Əl transplantasiyası 1964 – Uğurdan rəddə doğru yolçuluq

1833-cü ildə şotlandiyalı anatomiya mütəxəssisi Charles Bell insan əlinə heyranlığını belə ifadə etmişdir:

"Sümüklər, əzələlər və sinirlərdən ibarət bu sistemin hər şəklə və şəraitə uyğun olduğunu gördük... və insan əlinin bir alət kimi bütün mükəmməlliyin tamamlanması olduğunu etiraf etməliyik." 

1803-cü ildə isə ingilis həkim Erasmus Darwin insan əlini "Cənnətin ilk hədiyyəsi" adlandırdı.

Təəssüf ki, bəzən insanlar qəza nəticəsində əllərini itirə bilirlər və bu, əl transplantasiyasına ehtiyac yaradır. 1964-cü ildə ekvadorlu cərrah Roberto Elizalde partlayış nəticəsində əlini itirmiş bir dənizçiyə əl transplantasiyası həyata keçirdi. Lakin xəstənin bədəni yad toxumanı iki həftə sonra rədd etdi. Çünki o dövrdə yalnız ibtidai immunosupressant (immuniteti zəiflədən) dərmanlar mövcud idi. 

1998-ci ildə avstraliyalı cərrah Earl Owen və fransız cərrah Jean-Michel Dubernerd mişar qəzasında əlini itirmiş Clint Hallam üçün uğurlu əl transplantasiyası həyata keçirdilər. Əməliyyat zamanı cərrahlar əvvəlcə donorun (vericinin) qolundakı iki sümüyü Hallamın sümüklərinə birləşdirdilər. Vətərlərin, arteriyaların, sinirlərin və venaların da birləşdirilməsi lazım idi. Sonda dəri bir-birinə tikildi.

Uğurlu iki ildən sonra Hallam yeni barmaqlarını hərəkət etdirməyi öyrəndiyi dövrdə əlini bədəninin rədd etməsindən qoruyan immunosupressiv dərmanları qəbul etməmək kimi radikal qərar verdi. Donor əlinin öz bədəninə aid olmadığı hissinə qapılmışdı. Əli yavaş-yavaş çürüməyə başladı və bütün hissiyyatını itirdi. O, cərrahlardan əlin çıxarılmasını istədi və 2001-ci ildə istəyi yerinə yetirildi. Hallam hadisəsi transplantasiya olunan şəxslərin əməliyyatdan sonra dərmanlarını qəbul etməyə davam etmək üçün psixoloji cəhətdən motivasiyalı olmalarının zəruriliyini bir daha göstərir.

2009-cu ildə Jeff Kepner Amerika Birləşmiş Ştatlarında ilk qoşa əl transplantasiyası əməliyyatını keçirdi. 2010-cu ildə isə polşalı əsgər bomba partlayışında əllərini itirdikdən sonra qadın donordan alınmış iki yeni ələ sahib oldu. 

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Roberto Gilbert Elizalde (1917–1999), Jean-Michel Dubernerd (d. 1941) 

• Əvvəlki mövzu: Beta-blokatorlar – Dərman hazırlanmasında inqilab
• Növbəti mövzu: Mədəaltı vəzin transplantasiyası 1966 – Daha sağlam mədəaltı vəzi