Ağciyər xərçənginin müalicəsində bir növ peyvənd xarakterli yeni dərman nivolumab-Opdivo fərq yaratdı

Onkoloji müalicələrin parlayan üç muşketyoru başlıqlı ilk yazımıza Nivolumab (Porthos) ilə davam edirik. Bədxassəli melanoma adlı dəri xərçəngində ipilimumab (Yervoy) müalicəsindən sonra immun sistemini aktivləşdirən müalicələr sürətlə əhəmiyyət qazandı. Əldə olunan məlumatlardan yola çıxaraq xərçəngli xəstədə nokaut olmuş immun sistemini hərəkətə gətirə biləcək yeni əyləc mexanizmləri müəyyən edildi. PD-1 proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümü zülalı kimi də tanınır və immun sistem hüceyrələrinin səthindəki reseptordur. Buna xərçəng hüceyrəsindən ifraz olunan PD-L1 adlı zülal quruluşlu liqand bağlanaraq xərçəngə qarşı immun sisteminin əyləc mexanizmini işə salır. Bu zülal quruluşlarına qarşı hazırlanmış iki dərman Nivolumab (Opdivo) və Pembrolizumabın (Keytruda) bədxassəli melanomada effektivliyi sübut edildikdən sonra ağciyər xərçəngli xəstələrdə sınandı.

Ağciyər xərçəngləri əsasən Kiçik Hüceyrəli Ağciyər Xərçəngi və Kiçik Hüceyrəli Olmayan Ağciyər Xərçəngi kimi iki alt qrupda araşdırılır. Kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngləri isə əsasən Adenokarsinoma, Yastı Hüceyrəli Xərçəng və Böyük Hüceyrəli Xərçəng olmaqla üç qrupdan ibarətdir. Bu qrupdakı adenokarsinoma üçün kimyaterapiya və uyğun xəstələrdə hədəfə yönəlmiş müalicə şansı yastı hüceyrəli xərçəngdən xeyli çoxdur. Son bir neçə ilədək aparılan tədqiqatlarda əməliyyat edilə bilməyən yastı hüceyrəli ağciyər xərçənginin müalicə seçimləri baxımından adenokarsinoma alt tipinə görə yetim qaldığını söyləyə bilərik. Son bir neçə ildə isə xüsusilə immun sisteminin əyləc mexanizmini açan Nivolumab və Pembrolizumab kimi dərmanların (immune checkpoint regulators) ağciyər xərçəngində sınanması ilə diqqətçəkən məlumatlar əldə edildi. Bəlkə də ən mühümü bu dərmanların yastı hüceyrəli ağciyər xərçəngi alt qrupunda digərlərindən daha nəzərəçarpan təsir göstərməsi idi.

Bu məlumatlar işığında Julie Brahmer və həmkarlarının planlaşdırdığı “CheckMate 017” adlı tədqiqatın nəticələri 2015 Amerika Xərçəng Konqresində (ASCO) təqdim edildi və elm ictimaiyyətinin ən nüfuzlu jurnallarından New England Jornal of Medicine-də 31 mayda dərc olundu.

Bu tədqiqatda yerli olaraq irəliləmiş (3. mərhələ) və ya metastaz vermiş (4. mərhələ) yastı hüceyrəli ağciyər xərçəngli, ilkin tətbiq edilən standart platin tərkibli dərmanlardan sonra cavabsızlıq yaranan 272 xəstədə yeni dərman sınandı. İkinci xətt müalicə kimi sınanan araşdırma dərmanı Nivolumab yenə ikinci sırada dünyada standart müalicə sayılan Docetaxel adlı kimyaterapiya dərmanı ilə müqayisə edildi.

Nivolumab istifadə olunan xəstələrdə ölüm riskinin %41 azaldığı, ümumi sağqalımın isə 3.2 ay çox olduğu müəyyən edildi. Xəstələrin 1 illik sağqalım nisbətlərinin Nivolumab qolunda demək olar ki, iki dəfə çox olduğu müəyyən edildi. Ciddi dərəcəli (dərəcə 3-4) yan təsir tezliyi üzrə iki dərman müqayisə edildikdə Nivolumabda %7, Docetaxeldə isə %55 yan təsir müşahidə olundu. Bu baxımdan da yeni dərman son dərəcə tətbiq edilə bilən hesab edildi.

Nəticə etibarilə, Nivolumab 2015 ilində ağciyər xərçənginin müalicəsində inqilabi iz buraxmağa nail oldu. Amerikada 4 mart 2015-də FDA tərəfindən təsdiqlənən bu dərmanın lazımi hüquqi araşdırmalardan sonra Avropada və ölkəmizdə də qısa müddətdə ilk müalicəyə cavab verməyən və ya irəliləmiş yastı hüceyrəli ağciyər xərçəngi xəstələrində istifadəyə açılacağını ümid edirəm.