Alzheimer xəstəliyi 1906 – Auguste Deterin autopsiyası

1994-cü ildə keçmiş ABŞ prezidenti Ronald Reagan, "Bu yaxınlarda mənə Alzheimer xəstəliyinə tutulacaq milyonlarla amerikalıdan biri olduğum deyildi... İndi məni ömrümün sonuna aparacaq səyahətə başlayıram." yazdı. Bir il sonra restoranda yemək yeyənlər onu alqışladılar, lakin niyə alqışladıqlarını və bir vaxtlar prezident olduğunu bilmirdi.

Alzheimer xəstəliyi (AH), yaddaşın və digər koqnitiv qabiliyyətlərin anormal itirilməsini ifadə edən ümumi termin olan demensiyanın bir növüdür. AH beyin hüceyrələrini məhv edir və yeni xatirələr qazanmaq qabiliyyətinə mane olur. Xəstəlik irəlilədikcə uzunmüddətli xatirələr və dil qabiliyyətləri itirilir. İlk diaqnozdan sonra orta ömür gözləntisi təxminən yeddi ildir.

Beyin lövhəcikləri və düyünləri AH-nin iki anormal xüsusiyyətidir. Lövhəciklər sinir hüceyrələri arasında yığılır və beta-amiloid (BA) adlı zülal hissələrini ehtiva edir. Düyünlər tau adlı mikrotubulla əlaqəli zülalın dolaşmış liflərindən ibarətdir və ölməkdə olan hüceyrələrin daxilində yerləşir. Lövhəciklərin və düyünlərin AH-dəki rolu, sinir hüceyrələri arasındakı siqnallara necə mane ola və hüceyrələri necə öldürə biləcəyi barədə araşdırmalar davam edir.

1906-cı ildə alman psixiatr və nevropatoloq Alois Alzheimer əvvəlcə 51 yaşında yaddaş problemləri yaşamış, qısa müddət sonra sayıqlamalar və daha ciddi zehni problemlər göstərmiş Auguste Deterin vəziyyətini təqdim etmişdi. Autopsiya Deterin beyin qabığının (yaddaşda, düşüncədə və dildə rol oynayan beyin qatının) kəskin şəkildə kiçildiyini, BA lövhəciklərini və neyrofibrilyar düyünləri ehtiva etdiyini ortaya çıxardı.

Bu gün AH adətən xəstənin davranışlarına əsasən diaqnoz edilir. CAT, MRI və PET kimi qabaqcıl tibbi görüntüləmə üsulları demensiyanın digər mümkün səbəblərini araşdırmaq üçün istifadə oluna bilər. 

Beyin-onurğa beyni mayesi xəstəliyə bağlı əlamətlər hələ üzə çıxmazdan əvvəl xəstəliyin diaqnozuna kömək etmək məqsədilə BA və ya tau zülallarının mövcudluğunun analizinə imkan verir. 

Alzheimer xəstəliyi əksər hallarda 65 yaşdan sonra inkişaf edir. APOE adlı gen forması AH-nin inkişafı ilə yüksək dərəcədə əlaqəli tapılmışdır. 

Məqalədəki şəklin izahı: Sağlam beynin kəsiyi (solda) və Alzheimer xəstəliyinə tutulmuş insanın beyninin kəsiyi (sağda) beyin qabığının kəskin şəkildə kiçildiyini göstərir.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Aloysius “Alois” Alzheimer (1864–1915) 

• Əvvəlki mövzu: Allergiyalar 1906 – İmmun sisteminin həddindən artıq reaksiyası
• Növbəti mövzu: Ət yoxlaması qanunu 1906 – Gigiyenik sallaqxanalar