İnsulin istehsalı 1922 – Diabet xəstələrinin həyata bağlanması

Endokrin cərrahiyyəsinin öncülü və tarixçisi Richard Welbourn 1922-ci ildə insulinin kommersiya məqsədli istehsalının "50 il əvvəl antisepsisin tətbiqindən bəri tibbi müalicədə ən böyük irəliləyiş" olduğunu yazmışdır.

İnsulin bədənimizdəki hüceyrələrin qan dövranından qlükoza alma qabiliyyətini idarə edən hormondur. Qlükoza hüceyrələrin enerji mənbəyi kimi istifadə etdiyi sadə şəkərdir. Bu hormon mədəaltı vəzinin Langerhans adacıqları adlanan nahiyələrində istehsal olunur. 

İnsulin istehsalı olmadıqda diabet yaranır: 

• Tip 1 diabet xəstələri adətən inyeksiya şəklində insulinə ehtiyac duyurlar. 
• Tip 2 diabet xəstələrində isə təbii insulinin qan şəkərini azaltma təsirinin zəiflədiyi insulin müqaviməti var. Tip 2 diabet adətən pəhriz, idman və digər dərmanlarla nəzarətdə saxlanıla bilər.

1921-ci ildə kanadalı həkim Frederick Banting və tədqiqat köməkçisi Charles Best sağlam itin mədəaltı vəzi adacıqlarından ekstrakt ayırıb mədəaltı vəzini çıxardıqları, ölüm ayağında olan itə inyeksiya etdilər. Banting ekstrakt inyeksiya edildikdən sonra əvvəllər yeriməkdə çətinlik çəkən itin normal qaçdığını gördüyü anı heç vaxt unutmayacağını yazmışdır. Ekstraktda insulin olduğuna görə itin qanındakı qlükoza səviyyəsi nəzarətə alına bilmişdi. 1922-ci ildə Banting və Best diabetdən ölməkdə olan 14 yaşlı uşağa təmiz insulin ekstraktı inyeksiya edərək həyatını xilas etdilər. Xəstəxana yatağından qalxa bilməyən uşaq cəmi bir neçə həftə sonra xəstəxanadan çıxmışdı.

Banting və Best patenti pulsuz təqdim etdilər. 

• 1922-ci ildə Eli Lilly dərman şirkəti böyük miqdarda insulin istehsal edərək satışa başladı. 
• 1977-ci ildə isə ilk dəfə gen mühəndisliyi ilə uyğun genlərin əlavə olunduğu bakteriyalar tərəfindən insulin istehsal edildi.

Məqalə şəklinin təsviri: Kanadalı həkim Frederick Banting və tədqiqat köməkçisi Charles Best

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Sir Frederick Grant Banting (1891–1941), Charles Herbert Best (1899–1978)

• Əvvəlki mövzu: Raxit 1922 – Qida çatışmazlığı və əyri ayaqlar
• Növbəti mövzu: Psixoaktiv maddələr 1922 - Həqiqət serumundan işgəncə vasitəsinə