çoğu zaman bulantı başlamadan, önleyici olarak kullanmak en etkilisidir — yani bulantıyı beklemek yerine, planlı biçimde almak. "Çok ilaç kullanmak istemiyorum" diye bu ilaçları atlamak, gereksiz yere bulantı çekmenize yol açabilir, oysa buna katlanmanız gerekmiyor. Bu ilaçlar kanser bakımının rutin ve güvenli bir parçasıdır ve ekibiniz size uygun olanları, uygun şekilde planlar. Her ilaçta olduğu gibi olası yan etkiler (örneğin kabızlık) olabilir, ama bunlar da yönetilebilir; herhangi bir yan etki yaşarsanız ekibinize bildirin. Eğer ilaçlara rağmen bulantınız sürüyorsa, bu da bildirilmeli — çünkü ilaçlar ayarlanabilir ya da değiştirilebilir. Kısacası: bu ilaçları kendi başınıza azaltmak/kesmek yerine, kullanımları ve süreleri konusunda ekibinizle konuşun. Amaç, bu zorlu belirtiyi mümkün olduğunca rahat atlatmanızı sağlamaktır.
Zencefil bulantıya gerçekten iyi gelir mi?
Zencefil, bulantıya iyi geldiği düşünülen ve geleneksel olarak sık başvurulan bir yöntemdir; bazı kişiler zencefil çayı ya da benzeri kullanımlardan fayda gördüğünü belirtir. Ancak dürüst olmak gerekirse, zencefilin kanser tedavisine bağlı bulantıdaki etkisine dair bilimsel kanıtlar net değildir ve ne kadar/nasıl kullanılacağı konusunda kesin bir bilgi yoktur. Yani zencefili denemek isteyebilirsiniz, ama bunu bulantı önleyici ilaçlarınızın yerine değil, onlara ek olarak ve ekibinize danışarak yapın. Neden danışmak önemli? Çünkü zencefil bazı durumlarda (örneğin belirli ilaçlar ya da kanama riski açısından) dikkat gerektirebilir; bitkisel ürünlerin bile tedavinizle etkileşebileceğini unutmayın (bu konuyu ayrı bir yazıda ele alıyoruz). Özetle: zencefil zararsız bir destek gibi görünse de, kullanmadan önce ekibinize sormanız en güvenlisidir. Asıl ve en etkili yöntemin ekibinizin verdiği bulantı önleyici ilaçlar olduğunu da hatırlayın; zencefil bunların yerine geçmez.
Hangi yiyecekler bulantıyı azaltır, hangileri artırır?
Genel olarak bulantıda hafif, kuru ve sade gıdalar daha iyi tolere edilir: kraker, tost, kuru tahıl, haşlanmış patates, pirinç, muz gibi. Kuru ve tuzlu atıştırmalıklar bulantıyı yatıştırabilir. Yiyecekleri soğuk ya da oda sıcaklığında tüketmek de iyi bir fikirdir, çünkü kokuları daha az olur ve koku bulantının en güçlü tetikleyicilerinden biridir. Buna karşılık, bulantıyı artırabilecek gıdalardan kaçınmak iyi olur: yağlı, kızarmış ve ağır yiyecekler; çok baharatlı ya da çok tatlı gıdalar; ve keskin kokulu yemekler. Mutfak kokuları, parfüm gibi güçlü kokular da tetikleyici olabilir, bu yüzden mümkünse bunlardan uzak durun. Bir de önemli bir ipucu: en sevdiğiniz yiyecekleri bulantılıyken yememeye çalışın, çünkü o anki bulantı yüzünden ileride o yiyeceğe karşı isteksizlik geliştirebilirsiniz — onları daha iyi hissettiğiniz zamanlara saklayın. Tabii her insan farklıdır; size neyin iyi gelip neyin gelmediğini zamanla keşfedeceksiniz. Bir diyetisyen, sizin durumunuza ve tercihlerinize göre kişiye özel öneriler sunarak bu süreçte size yardımcı olabilir.
Kusunca ne zaman tekrar yemeye/içmeye başlamalıyım?
Kustuktan sonra mideyi hemen zorlamamak iyi olur; kusma biraz durulduktan sonra önce küçük miktarlarda berrak sıvılarla (su, et suyu, berrak meyve suları gibi) başlamak ve bunları yavaş yavaş, yudum yudum almak en güvenlisidir. Sıvıları tolere edebildiğinizi gördükçe, miktarı kademeli olarak artırabilirsiniz. Sıvıları sorunsuz tutabiliyorsanız, ardından hafif ve sade gıdalara (kraker, tost, haşlanmış patates, pirinç, muz, sade yoğurt gibi) geçebilirsiniz. Acele etmeyin ve vücudunuzu dinleyin; bir anda büyük miktarlarda yemek/içmek bulantıyı tekrar tetikleyebilir. Bu süreçte yeterli sıvı almaya özen gösterin, çünkü kusma sıvı kaybına yol açar. Ancak şunu da unutmayın: eğer sıvı dahil hiçbir şeyi tutamıyorsanız, sürekli kusuyorsanız ya da dehidrasyon belirtileri (baş dönmesi, idrar azalması, aşırı halsizlik gibi) yaşıyorsanız, kendi başınıza baş etmeye çalışmak yerine beklemeden ekibinize başvurun — bu durumlar tıbbi değerlendirme ve gerektiğinde damardan sıvı desteği gerektirebilir. Şüphedeyseniz, her zaman ekibinize danışın.
