Bədəndə yağın paylanması xərçəng riskinə necə təsir edə bilər?
Bu məqalədə
Bədən yağının harada toplanması xərçəng riskini müəyyən edə bilər
Piylənmə hazırda süd vəzi, kolorektal (bağırsaq), qaraciyər və endometrium (uşaqlığın daxili qişası) xərçəngləri başda olmaqla bir çox xərçəng üçün yaxşı müəyyənləşdirilmiş risk amilidir. Lakin alimlər artıq yalnız ümumi yağ miqdarına (məsələn, bədən kütləsi indeksinə — BMI) baxmağın yetərsiz ola biləcəyini vurğulayırlar. Müasir epidemiologiya və genetik üsullar yağın bədəndə necə paylanmasının xərçəng riskini müəyyənləşdirməkdə ümumi yağ miqdarı qədər vacib olduğunu göstərir.
2025-ci ildə Journal of the National Cancer Institute jurnalında dərc olunan geniş tədqiqat Mendel randomizasiyası üsulundan istifadə edərək beş fərqli yağ paylanma xüsusiyyəti ilə piylənmə ilə əlaqəli 12 xərçəng arasındakı mümkün səbəb-nəticə əlaqələrini sistemli şəkildə qiymətləndirib.
Təkcə BMI kifayətdirmi?
İllərdir bədən kütləsi indeksi (BMI), artıq çəki və piylənməni ölçmək üçün əsas göstərici kimi istifadə olunur. Müxtəlif xərçənglərin artıq çəki ilə əlaqəsi məlum olduğundan həkimlər risk qiymətləndirilməsində BMI-dən tez-tez istifadə edirlər.
Lakin bu yeni tədqiqat BMI-nin təkbaşına xərçəng riskini proqnozlaşdırmaqda yetərsiz qala biləcəyini irəli sürür. Çünki tədqiqata görə yağın bədənin hansı nahiyəsində toplanması, xərçəng riskində ən azı BMI qədər həlledici ola bilər.
Tədqiqatın məqsədi
Tədqiqatın əsas məqsədi aşağıdakı beş yağ paylanma xüsusiyyətinin səbəb-nəticə təsirlərini araşdırmaq olub:
- Qarın dərialtı yağı (ASAT): Qarının dərisi altında yağ toplanması
- Visseral yağ (VAT): Daxili orqanların ətrafındakı yağ
- Sağrı-bud yağı (GFAT): Sağrı və bud nahiyəsinin yağı
- Qaraciyər yağı
- Mədəaltı vəzi yağı
Araşdırılan xərçənglərə endometrium, yumurtalıq, süd vəzi, kolorektal, mədəaltı vəzi, çoxsaylı mieloma, qaraciyər, böyrək, qalxanabənzər vəzi, öd kisəsi, qida borusu adenokarsinoması və meningioma daxildir.
Dizayn və metod
Tədqiqat birbaşa klinik kohort əvəzinə genom miqyasında assosiasiya tədqiqatlarının (GWAS) ümumiləşdirilmiş məlumatlarından istifadə edən Mendel randomizasiyası (MR) təhlilidir.
- Dizayn: İki seçməli MR; genetik variantlar instrumental dəyişənlər kimi istifadə olunub.
- Məruzqalma: ASAT, VAT, GFAT, qaraciyər yağı və mədəaltı vəzi yağı üçün müstəqil GWAS məlumatları.
- Nəticə: 12 müxtəlif xərçəng növündə risk dəyişikliyi.
- Təhlil: Hər yağ xüsusiyyətində bir standart sapmaya düşən risk dəyişikliyi (şans nisbəti) hesablanıb.
- Vasitəçilik təhlili: İnsulin və SHBG kimi hormonal və metabolik göstəricilərin təsiri yoxlanıb.
Nəticələr: yağın paylanması və xərçəng riski
| Yağ paylanmasının xüsusiyyəti | Risk ↑ (artım) | Risk ↓ (azalma/qoruyucu) | Qısa izah |
|---|---|---|---|
| ASAT | Endometrium, qida borusu adenokarsinoması, qaraciyər | Süd vəzi (bəzi alt tiplərdə) | Qarın dərialtı yağının artması ilə risk artımı; süd vəzi üçün nəticələr müxtəlifdir. |
| VAT | Qaraciyər xərçəngi | — | Daxili orqanların ətrafındakı yağ iltihab və metabolik stresslə əlaqəlidir. |
| Qaraciyər yağı | Qaraciyər xərçəngi | — | Qaraciyərdə yağlanma ilə hepatosellülar karsinoma arasında güclü əlaqə. |
| GFAT | — | Süd vəzi, meningioma | Sağrı-bud yağının bəzi xərçənglərdə qoruyucu siqnal verdiyi müşahidə olunub. |
| Mədəaltı vəzi yağı | Qeyri-müəyyən | — | Sübut yetərli deyil; daha çox tədqiqata ehtiyac var. |
Klinik nəticələr və məhdudiyyətlər
- BMI kifayət etmir: Yağın paylanmasını nəzərə almaq risk qiymətləndirilməsini daha dəqiq edə bilər.
- Mərkəzi piylənmə vacibdir: Xüsusilə ASAT, VAT və qaraciyər yağı qaraciyər və endometrium xərçənglərində mühüm risk siqnalları verir.
- GFAT və qoruyucu təsir: Sağrı və buddakı yağ ehtiyatları metabolik stressi uzaqlaşdırmaqla bəzi xərçənglərdə riski azaldan təsir göstərə bilər.
- Məhdudiyyətlər: MR səbəb-nəticə əlaqəsinə yaxınlaşsa da, qərəzləri tam aradan qaldırmır. Tədqiqat iştirakçıları əsasən Avropa mənşəlidir. Bəzi xərçəng alt tiplərində statistik güc məhdud ola bilər.
Yekun
Bu geniş genetik təhlil yağın paylanmasının xərçəng riskini müəyyənləşdirməkdə mühüm rol oynadığını göstərir. Tədqiqatçılar piylənmənin idarə edilməsi və xərçəngdən qorunma strategiyalarında yağın paylanmasının ölçülməsinin də nəzərə alınmalı olduğunu vurğulayırlar.
“Gələcəkdə yağın paylanmasındakı dəyişiklikləri qiymətləndirmək piylənmənin müalicəsində və xərçəngdən qorunmada mühüm vasitə ola bilər.”
Ədəbiyyat
- Hazelwood E, et al. Adiposity distribution and risks of 12 obesity-related cancers: a Mendelian randomization analysis. JNCI. 2025. doi:10.1093/jnci/djaf201
- Hazelwood E, et al. Adiposity distribution and risks of twelve obesity-related cancers (preprint). medRxiv. 2025. doi:10.1101/2025.01.10.25320324
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.