Uşaq iflici peyvəndi 1955 – Poliomielit virusu

Uşaq iflici əzələlərin iflici ilə nəticələnə bilən virus xəstəliyidir. 1952-ci ildə ABŞ-də təxminən 58000 uşaq iflici hadisəsi bildirilmişdir. 21269 nəfər yüngül əlilliklə qalmış, 3145 uşaq isə həyatını itirmişdir. O dövrdə amerikalılar yalnız atom bombasını uşaq iflicindən daha pis hesab edirdilər. 

12 aprel 1955-ci ildə inyeksiya yolu ilə tətbiq edilə bilən peyvəndin mövcudluğu radio və televiziyada elan ediləndə, həkim Paul Offitin sözlərinə görə, "ölkə boyu kilsə zəngləri çalınır, sinaqoqlar və kilsələr dua toplantıları təşkil edir, valideynlər və müəllimlər ağlayırdı."

Misirdə əsa ilə yeriyən, ətrafları zədələnmiş uşaqları təsvir edən qədim rəsmlərdə də göründüyü kimi uşaq iflici tarixdən əvvəlki dövrlərdən bəri bəşəriyyətə təsir göstərir. Poliomielit virusunun üç müxtəlif növü çirklənmiş qida və ya sudan mədə-bağırsaq sisteminə daxil olub, sonra mərkəzi sinir sisteminə yayılaraq iflic yarada bilər. Yoluxmuş sinirlərdən asılı olaraq virus yalnız ayaqları və ya demək olar ki, bütün bədəni iflic edərək insanın aparatın köməyi olmadan nəfəs almasına mane ola bilər.

Bu gün virusla mübarizə aparmaq üçün iki növ peyvənddən istifadə olunur:

• Bunlardan biri amerikalı tibb tədqiqatçısı Jonas Salkın 1952-ci ildə hazırladığı, inaktivləşdirilmiş virusa əsaslanan peyvənddir. Salk poliomielit virusunu meymun böyrəyi toxumasının hüceyrələrində yetişdirərək formalinlə kimyəvi yolla inaktivləşdirmişdir. Virusun üç növünün inaktivləşdirilmiş formaları inyeksiya edildikdə bədən sonradan onların üç canlı formasına qarşı anticisimlər yaradır. 
• Digər peyvənd isə amerikalı tibb tədqiqatçısı Albert Sabinin bağırsaqda çoxalan üç poliomielit virusunun "zəiflədilmiş" formalarına əsaslanan oral poliomielit peyvəndidir (OPV).

Bu gün OPV-dəki zəiflədilmiş virus çox nadir hallarda yenidən iflic törədən virus formasına qayıda bildiyindən bir çox sənayeləşmiş ölkə inyeksiya edilən peyvənddən istifadə edir. Geniş peyvəndləmə sayəsində uşaq iflici Qərb dünyasında nadir rast gəlinən xəstəliyə çevrilmişdir.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Albert Bruce Sabin (1906 – 1993), Jonas E. Salk (1914 – 1995)

• Əvvəlki mövzu: Plasebo effekti 1955 – Zehnin müalicə ilə oyunu
• Növbəti mövzu: Autoimmun xəstəliklər 1956 – Bədənin öz hüceyrələrinə müharibə elan etməsi