Bilmeniz Gerekenler — Kısa Özet
Bulantı-kusma yaygındır ama büyük ölçüde önlenebilir; sessizce katlanmak zorunda değilsiniz.
En önemli adım: ekibinizin verdiği bulantı önleyici ilaçları önerildiği gibi (çoğu zaman bulantı başlamadan) kullanmak; sürerse bildirin (ayarlanabilir).
Beslenme stratejileri: küçük sık öğün, hafif/kuru/sade gıda, soğuk/oda sıcaklığında yiyecek, sıvıyı öğün arasında yudum yudum.
Kaçının: yağlı/baharatlı/çok tatlı/keskin kokulu gıdalar, mutfak kokuları, boş mide, yedikten hemen yatma; sevdiğiniz gıdaları bulantılıyken yeme.
Sıvı kritik: kusma dehidrasyona yol açabilir; yeterli sıvı alın, belirtileri bildirin.
Kendinizi zorla yedirmeyin; sürekli kusma, sıvı tutamama ve dehidrasyon için hemen ekibinize başvurun.
Son söz
Bulantı ve kusma, kanser tedavisinin gerçekten yıpratıcı yanlarından biri olabilir — ama lütfen bunlara sessizce katlanmanız gerektiğini düşünmeyin. Günümüzde bu belirtiler büyük ölçüde önlenebiliyor; bunun en önemli yolu, ekibinizin verdiği bulantı önleyici ilaçları önerildiği gibi kullanmak ve yaşadıklarınızı onlarla açıkça paylaşmaktır — çünkü ilaçlar size göre ayarlanabilir. İlaçların yanında, doğru beslenme stratejileri de işleri kolaylaştırır: küçük ve sık öğünler, hafif ve sade gıdalar, soğuk yiyecekler, keskin kokulardan uzak durmak ve yeterli sıvı almak. Beslenme konusunda kendinize karşı nazik olun: bulantılıyken az yiyebilmeniz ya da bazı gıdalardan tiksinmeniz çok normaldir ve sizin suçunuz değildir; amaç mükemmel beslenmek değil, o an yapabildiğinizi yapmaktır. Ve unutmayın, bu zorlu süreçte yalnız değilsiniz: ekibiniz bulantınızı kontrol etmek için, bir diyetisyen ise size uygun beslenme yollarını bulmak için yanınızda. Sıvı alımına özen gösterin, ciddi belirtileri bildirin ve kendinize iyi bakın — bu dönem geçicidir ve doğru destekle çok daha rahat atlatılabilir.
— KAYNAKLAR —
Kemoterapiye bağlı bulantı-kusmada beslenme stratejileri (kanser kurumları ve sistematik derlemeler): küçük sık öğünler, oda sıcaklığında/kokusu hafif gıdalar, yağlı/baharatlı/çok tatlı gıdalardan kaçınma; bu önerilerin destekleyici nitelikte olması.
Bulantı önleyici (antiemetik) ilaçların bulantı-kusma yönetimindeki merkezi rolü ve önleyici kullanımın önemi; beslenme stratejilerinin ilaçları tamamlayıcı (yerine geçmeyen) niteliği.
Zencefilin bulantıdaki etkisine dair kanıtların sınırlılığı ve kullanımdan önce ekibe danışma gereği; kusmada sıvı kaybı (dehidrasyon) riski ve sıvı alımının önemi.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel tıbbi/beslenme tavsiyesi, tanı ya da ilaç önerisi değildir. Bulantı önleyici ilaçlar ve size uygun beslenme yaklaşımı yalnızca sizi takip eden ekip ve bir diyetisyen tarafından belirlenir; bulantı önleyici ilaçlarınızı kendi başınıza değiştirmeyin/kesmeyin. Zencefil dahil hiçbir bitkisel ürünü ekibinize danışmadan kullanmayın. Bulantılıyken kendinizi zorla yedirmeye çalışmayın. Sürekli/durdurulamayan kusma, sıvı dahil hiçbir şeyi tutamama, kusmukta kan, sıvı kaybı (dehidrasyon) belirtileri ya da ilaçlara rağmen kontrol edilemeyen bulantı durumunda beklemeden ekibinize başvurun.
