آیا سیگار الکترونیکی فقط سیگاری‌های فعلی را هدف می‌گیرد؟

همان‌طور که می‌دانیم، سیگار الکترونیکی دستگاهی الکترونیکی است که به‌ویژه چند سال است در زندگی ما جا گرفته و سیگار کشیدن معمولی را تقلید می‌کند. ابتدا به‌عنوان کمک به ترک سیگار فروخته می‌شد، اما امروز می‌کوشد به‌عنوان «جایگزین کم‌زیان‌تر سیگار» در بازار جای بگیرد.

با اینکه فروشش در کشور ما ممنوع است، همه می‌توانیم به‌آسانی افراد بسیاری را پیرامونمان ببینیم که این محصولات را استفاده می‌کنند. می‌دانیم در اروپا و آمریکا مصرف سیگار الکترونیکی بسیار بیشتر است. به‌ویژه با شروع روندهای زندگی سالم در دهه 2000، گروه‌هایی به ترک سیگار کوشیدند. اروپا و آمریکا پیشگام این جریان بودند. در این مناطق که به همین دلیل جست‌وجوی محصول ترک سیگار زیاد بود، طبیعی بود علاقه و امید به محصول تازه توتون بالا باشد.

اما آیا سیگار الکترونیکی واقعاً محصولی بود که این امیدها را برآورده و وابستگی به توتون را پایان دهد یا زیان سیگار برای مردم را کمتر کند؟ از روز آغاز فروش آن پژوهش‌های بسیاری به همین دلیل شروع شدند. اگرچه پاسخ کامل پرسش‌ها را در مدت طولانی‌تری خواهیم گرفت، نتایج مطالعاتی که مدتی ادامه داشته‌اند نشان می‌دهند باید درباره سیگار الکترونیکی محتاط باشیم.

نتایج مطالعه منتشرشده در روزهای گذشته نیز این نظرمان را پشتیبانی می‌کند. مطالعه مستقر در Tennessee/آمریکا با 6167 شرکت‌کننده، پاسخ می‌دهد آیا سیگار الکترونیکی واقعاً به رهایی از سیگار کمک می‌کند یا وابستگی به محصول تازه توتون ایجاد می‌کند. در مطالعه، 1178 شرکت‌کننده (%22.1) در حال حاضر سیگار می‌کشیدند و در 12 ماه گذشته قصد ترک داشتند.

2 نتیجه مهم مطالعه:

1. کسانی که برای ترک سیگار تلاش می‌کنند، 7 برابر غیرسیگاری‌ها سیگار الکترونیکی را ترجیح می‌دهند،
2. در میان تلاش‌کنندگان برای ترک نیز کسانی که قصد دارند سیگار الکترونیکی را به‌عنوان مرحله گذار به کار ببرند، در مدت 3.5 برابر طولانی‌تر می‌توانند سیگار را ترک کنند.

برخی رسانه‌های خبررسانی بین‌المللی سلامت نتایج این مطالعه را چنین تفسیر کردند: «سیگار الکترونیکی غیرسیگاری‌ها را هدف نمی‌گیرد و فقط می‌خواهد جایگزینی کم‌زیان‌تر به سیگاری‌های فعلی بدهد». اما مطالعات مخالف نیز وجود دارند. برای مثال، در مطالعه‌ای میان دانش‌آموزان آمریکایی دیده شد مصرف سیگار الکترونیکی فقط میان 2013 و 2014 از %4.5 به %13.4 رسید (در 2013، تعداد 660.000 دانش‌آموز دبیرستان سیگار الکترونیکی استفاده می‌کردند و در 2014 این تعداد 2 میلیون شد). مشخص است هرچه مغز زودتر با توتون و محصولات آن و نیز ماده افزوده موجود در بسیاری از سیگارهای الکترونیکی، یعنی نیکوتین آشنا شود، عادت قوی‌تری شکل می‌گیرد.

همچنین در ماه‌های گذشته سازمان غذا و داروی آمریکا FDA اعلام کرد می‌تواند درخواست‌های مربوط به محصولات توتون کم‌زیان‌تر و در نتیجه سیگار الکترونیکی را بررسی کند. 1 هفته پس از این اعلام جهانی قابل‌توجه، گفتند تلاش می‌کنند محدودیت‌هایی ایجاد و برای مصرف بی‌ضرر آموزش ارائه کنند. اما این حرکت‌های ظاهراً عقب‌نشینانه مانع «محصول تازه توتون، سیگار الکترونیکی» نمی‌شدند، بلکه دری کنترل‌شده باز می‌کردند.

در نتیجه، ما نمی‌توانیم چیزی را که اندازه نمی‌گیریم تغییر دهیم و برای این موضوع منتظر نتایج عینی‌تر هستیم؛ اما هیچ محصول توتونی حتی اگر کم‌زیان‌تر باشد (که هنوز اثبات نشده) نباید مصرف شود. محصولات توتون که امروز از مهم‌ترین علت‌های سرطان قابل‌پیشگیری و مرگ مرتبط با آن هستند باید برای سلامت کنار گذاشته شوند. ما نیز از صمیم قلب می‌خواهیم محصولی وجود داشته باشد که عادت سیگار را پایان دهد. اما همان‌طور که می‌دانیم، سیگار تا امروز پیوسته تغییر داده شده و این روش‌های تازه به‌عنوان کم‌زیان‌تر بازاریابی شده‌اند. برای مثال سیگار لایت (سبک) در آغاز مورد توجه قرار گرفت، اما نتایج مطابق انتظار نبود و در اثر پک‌های عمیق‌تر، محل سرطان ریه را به نقاط متفاوتی برد. امیدوارم مطالعات و شواهدی ببینیم که دیگر چنین نمونه‌هایی تجربه نشوند و بتوانیم با اندازه‌گیری، راهبردهای درست‌تری دنبال کنیم.