Allergiyalar 1906 – İmmun sisteminin həddindən artıq reaksiyası

Allergik xəstəliklər antik dövrlərdən bəri məlumdur. 

• Təxminən eramızın 900-cü ili ətrafında Rhazes kimi də tanınan fars həkim Al-Razi qızılgül qoxusunun səbəb olduğu mövsümi riniti (burun iltihabı) təsvir etmişdir. 
• 1902-ci ildə fransız fizioloqlar Charles Richet və Paul Portier itlərin dəniz anemonlarının toksinlərinə ikinci dəfə məruz qaldıqda öldüyünü müşahidə edərək anafilaksiyanı (çoxsaylı orqan çatışmazlığına və ölümə səbəb ola bilən kəskin allergik reaksiya) müzakirə etdilər. 
• 1906-cı ildə avstriyalı pediatr Clemens von Pirquet macar pediatr Béla Schick ilə birlikdə apardıqları dəniz anemonu təcrübələrini öz "serum xəstəliyi" araşdırmaları ilə birləşdirdi. Xüsusilə, geniş yayılmış infeksion xəstəliklərə qarşı peyvənd edilmiş uşaqların peyvəndə ikinci dəfə məruz qaldıqda daha sürətli və daha ağır reaksiyalar göstərdiyini gördülər. 

Pirquet həddindən artıq aktiv və ya həssaslaşmış immun sisteminin qeyri-normal reaksiyasını ifadə etdiyinə inandığı bu vəziyyət üçün "allergiya" terminindən istifadə etdi.

Bir insanın çiçək tozcuğu və ya arı zəhəri kimi mümkün allergenlə ilk dəfə qarşılaşmasının müasir izahını düşünün;

• Bəzi şəxslərdə müxtəlif ağ qan hüceyrələri həddindən artıq reaksiya verməyə başlaya bilər. Xüsusilə, bir TH2 limfositi interleykin-4 (zülal siqnal molekulu) istehsal edərək B hüceyrələrini həddindən artıq istehsala təşviq edə bilər.
• Bu da tosqun hüceyrələrə və bazofillərə bağlanan IgE anticisimlərinin həddindən artıq istehsalına gətirib çıxara bilər. 
• Bu mərhələdə IgE ilə örtülmüş hüceyrələr müəyyən allergenə həssaslaşır və onu "xatırlayır". 
• İnsan allergenlə yenidən təmas edərsə, aktivləşmiş tosqun hüceyrələr və bazofillər ətraf toxumalara histamin və digər iltihab yaradan kimyəvi maddələr buraxır.
• Bu da qaşınma, səpgilər, övrə və mümkün anafilaksiyaya səbəb olur — bu vəziyyət bəzən antihistaminlər, steroidlər və ya epinefrin inyeksiyaları ilə müalicə edilə bilər.

Allergiyaların yaranma ehtimalı inkişaf etmiş ölkələrdə daha yüksəkdir. Allergiyalar adətən valideynlərdən irsən ötürülür. Bir nəzəriyyəyə görə, müasir şəhər mühitinin nisbi sterilliyi immun sistemini "məşğul" saxlamaq üçün kifayət qədər patogenlə təmasa imkan verməməsi deməkdir.

Allergiyalar böyük ailələrdən olan uşaqlarda da daha az yayılıb. Bu, ehtimal ki, onların daha çox mikrob və parazitlə təması ilə əlaqəlidir. Bu vəziyyət bəzən immun sistemini müsbət istiqamətdə zəiflədə bilən orqanizmlərin mövcudluğu ilə əlaqələndirilib.

Yazıdakı şəklin izahı: Günəbaxan, ipomeya, əməköməci, zanbaq, novruzgülü və qatırquyruğu kimi geniş yayılmış bitkilərin tozcuqlarını göstərən rəngləndirilmiş elektron mikroskop şəkli (Dartmouth Elektron Mikroskop Mərkəzi).

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Abu Bakr Muhammad ibn Zakariya al-Razi (865–925), Charles Richet (1850–1935), Paul Portier (1866–1962), Clemens Peter Freiherr von Pirquet (1874–1929), Béla Schick (1877–1967) 

• Əvvəlki mövzu: Vitaminlərin analitik kəşfi 1906 – Köməkçi qida maddələri
• Sonrakı mövzu: Alzheimer xəstəliyi 1906 – Auguste Deterin autopsiyası