Elektroensefaloqram (EEG) 1924 – Beynin elektrik aktivliyinin izlənməsi

Elektroensefaloqrafiya (EEG) tək neyronun (sinir hüceyrəsinin) aktivliyinə diqqət yetirməkdən daha çox böyük neyron qrupunun aktivliyini anlamaq üçün istifadə olunur. EEG beyin toxumasının xarici qatı olan serebral korteksin (beyin qabığı da deyilir) ümumiləşdirilmiş aktivliyinə nəzər salmağa imkan verən ölçmədir.

1875-ci ildə ingilis fizioloq Richard Caton izləmə elektrodlarını birbaşa beyin səthinə yerləşdirərək dovşan və meymun beyinlərində elektrik aktivliyini ölçmək üçün qalvanometrdən (elektrik cərəyanı detektorundan) istifadə etdi. 1924-cü ildə alman psixiatr və nevroloq Hans Berger psixi hadisələrə və telepatiyaya marağından aldığı motivasiya ilə həssas qalvanometrlərdən istifadə edərək ilk insan EEG-sini qeydə aldı. O, həmçinin ilk dəfə oyaq və yatan insanların EEG-lərinin fərqli olduğunu kəşf etdi. 

Berger xəstələr gözlərini yumduqda rahatlama vəziyyətinə uyğun gələn müəyyən ritmik EEG nümunəsini alfa dalğaları adlandırdı. EEG xidmətlərinin göstərildiyi və ödəniş alındığı ilk klinik şöbə 1937-ci ildə Massachusetts General Xəstəxanasında açıldı.

Bu gün EEG;

• Yuxu rejimlərinin öyrənilməsi də daxil olmaqla müxtəlif tədqiqat məqsədləri üçün hələ də istifadə olunur. 
• Həmçinin beyin ölümünün göstəricisi kimi istifadə edilir. 
• Şişlərin və ya tutmalarla xarakterizə edilən nevroloji pozuntu olan epilepsiyanın diaqnostikasına kömək edir. 
• EEG-lər qıcıqlandırıcının (məsələn, səsin və ya vizual nümunənin) yaratdığı beyin siqnallarının öyrənilməsində də istifadə oluna bilər. 

Qeyd zamanı elektrodlar baş dərisinin standart nahiyələrinə yapışdırılır və bir çox ölçmə eyni vaxtda aparılır. Sinir siqnalları bir neçə toxuma qatından və kəllədən keçməli olduğuna görə tək sinir hüceyrəsinə aid elektrik aktivliyi oxunmur; EEG altda yerləşən çoxsaylı neyronların birgə aktivliyinə uyğundur və bu aktivlik elektrik dövrələri tərəfindən gücləndirildikdən sonra qeydə alınır. Sinir aktivliyinə bağlı qan axını dəyişikliklərini ölçmək üçün istifadə olunan maqnit rezonans görüntüləmə (fMRI), yerləşmə barədə daha çox məlumat vermək üçün istifadə oluna bilər. Elektrokortikoqrafiyada daha yüksək tezlikli, daha aşağı gərginlikli komponentləri aşkar etmək üçün elektrodlar birbaşa beyinə yerləşdirilir.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Richard Caton (1842–1926), Hans Berger (1873–1941)

• Əvvəlki mövzu: Psixoaktiv maddələr 1922 – Həqiqət serumundan işgəncə alətinə
• Sonrakı mövzu: Müasir mamalıq 1925 – Ana və körpəyə qulluq mütəxəssisi