Ağciyər xərçəngi skrininqi ilə diaqnoz alan xəstələrdə 20 illik sağqalım yüzdə 80-dir

20 illik beynəlxalq tədqiqatın nəticələrinə görə, hər il ağciyər xərçəngi skrininqini aşağı dozalı kompüter tomoqrafiyası ilə etdirən və diaqnoz alan xəstələrdə uzunmüddətli sağqalım göstəriciləri 80%-ə qədər yüksəlir.

Tədqiqatçılar Beynəlxalq Erkən Ağciyər Xərçəngi Fəaliyyət Proqramı (I-ELCAP) adlı prospektiv tədqiqata daxil edilmiş 87416 iştirakçının ağciyər xərçənginə spesifik sağqalımını araşdırıblar.

Ağciyər xərçəngi dünyada xərçəngə bağlı ölümlərin aparıcı səbəbidir. Hazırda bütün mərhələlər birlikdə qiymətləndirildikdə ağciyər xərçənginə spesifik 5 illik sağqalım göstəricisi təxminən 20%-dir. Erkən mərhələlər üçün sağqalım göstəriciləri isə artır. Bununla belə, ABŞ məlumatlarına görə ağciyər xərçənglərinin yalnız 16%-sı erkən aşkarlanır və ağciyər xərçəngi olan şəxslərin yarısından çoxu diaqnozdan sonrakı bir il ərzində həyatını itirir.

Aşağı dozalı ağciyər tomoqrafiyası nədir?

Uzun müddət siqaret çəkdiyi üçün ağciyər xərçəngi riski yüksək olan şəxslərə erkən diaqnoz üçün hazırda standart tövsiyə ildə bir dəfə aparılması məsləhət görülən aşağı dozalı ağciyər kompüter tomoqrafiyasıdır. Əvvəllər 55 yaşına çatmış və 30 paket/il siqaret çəkmiş şəxslərə bu müayinənin ildə bir dəfə aparılması tövsiyə edildiyi halda, 2021 ildəki yenilənmə ilə, 50 yaşına çatmış və 20 paket/il siqaretçəkmə tarixçəsi olan hər kəs ağciyər xərçəngi baxımından yüksək riskli sayılıb və bu şəxslərə aşağı dozalı ağciyər tomoqrafiyası tövsiyə edilib.

Qeyd: Bir paket-il bir il ərzində gündə orta hesabla 20 siqaret (və ya bir paket) çəkməyə bərabər hesablanır. Məsələn, 20 il ərzində gündə 1 paket siqaret çəkmək 20 paket-il, 10 il ərzində gündə 2 paket çəkmək də 20 paket-il kimi hesablanır.

Aşağı dozalı KT tədqiqatının iştirakçılarında 20 illik sağqalım göstəricisi 80%

Bu böyük beynəlxalq tədqiqatın nəticələri erkən mərhələli xərçəng diaqnozu qoyulmuş 1285 skrininq iştirakçısında ümumi 20 illik sağqalım göstəricisinin 80% (95% CI, 77% - 83%) olduğunu göstərib. Bu məlumat ağciyər xərçəngi üçün indiyədək bildirilmiş ən yüksək sağqalım göstəricilərini əks etdirir. Diaqnoz qoyulmuş 1285 şəxsin 83%-ündə 1-ci mərhələ xərçəng olduğu bildirilib.

Orta diametri 10 mm və ya daha kiçik olan patoloji IA mərhələli ağciyər xərçəngi olan iştirakçılarda 20 illik sağqalım göstəricisi 92% olub (95% Eİ, 87% - 96%).

Bu nəticələr, 2006 ildə NEJM jurnalında dərc edilən və eyni zamanda aşağı dozalı KT ilə 80% sağqalım göstəricisi bildirən 10 illik nəticələrin davam etdiyini göstərir.

Bunun əksinə, 2006 tarixli məqalə yazılan zaman ağciyər xərçəngi diaqnozu qoyulmuş və bu tədqiqatda iştirak etməyən amerikalıların 95%-i hazırda bu xəstəlik səbəbindən həyatını itirib.

Ağciyər xərçəngində əlamətlər ortaya çıxdıqda xəstəlik adətən irəliləmiş olur. Buna görə erkən mərhələli ağciyər xərçəngini aşkar etmək üçün ən yaxşı vasitə illik skrininq proqramına qoşulmaqdır; bu məqsədlə ən təsirli üsul aşağı dozalı ağciyər KT-sidir. Adi ağciyər rentgeninin ağciyər xərçənginin erkən diaqnozu üçün təsirli olmadığı müəyyən edilib. 

Xərçəng kifayət qədər kiçik olduqda və cərrahi yolla çıxarıla bildikdə xəstələr uzun müddətdə effektiv müalicə oluna bilərlər.

Gələcəkdə isə maye biopsiya adlandırdığımız bəzi qan testləri bu aşağı dozalı ağciyər KT-lərini əvəz edə bilər. Lakin o vaxta qədər əlimizdəki ən yaxşı ağciyər xərçəngi erkən diaqnostik skrininq vasitəsi bu görünür.

Bu tədqiqat prospektiv (irəliyə yönəlik) məlumat toplayaraq klinik araşdırma aparmağın əhəmiyyətini bir daha vurğulayır. 

Nəticələr "çox ümidvericidir"

Bu, aşağı dozalı KT skrininqini qiymətləndirən ən köhnə tədqiqatlardan biridir. İlkin faydaların daha uzun müşahidə müddəti ərzində davam etməsi əladır.

Bu, ağciyər xərçəngi skrininqinin daha uzun müşahidə müddətində faydalı olduğunu göstərən məlumatları dəstəkləyir və bir çox tədqiqatda izləmə müddətinin daha qısa olduğunu bilmək vacibdir.

Ağciyər xərçəngi skrininqinin, ağciyər xərçəngi riski yüksək olan şəxslər, yəni ən azı 20 paket-il tütün istifadəsi tarixçəsi olan və 50-80 yaşındakı şəxslər üçün tövsiyə olunduğunu bir daha xatırladaq.

Bu skrininq hələ də yalnız yüksək riskli şəxslərlə məhdudlaşır, lakin faydanın, məsələn, asbestə və ya passiv siqaret tüstüsünə məruz qalan insanları da əhatə edib-etməyəcəyi müzakirə olunur.

Hazırda ən böyük çətinlik meyarlara həqiqətən uyğun olanların skrininqə cəlb edilməsidir; çünki siqaretçəkmə səviyyəsi çox yüksək olsa da, ağciyər xərçəngi üçün belə skrininqdən keçənlərin sayı çox azdır.

Amerika Ağciyər Assosiasiyası tərəfindən verilən yeni hesabatda yüksək riskli siqaret çəkənlərin 6%-sından azının tövsiyə edilən illik ağciyər xərçəngi skrininqindən keçdiyi bildirilir.