Plasebo effekti 1955 – Zehnin müalicə ilə oyunu

Bu gün plasebo termini adətən saxta dərman və ya müdaxilə kimi təsirli olduğuna inanılan bir üsulun xəstələrdə hiss edilən və ya həqiqi yaxşılaşma yaratması mənasını verir. Plasebo effekti xəstələrin gözləntilərinin və xüsusilə ağrı səviyyələri kimi subyektiv nəticələr üçün beyin sağlamlığının əhəmiyyətini vurğulayır.

Plasebo effekti ilə bağlı ən məşhur hadisə amerikalı həkim Henry Beecherin 1955-ci ildə sənədləşdirdiyi II Dünya müharibəsi əsgərlərinə aiddir: morfin ehtiyatları tükəndikdə onlara vurulan duzlu məhlul inyeksiyaları nəzərəçarpacaq ağrıkəsici təsir göstərmişdi. 

Plasebo effektinin mexanizmlərindən biri beynin istehsal etdiyi təbii ağrıkəsicilər olan endogen opioidləri və neyromediator dopaminin fəaliyyəti kimi amilləri əhatə edir. Siçanlara immun sistemini zəiflədən bir birləşmə ilə şirin bir kimyəvi maddə verildikdə onların zamanla şərtləndiyi və yalnız dadlandırıcı verildikdə də immunitetin zəiflədiyi müşahidə edilmişdir. Bu hal şərtlənmənin insanlarda plasebo təsirində rol oynaya biləcəyi fikrini yaratmışdır. 

İnsanlara stimullaşdırıcı kimi verilən plasebo qan təzyiqini artıra, yaxud alkoqol plaseboları sərxoşluq təsiri yarada bilər. Dərmanların rəngi və ölçüsü onların qəbul edilən təsirliliyində əhəmiyyətli fərq yaradır. Plasebo effekti sınaqdan keçirilən cəmiyyətə və ölkəyə görə dəyişir. Nosebo effekti isə xəstənin dərmanın onda əlavə təsirlər yaradacağına inanması səbəbindən, hətta farmakoloji cəhətdən təsirsiz dərman (xalq arasında "şəkər həbi" adlandırılan) verildikdə belə, onda gözlədiyi bəzi əlavə təsirlərin görülməsidir. 

Məqalə şəklinin təsviri: İnsanın gözləntiləri plasebo effektinə təsir etdiyindən həbin rəngi, ölçüsü və forması plasebo reaksiyasına bütövlükdə təsir edir. Qırmızı həblər daha yaxşı stimullaşdırıcı təsir göstərdiyi halda, "soyuq" rəngli həblər daha yaxşı depressant təsir göstərir. Kapsullar adətən xüsusilə təsirli qəbul edilir.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Henry Knowles Beecher (1904 – 1976)

• Əvvəlki mövzu: Doğuşa nəzarət həbi 1955 – Arzuolunmaz hamiləliyin qarşısının alınması
• Növbəti mövzu: Uşaq iflici peyvəndi 1955 – Poliomielit virusu