Psixoaktiv maddələr 1922 – Həqiqət serumundan işgəncə alətinə

Mərkəzi sinir sisteminə təsir edən, beynin funksiyalarını dəyişən, duyğularda, şüurda, davranışda və psixoloji vəziyyətdə dəyişikliklərə səbəb olan maddələrə psixoaktiv maddələr deyilir.

Farmakoloji işgəncə və ya cəzalandırıcı tibb 1960-cı və 1970-ci illərdə Sovet İttifaqı kimi ölkələrdə geniş yayılmışdı. Məsələn, sovet həkimləri insulin şok müalicələri tətbiq etməyə, narahatlıq yaratmaq üçün haloperidol, keyləşdirmək üçün promazin, yüksək hərarət və ya inyeksiya yerində həddindən artıq ağrı yaratmaq üçün sulfazin kimi dərmanlardan istifadə etməyə əl atmışdılar. Yazıçı Darius M. Rejalinin sözlərinə görə, sovet həkimləri həmçinin amobarbital natrium, lizerqin turşusunun dietilamidi (LSD) və ya meskalin qarışıqlarını ehtiva edən dərman kokteylləri verərək inhibisiyanın (hisslərə nəzarətin) itirilməsini yaratmağa çalışmışdılar.

1922-ci ildə psixoaktiv birləşmələr ABŞ polisi tərəfindən istifadə olunmağa başlandı və amerikalı mama-ginekoloq Robert E. House məhbuslar üzərində skopolamini (güclü yuxugətirici xüsusiyyətlərə malik alkaloiddir və yüksək dozalarda dərin yuxugətirici təsirə malikdir) sınaqdan keçirdi. House xəstələrində doğuş ağrılarını azaltdığını müşahidə etdikdən sonra skopolaminin cinayətkarların yalan danışmasının qarşısını almaq üçün bir vasitə ola biləcəyini düşündü. Dərmanın təsiri altında çoxlu etiraf edilsə də, qeyri-mümkün ssenarilər və hallüsinasiyalar ehtiva edən etibarsız etiraflar da ortaya çıxdı. Dərman tətbiq edilən insanların bəzilərini xəstələndirə bildiyi üçün işgəncə aləti sayılmalı idimi? 1950-ci illərdə CIA-nın apardığı sorğularla skopolaminin təsiri araşdırıldı və heç bir dərmanın ardıcıl şəkildə doğru ifadələr ortaya çıxarmadığı müəyyən edildi. 

Skopolamin, Solanaceae bitki fəsiləsində mövcuddur və Latın Amerikası mənşəli Datura bitkisindən əldə edilir. Skopolamin (scopolamine) antixolinergik maddədir. Spazmı aradan qaldırır və ürəkbulanmanın qarşısını almaq kimi müxtəlif təsirlərinə görə tibbdə istifadə olunub. Skopolamin sinir, vəzi və əzələ funksiyalarında iştirak edən, təbii yaranan kimyəvi maddə asetilxolinin reseptorlarını bloklayaraq təsir göstərir. Digər məşhur həqiqət serumları arasında barbituratlar və ümumi anesteziklər olan natrium amital və natrium tiopental yer alır.

Yazıdakı şəklin izahı: Bütün Datura bitkiləri çiçəklərində və toxumlarında skopolamin və atropin kimi alkaloidlər ehtiva edir. Datura tarix boyu zəhər və hallüsinogen kimi istifadə olunub.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Robert Ernest House (1875–1930) 

• Əvvəlki mövzu: İnsulin istehsalı 1922 – Diabet xəstələrinin həyata bağlanması
• Sonrakı mövzu: Elektroensefaloqram (EEG) 1924 – Beynin elektrik aktivliyinin izlənməsi