Elektron siqaret yalnız hazırda siqaret çəkənləri hədəfləyirmi?

Məlum olduğu kimi elektron siqaret bir neçə ildir həyatımızda yer tutan, adi siqaret çəkməni təqlid edən elektron cihazdır. Əvvəl tərgitməyə kömək kimi satılarkən indi “siqaretin daha az zərərli alternativi” kimi bazarda yer tutmağa çalışır.

Ölkəmizdə satışı qadağan olsa da, ətrafda çox adamın istifadə etdiyini asan görürük. Avropa və Amerikada istifadənin daha çox olduğunu bilirik. Xüsusilə 2000-ci illərdə sağlam həyat trendləri ilə siqareti tərgitməyə çalışan kütlələr yarandı. Cərəyanın önündə Avropa və Amerika gedirdi. Tərgitməyə yardımçı məhsul axtarışının intensiv olduğu bu yerlərdə yeni tütün məhsuluna maraq və ümid təbii olaraq yüksək idi.

Bəs elektron siqaret bu ümidləri doğruldub tütün asılılığına son qoya və ya siqaretin zərərini azalda biləcək məhsul idimi? Satışa çıxan gündən buna görə çoxlu tədqiqat başladı. Tam cavabları daha uzun müddətdə alsaq da, davam edən işlərin nəticələrinə baxdıqda ehtiyatlı olmalı olduğumuzu görürük.

Yaxın günlərdə dərc edilmiş tədqiqat da bunu dəstəkləyir. Tennessi/ABŞ mərkəzli, 6167 iştirakçılı iş elektron siqaretin həqiqətən tərgitməyə kömək etdiyini, yoxsa yeni tütün məhsulu asılılığı yaratdığını cavablandırır. İştirakçıların 1178-i (%22.1) hazırda siqaret çəkirdi və son 12 ayda tərgitməyi hədəfləmişdi.

Tədqiqatın 2 mühüm nəticəsi:

1. Tərgitməyə çalışanlar çəkməyənlərə nisbətən 7 dəfə çox elektron siqaret seçir,
2. Tərgitməyə çalışanlar arasında elektron siqareti keçid kimi istifadə etməyi hədəfləyənlər 3.5 dəfə daha uzun müddətdə tərgidə bilir.

Bəzi beynəlxalq sağlamlıq nəşrləri nəticələri “elektron siqaret çəkməyənləri hədəfləmir, yalnız mövcud çəkənlərə az zərərli alternativ təqdim edir” kimi şərh etmişdir. Lakin əksini göstərən işlər də var. ABŞ tələbələrində bir tədqiqatda istifadə yalnız 2013 ilə 2014 arasında %4.5-dən %13.4-ə yüksəlmişdir (2013-cü ildə 660.000 ali məktəb tələbəsi istifadə edərkən 2014-cü ildə say 2 milyon olmuşdur). Beynin tütün və məhsullarındakı, bir çox elektron siqaretdə əlavə edilmiş nikotin lə nə qədər erkən tanış olarsa, asılılığın o qədər güclü olduğu məlumdur.

Ötən aylarda Amerika Qida və Dərman İdarəsi FDA az zərərli tütün məhsulları, nəticədə elektron siqaret müraciətlərini qiymətləndirə biləcəyini açıqladı. Dünya üzrə diqqət çəkən açıqlamadan 1 həftə sonra məhdudiyyətlərə çalışacaqlarını və zərərsiz istifadə üçün təlim verəcəklərini dedilər. Lakin geri addım kimi görünən hərəkətləri “yeni tütün məhsulu — elektron siqaret”in qarşısını almır, əksinə nəzarətli qapı açırdı.

Nəticədə ölçmədiyimiz şeyləri dəyişə bilmirik və daha konkret nəticələr gözləyirik. Lakin heç bir tütün məhsulu, daha az zərərli olsa belə (hələ sübut edilməsə də), istifadə edilməməlidir. Qarşısıalınan xərçəng və ölümün əsas səbəblərindən olan tütün sağlamlıq naminə tərk edilməlidir. Biz də ürəkdən istəyirik ki, məhsul olsun və siqaret vərdişinə son versin. Lakin siqaret bu günədək daim dəyişdirilərək, yeni üsullar az zərərli adı ilə satılmışdır. Məsələn, light (yüngül) siqaret əvvəl maraq görsə də, nəticələr gözlənilən kimi olmadı, daha dərindən çəkmə ağciyər xərçəngini fərqli yerlərə daşıdı. Ümid edirəm ki, belə nümunələri daha yaşamayacağımız, ölçüb düzgün strategiyalar izləyəcəyimiz tədqiqat və dəlillər görərik.