Hamiləlikdən qorunma həbi 1955 – Arzuolunmaz hamiləliyin qarşısının alınması

Hamiləlikdən qorunma həbləri iyirminci əsrin ən mühüm tibbi irəliləyişlərindən biri sayılır. Hamiləliklərin asan və təsirli şəkildə qarşısını alaraq daha çox qadının universitetə daxil olmasına və iş həyatına qatılmasına imkan vermişdir.

1930-cu illərdə normal hamiləlik zamanı yüksək progesteron konsentrasiyalarının hamilə olmayan bədənin aybaşı dövrünü dayandıraraq sanki hamiləymiş kimi davranmasına səbəb olduğu kəşf edilmişdir. Amerikalı kimyaçılar Carl Djerassi və Frank Colton təbii progesteronu təqlid edən kimyəvi birləşmələr hazırlamağın yollarını bir-birlərindən asılı olmadan kəşf etmişlər. Amerikalı bioloq Gregory Pincus progesteron inyeksiyalarının məməli heyvanların yumurtalıqlarında yumurta hüceyrəsinin ayrılmasının qarşısını aldığını təsdiqləmişdir.

Hamiləlikdən qorunmaq üçün hormon həblərinin insanlar üçün hazırlanması məsələsində məşhur kontrasepsiya tərəfdarı olan Margaret Sanger Pincusa lazım olan maliyyəni təmin etməkdə kömək etmişdir. Pincus Coltonun formulunu seçmiş və 1955-ci ildə həmkarları ilə birlikdə həbin təsirliliyini göstərən klinik sınaq nəticələrini açıqlamışdır.

Ovulyasiyanın qarşısını almaqla yanaşı, kontrasepsiya servikal selikdə yaratdığı dəyişikliklərlə spermanın uşaqlığa daxil olmasını və yumurtanın uşaqlıq daxilinə yerləşməsini əngəlləyir. Həb 1960-cı ildə ABŞ-da hamiləlikdən qorunmaq üçün təsdiqlənmiş və Searle dərman şirkəti dərmana ”Enovid” adını vermişdir.

İlkin formul eyni zamanda estrogen hormonunu da ehtiva etdiyi üçün bəzi arzuolunmaz yan təsirlər görünə bilirdi, lakin müasir formulalarla (hormon dozaları azaldılaraq) yumurtalıq, endometrium və yoğun bağırsaq xərçəngi riskinin azaldığı görülmüşdür. Ümumilikdə siqaret çəkən qadınların həbdən istifadə edərkən daha yüksək infarkt və ya insult riski daşıdığı müşahidə edilmişdir.

Bu gün yalnız progesteron ehtiva edən hormonlar da daxil olmaqla fərqli hormonal formulalar mövcuddur.

1968-ci ildə Papa VI Paul süni kontrasepsiyanı qınamışdır. Həbin qəbulu ABŞ-da sürətli olsa da, yayılması o qədər də sürətli olmamışdır. Məsələn, Konnektikutda 1972-ci ilə qədər həbdən istifadə qanuni deyildi.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Margaret Higgins Sanger Slee (1879–1966), Pope Paul VI (Giovanni Montini; 1897–1978), Gregory Pincus (1903–1967), Frank Benjamin Colton (1923–2003), Carl Djerassi (doğ. 1923)

• Əvvəlki mövzu: Böyrək transplantasiyası 1954 – Nobel mükafatlı əməliyyat
• Sonrakı mövzu: Plasebo təsiri 1955 – Zehnin müalicə ilə oyunu