Abort MS 70 – Qədim tətbiq, yeni mübahisə

Abort tətbiqi minlərlə il əvvəl şəfalı bitkilərdən, güclü qarın masajından iti alətlərin yerləşdirilməsinədək çox müxtəlif effektiv və effektsiz üsullarla başladı.

Məsələn, yunan farmakoloq Dioscorides təxminən M.S. 70-də çöplemə, dəli xiyar və məhmudə otundan hazırlanan "abort şərabını" tövsiyə edib. İkinci əsrdə yaşamış yunan həkimi Soranus abort yaratmaq üçün heyvana minməyi və ya dabanlar ombaya dəysin deyə enerjili tullanmağı ehtiva edən resept yazıb. Hazırda embrionun və ya dölün uşaqlıqdan çıxarılması müxtəlif prosedurlarla həyata keçirilir. Məsələn, dərmanla abort cərrahi deyil və müəyyən (hormonal) dərmanlardan istifadə edir. Vakuum aspirasiyasında əl şprisi və ya elektrik nasosu istifadə edilir. Dilatasiya və küretaj qaşıma aləti ilə aparılır.

Abort mühüm mübahisə mənbəyidir və bəziləri mayalanmış yumurtanın məhv edilməsinin insan qətli olduğunu irəli sürür. Lakin etika mütəxəssisi Louis Guenin-in müzakirə etdiyi kimi, “ziqotik şəxsiyyət” (mayalanmış yumurtanın şəxs olması fikri) yeni anlayışdır. Məsələn, 1869-dan əvvəl Katolik Kilsəsi embrionun 40 günlük olana qədər insan olmadığı və 40-cı gündən sonra ruhun daxil olduğu fikrini qəbul edirdi. Aristotel də bu 40 günlük həddi fərz edirdi. Erkən embrion ruhsuz idisə, bəlkə erkən abort qətl deyildi. Papa III Innocent 1211-ci ildə ruhlanmanın üç ilə dörd ay arasında olduğunu müəyyənləşdirdi. Yəhudi hüququnda dölün başı uşaqlıqdan çıxanda tam insan olur. Embrion 40 günlük olana qədər “sadəcə su”dur (Talmud, Yevamot 69b).

1973 tarixli Roe Wade işində ABŞ Ali Məhkəməsi abortu qadağan edən ştat qanunlarını ləğv edərək belə qanunların qadının şəxsi həyat hüququnu pozduğuna qərar verdi. ABŞ dövləti xüsusilə ilk trimestrdə (hamiləliyin ilk üç ayı) qadının abort hüququnu heç bir şəkildə məhdudlaşdıra bilməz.

Yazıdakı şəklin izahı: Mamaları abort etməməyə çağıran və abortların adətən ananın ölümünə səbəb olduğunu göstərən 1925 tarixli sovet posteri. Poster həmçinin abort edən mamaların cinayət törətdiyini bildirir.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Pedanius Dioscorides (təqr. 40–90)

• Əvvəlki mövzu: Mithridatium və Theriac MÖ 100 – Zəhərlər və antidotlar
• Növbəti mövzu: De Materia Medica MS 70 – Dərman hazırlama və paylama sənətinin ilk nümunələri