Autoimmun xəstəliklər 1956 – Bədənin öz hüceyrələrinə müharibə elan etməsi

Autoimmun xəstəliklər immun sisteminin özünü düzgün tanımaması nəticəsində bədənin sağlam hüceyrə və toxumalarına hücum edərək onları məhv etdiyi hallardır. 

1956-cı ildə Hashimoto tiroiditi autoimmun xəstəlik olduğu sübut edilmiş ilk ‘vəz’ xəstəliyi olmuşdur. Eyni dövrdə ingilis tədqiqatçılar Ivan Roitt, Deborah Doniach və Peter Campbell tiroidit (qalxanabənzər vəzin iltihabı) xəstələrində dövr edən tiroqlobulinə (qalxanabənzər vəzin daxilindəki zülal) qarşı autoanticisimləri kəşf etdilər.

Bu kəşflə paralel olaraq Amerika Birləşmiş Ştatlarında Noel Rose və Ernest Witebsky dovşanın qalxanabənzər vəzinin bir hissəsini bakteriyalarla qarışdırıb bu materialı yenidən dovşanın ayağına inyeksiya etməklə tiroidit yarada bildilər. Dovşanların iltihablanmış qalxanabənzər vəzilərini və tiroqlobulinə qarşı anticisimlərini müşahidə edən Rose bu təəccüblü nəticəyə digər tədqiqatçıları inandırmağın çətin ola biləcəyini düşünmüşdür. Julius Donath və Karl Landsteiner 1904-cü ildə paroksizmal soyuq hemoqlobinuriyanın (qırmızı qan hüceyrələrinin məhv edildiyi xəstəlik) autoimmun komponentə malik olduğunu göstərsələr də, uzun illər autoimmun xəstəliklərin mövcud olmadığı düşünülmüşdür.

• Autoimmun xəstəliklər genetik meyillilik göstərir və halların təxminən 75%-i qadınların payına düşür. Yüzlərlə autoimmun və autoimmun proseslərlə əlaqəli xəstəlik arasında aşağıdakılar var; 
• Revmatoid artrit (oynaq iltihabı və eroziyası)
• Sistemli qırmızı qurdeşənəyi (iltihab yaradan və bir çox orqan sistemini zədələyə bilən xəstəlik) 
• Dağınıq skleroz (sinir liflərinin ətrafındakı qişanı zədələyir)

Bu cür xəstəliklərin müalicəsinə kortikosteroidlər (iltihabı nəzarətdə saxlamaq üçün) və digər immunosupressantlar daxildir. Bəzi hallarda insanlarda autoimmun xəstəliklər infeksiya nəticəsində başlaya bilər.

Məqalə şəklinin təsviri: Revmatoid artriti olan xəstənin əlinin rentgen görüntüsü. Bu xəstəlik adətən oynaq qığırdağının məhv olmasına və oynaqların əyilməsinə səbəb olur.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Hashimoto Hakaru (1881 – 1934), Ernest Witebsky (1901 – 1969), Deborah Doniach (1912 – 2004), Peter Campbell (1921 – 2005), Ivan Maurice Roitt (d. 1927), Noel Richard Rose (d. 1927)

• Əvvəlki mövzu: Uşaq iflici peyvəndi 1955 – Poliomielit virusu
• Növbəti mövzu: Sümük iliyi – Kök hüceyrə transplantasiyası 1956