Döş xərçəngi diaqnozu qoyulan gənc qadınlar digər döşdə xərçəng riskini həddindən artıq şişirdirlər

Annals of Internal Medicine adlı daxili xəstəliklər jurnalında dərc edilən tədqiqatın nəticələri döş xərçəngi olan gənc qadınların digər döşdə xərçəng inkişafı riskini və ikinci döşün çıxarılması ilə qorunma düşüncəsini əksər hallarda həddindən artıq şişirtdiklərini göstərmişdir.

Türkiyədə hər il təxminən 20 min qadın döş xərçənginə tutulur. Bu xərçəng növünün digər xüsusiyyəti isə rastgəlmə tezliyinin artmasıdır. 2000-ci illərdən əvvəl Amerikada döş xərçənginə rastgəlmə tezliyi hər səkkiz qadından birində olduğu halda, hər il artmış və bu artım bütün inkişaf etmiş Qərb ölkələrində müşahidə edilmişdir. Lakin inkişaf edən texnologiya və erkən diaqnoz imkanlarının artması döş xərçəngində ölüm nisbətinin dəyişməz qalmasını təmin etmiş, hər hansı artıma səbəb olmamışdır.

Döş xərçəngi diaqnozu qoyulmuş bəzi qadınlarda digər döşdə də xərçəng inkişaf edə bilər. Bu hal qarşı (kontralateral) döş xərçəngi kimi müəyyən edilir. Qarşı döşdə xərçəng inkişafı riskini azaltmaq üçün bəzi qadınlar sağlam döşlərini də çıxartdırırlar. Əslində isə məlumatlar getdikcə daha çox sayda qadının bu proseduru lazımsız yerə etdirdiyini göstərir. Maraqlı məqam budur ki, bu meyli göstərən qadınlar daha çox gənc yaşdadır. Bu vəziyyətdə ortaya çıxan ilk sual sağlam qarşı döşün profilaktik məqsədlə cərrahi yolla çıxarılmasının faydalı və ya zəruri olub-olmamasıdır..

Ailədən keçən döş xərçənginə tutulan qadınlarda digər döşdə xərçəng inkişafı riski yüksəkdir. Lakin genetik mutasiya daşımayan, yəni ailəvi keçmə xüsusiyyəti olmayan döş xərçəngi olan qadınlar arasında ikinci döşdə xərçəng inkişafı ehtimalı olduqca aşağıdır. Bundan əlavə, əldə edilən sübutlar xərçəng olmayan sağlam döşün çıxarılmasının yaşam müddətini uzatmadığını da göstərmişdir.

Risk qavrayışını araşdırmaq üçün tədqiqatçılar 2006--2010-cu illər arasında bir döşünə xərçəng diaqnozu qoyulduqdan sonra ikitərəfli mastektomiya etdirən, yaşları 26 ilə 40 arasında olan 123 qadının iştirak etdiyi bir tədqiqat aparmışlar. Tədqiqat nəticələrindən biri qadın xəstələrin əksəriyyətinin özləri üçün çox mühüm qərar verərək yaşam müddətini uzatmaq arzusu ilə hər iki döşünü də çıxartdırmağa qərar verdiyini göstərmişdir. Digər nəticə isə qadın xəstələrin bir çoxunun ağızdan-ağıza yayılan xəbərlərə əsaslanaraq ikinci döşdə xərçəng inkişafı riskinin deyildiyi kimi %2-%4 deyil, %10 nisbətində olduğuna inanaraq xərçəng riskini həddindən artıq şişirtdiyini göstərmişdir.

Bununla yanaşı, BRCA1 və ya BRCA2 gen mutasiyası olan qadınlar qarşı döş xərçəngi riskini daha düzgün qavrayarkən, bu mutasiyanı daşımayan qadınlarda eyni qavrayış formalaşmamışdır.

Tədqiqatçılar döş xərçəngində yaşam müddətinə təsir etmədiyini bildikləri halda bir çox qadının sağlam qarşı döşün profilaktik məqsədlə cərrahi yolla çıxarılmasına üstünlük verdiyi qənaətinə gəlmişlər. Bəzi qadın xəstələrin bu prosedurdan fayda görməsi mümkündür. Lakin döş xərçəngi diaqnozu qoyulmuş qadın xəstələrdə ailəvi keçən və ya ilkin döş xərçənginə bağlı yaranan xərçəng riski ətraflı araşdırılmalı, bu cür əməliyyatlara yalnız həkim zəruri hesab etdiyi hallarda üstünlük verilməlidir.

Biz də gündəlik onkologiya praktikamızda pasiyentlərimizin tələblərinin bu istiqamətdə artdığını müşahidə edirik. Xüsusilə Angelina Jolie kimi məşhur bir kino ulduzunun genetik yolla keçən döş xərçəngi növünə tutulması səbəbilə hər iki döşünün çıxarılmasının mediada işıqlandırılması pasiyentlərə ciddi təsir göstərmişdir. Angelina Jolie ilə bağlı xəbərlərdə əsas vurğu genetik yolla keçən döş xərçənginə yönəldilsə də, hadisənin təfərrüatı xəbəri oxuyanlar tərəfindən kifayət qədər başa düşülməmiş və “hər iki döşün çıxarılması daha faydalı olar” kimi yanlış təsəvvürün yaddaşlarda möhkəmlənməsinə səbəb olmuşdur.

Bunu bilmək vacibdir: sağlam qarşı döşün profilaktik məqsədlə cərrahi yolla çıxarılması ikincili döş xərçəngi riskini azalda bilər, lakin əsas diqqət ilkin xərçəngə bağlı yaranan metastatik (yayılmış) xərçəng riskinə yönəlməlidir. Sağlam qarşı döşün profilaktik məqsədlə çıxarılması bu riskin qarşısını almır. Buna görə də ən düzgün qərarı vermək üçün həkim-pasiyent ünsiyyətinin ən yüksək səviyyədə olması və bütün müsbət-mənfi qiymətləndirmələrin birlikdə aparılması vacibdir.