Ağciyər xərçənginin müalicəsində gələcəyə yönəlmiş yeni ümid

Herceptin (HER2) adlı dərmanın kimyaterapiya müalicəsinə əlavə edildikdə kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi olan xəstələrin ömrünü daha beş ay uzatdığı müəyyən edilmişdir.

Son illərdə xərçəng sahəsində hədəfə yönəlmiş müalicələrdən əldə edilən uğurlu nəticələr fərdiləşdirilmiş müalicəni populyarlaşdırmışdır. Xərçəngin müəyyən edilmiş xarakterik xüsusiyyətlərinə uyğun tətbiq olunan, xərçəng hüceyrəsini məhv etməyi hədəfləyən dərmanlar vasitəsilə həyata keçirilən müalicə fərdiləşdirilmiş müalicə adlanır. Məqsəd ən effektiv müalicəni müəyyən etmək və bu müalicənin xəstədə ən effektiv nəticə verməsini təmin etməkdir. Müxtəlif xərçəng növlərində hər keçən gün əldə edilən yeni bioloji məlumatlar əsasında hazırlanmış hədəfə yönəlmiş yeni dərmanlar xərçəngin müalicəsində uğur şansımızı artırır.

Ağciyər xərçəngində hədəfə yönəlmiş şəkildə tətbiq olunan yeni dərmanlar və əldə edilən uğur bu sahəyə marağı daha da artırmışdır. Ağciyər xərçənginin ən çox rast gəlinən alt qrupu olan adenokarsinomada aparılan genetik testlərin fərdiləşdirilmiş müalicədə istiqamətverici olduğuna dair iki nümunə göstərə bilərik:

-Ağciyər adenokarsinoması olan xəstələrin %17-ində EGFR adlı gendə anormal variantlar aşkar edilmiş və bu xəstə qrupları üçün hazırlanmış, xərçəng hüceyrəsinin daxilinə keçərək hüceyrənin böyümə mexanizmlərini dayandıran Erlotinib və Afatinib adlı iki dərman xəstələrə əhəmiyyətli dərəcədə fayda vermişdir.

-Bundan əlavə, bu xəstə qruplarının %5-7-ində ALK kimi tanınan genin anormal variantı aşkar edilmişdir. Xalkori (crizotinib) adlı dərman anormallaşmış ALK geninə qarşı hazırlanmışdır. Xalkori aparılan klinik tədqiqatlar nəticəsində bu genetik dəyişikliyin aşkar edildiyi ağciyər adenokarsinoması olan xəstələrdə əhəmiyyətli fayda vermiş və xəstələrin daha uzun yaşamasına imkan yaratmışdır.

Bənzər vəziyyət 2000-li illərdən əvvəl süd vəzi xərçənginin bir növü olan Her2 adlı reseptoru (qəbuledicini) daşıyan süd vəzi xərçəngi olan xəstələrdə də müşahidə edilmişdir. Bu qrupdakı süd vəzi xərçəngi xəstələrində trastuzumab (Herceptin) adlı ağıllı dərmanın istifadəsi ilə əhəmiyyətli dərəcədə uğur əldə edilmişdir. Son illərdə aparılan tədqiqatlarda mədə xərçənglərinin bir qrupunda da şiş səthində bu reseptorun mövcudluğu aşkar edilmiş və kimyaterapiyaya Herceptin adlı ağıllı dərmanın əlavə edilməsi ilə daha uğurlu nəticələr əldə edilmişdir.

Bu dəfə avropalı tədqiqatçılar ağciyər xərçəngi hüceyrələrində HER2 reseptoru daşıyan qrupları araşdırmış və kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi olan xəstələrin %5-ində müsbət nəticələr aşkar etmişlər.

Aparılan klinik tədqiqatda Herceptin, Her2 reseptoru daşıyan kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi olan 65 xəstəyə kimyaterapiyaya əlavə olaraq tətbiq edilmişdir. Herceptin adlı dərmanın müalicəyə əlavə edilməsi ilə xəstələrin ömrünün daha beş ay uzandığı müəyyən edilmişdir.

Diaqnoz qoyulduqda genetik mutasiyaya malik iştirakçı xəstələrin əksəriyyətinin qadın olması və onların yarıdan çoxunun heç vaxt siqaret çəkməməsi də diqqətçəkicidir. Bu cür genetik dəyişikliklər siqaret çəkməmiş qadın xəstələrdə daha qabarıq şəkildə müşahidə olunur. Bundan əlavə, siqaret çəkməmiş ağciyər xərçəngi olan xəstələrin ağıllı müalicələrdən fayda görmə nisbətləri də diqqətçəkəcək qədər yüksəkdir.

Bu tədqiqat nəticəsində irəliləmiş mərhələdə ağciyər xərçəngi olan xəstələrin təxminən %5-i üçün yeni müalicə ümidi yaranmışdır. HER2 müalicəsi ilə xəstələrin yaşam müddətini 5 ay uzatmaq tibb sahəsində mühüm inkişafdır. Bu tədqiqatdan əldə edilən müsbət nəticələr hələlik güclü ilkin sübutdur. Xəstələrimizə bu müalicəni rutin şəkildə tövsiyə etmək üçün sübut səviyyəsi hələ kifayət deyil. Lakin əldə edilən müsbət nəticə bu sahədə aparılacaq yeni tədqiqatlar üçün motivasiya olacaqdır.