Ağciyər xərçəngi skrininqi nə üçün süd vəzi və kolon skrininqindən 4 dəfə aşağıdır?

Ağciyər xərçəngi dünyada xərçəngə bağlı ölümlərin ən çox rast gəlinən səbəbi olaraq qalır. Təəssüf ki, bir çox insan, hətta bəzi səhiyyə mütəxəssisləri də ağciyər xərçənginin erkən diaqnostikası üçün effektiv skrininq üsulunun olduğunu bilmir. Halbuki yüksək riskli şəxslərdə, yəni uzun illər siqaret çəkmiş insanlarda ildə bir dəfə aşağı dozalı ağciyər kompüter tomoqrafiyası (LDCT) ilə erkən mərhələli, müalicə oluna bilən ağciyər xərçənglərini aşkarlamaq mümkündür. Buna baxmayaraq, bu skrininq testində iştirak hələ də son dərəcə aşağıdır.

2 aprel 2025-ci ildə JAMA jurnalında dərc olunan yeni tədqiqat bu aşağı göstəricinin düşünüldüyü kimi insanların profilaktik səhiyyə xidmətlərindən çəkinməsindən deyil, məlumatlılıq çatışmazlığı, mürəkkəb uyğunluq meyarları və xidmətə çıxış çətinlikləri kimi struktur amillərdən qaynaqlandığını göstərdi.

Diqqətçəkən fərq: ağciyər xərçəngi skrininqi digər xərçənglərdən 4 dəfə az aparılır

Massachusetts General Hospital-a bağlı araşdırmaçıların apardığı bu tədqiqatda 50-79 yaşlı, siqaret çəkmə tarixçəsi olan 28483 şəxsin məlumatları araşdırıldı. Məlumatlar ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzlərinin (CDC) 2022-ci ilə aid Behavioral Risk Factor Surveillance System məlumat toplusundan götürüldü.

• Ağciyər xərçəngi skrininqindən keçənlərin payı yalnız 17-18% arasında qaldı.
• Halbuki eyni şəxslərin 65%-i süd vəzi və yoğun bağırsaq (kolorektal) xərçəngi skrininqindən keçmişdi.

Bu fərq ağciyər xərçəngi skrininqinin tezliyinin digər xərçənglərlə müqayisədə təxminən dörd dəfə aşağı olduğunu göstərir.

Bu nə deməkdir?

Tədqiqatın baş müəllifi Alexandra Potter-in bildirdiyi kimi, nəticələr ağciyər xərçəngi skrininqinə uyğun şəxslərin ümumən profilaktik səhiyyə xidmətlərinə qarşı olmadığını, əksinə, digər xərçəng skrininqlərində iştirak etdiyini göstərir. Bu da “profilaktik səhiyyə xidmətlərinə müqavimət” fərziyyəsini etibarsız edir.

Bəs ağciyər xərçəngi skrininqi nə üçün bu qədər arxa planda qalır?

Araşdırmaçılar cavabı bir neçə əsas məqamda toplayır:

1. Mürəkkəb uyğunluq meyarları

Süd vəzi və kolorektal xərçəng skrininqinə uyğunluq adətən yaş meyarına əsaslanır, ağciyər xərçəngi skrininqi isə həm yaş, həm də siqaret çəkmə tarixçəsinə dair ətraflı meyarları əhatə edir. Bu da həm şəxslər, həm də səhiyyə işçiləri üçün uyğunluğun qiymətləndirilməsini çətinləşdirir.

2. Xidmətə çıxış problemləri

Ağciyər xərçəngi skrininqi adətən aşağı dozalı kompüter tomoqrafiyası (LDCT) ilə aparılır və bu testlərin edildiyi mərkəzlər hər yerdə yoxdur. Skrininq mərkəzlərinə çıxış çətinliyi xüsusilə kənd və sosial-iqtisadi baxımdan əlverişsiz bölgələrdə mühüm maneədir.

3. Məlumatlılıq çatışmazlığı

Araşdırma insanların çoxunun ağciyər xərçəngi skrininqi barədə yetərli məlumatı olmadığını və ya bu hüququnun olduğunu bilmədiyini göstərir. Halbuki süd vəzi və kolorektal xərçəng skrininqi barədə sosial reklamlar, səhiyyə kampaniyaları və həkim tövsiyələri xeyli geniş yayılıb.

İctimai sağlamlıq üçün nə edilməlidir?

Tədqiqatın baş elmi müəllifi Dr. Chi-Fu Jeffrey Yang-a görə həll yalnız çoxsaylı tərəflərin əməkdaşlığı ilə mümkün ola bilər:

“Cəmiyyət olaraq ağciyər xərçəngi skrininqi barədə məlumatlılığı artırmaq və yüksək riskli şəxslərin qarşısındakı maneələri aradan qaldırmaq üçün birlikdə çalışmalıyıq.”

Tövsiyə olunan müdaxilələr:

• İlkin səhiyyə xidmətlərində ağciyər xərçəngi skrininqinə uyğunluq alqoritmlərinin sadələşdirilməsi.
• Ailə həkimləri və ağciyər xəstəlikləri mütəxəssislərinin riskli şəxsləri sistemli müəyyənləşdirməsi.
• Uyğun pasiyentləri skrininq mərkəzlərinə yönləndirmək üçün rəqəmsal istiqamətləndirmə sistemlərinin qurulması.
• Sağlamlıq savadlılığı aşağı olan şəxslər üçün sadələşdirilmiş məlumatlandırıcı kampaniyaların hazırlanması.

Nəticə: artıq məlumat var, hərəkət vaxtıdır

Bu əhatəli tədqiqat ağciyər xərçəngi skrininqini genişləndirmək üçün ictimai sağlamlıq siyasətlərinin yenidən nəzərdən keçirilməli olduğunu güclü şəkildə göstərir. İnsanlar profilaktik səhiyyə xidmətlərinə açıqdır; məsələ düzgün məlumat və xidmətin düzgün şəxslərə çatmasındadır.