Ən çox görülən xərçəng növü olan dəri xərçənginin müalicəsində yeni dərman, yeni ümid: Sonidegib (Odomzo)

Dəri xərçəngləri bütün xərçəng növləri arasında ən geniş yayılanıdır; belə ki, bütün xərçəng hallarının təxminən yarısını dəri xərçəngləri təşkil edir. Dəri xərçənglərinin çoxunun yayılma (metastaz vermə) potensialı aşağıdır və çox vaxt erkən mərhələdə aşkarlanır. Qaynaqlandıqları hüceyrələrə görə ümumən “melanoma” (dəriyə rəng verən melanosit adlı hüceyrələrdən qaynaqlanan) və “qeyri-melanoma” (melanoma olmayan) olmaqla ikiyə ayrılır və dəri xərçənglərinin təxminən %98-i melanoma olmayan növdür. Melanoma olmayan dəri xərçənglərinin isə “bazal hüceyrəli xərçəng” və “yastı hüceyrəli xərçəng” olmaqla geniş yayılan 2 əsas növü vardır.

Bazal hüceyrəli xərçənglər dərinin xarici qatındakı bazal hüceyrələrin anormal və nəzarətsiz çoxalması ilə inkişaf edir və melanoma olmayan dəri xərçənglərinin təxminən %80-ni bazal hüceyrəli xərçənglər təşkil edir. Günəşdən gələn ultrabənövşəyi şüalara həddindən artıq məruz qalma inkişafındakı ən mühüm səbəbdir. Bazal hüceyrəli dəri xərçəngləri erkən mərhələdə aşkarlandıqda cərrahiyyə və ya radioterapiya kimi yerli müalicələrlə tam sağalma əldə olunur, yerli olaraq irəliləmiş (lokal irəliləmiş mərhələ) və ya uzaq toxumalara yayılmış (metastatik) bazal hüceyrəli xərçənglərdə isə təsirli sistemik müalicələrə ehtiyac vardır. Ötən günlərdə bu mövzuda mühüm inkişaf baş vermiş və yerli olaraq irəliləmiş bazal hüceyrəli dəri xərçəngləri üçün Sonidegib (Odomzo) adlı yeni və təsirli dərman FDA tərəfindən təsdiqlənmişdir. Dərmanın FDA təsdiqi alması olduqca çətin və uzun proses olsa da, fayda-zərər tarazlığı baxımından mühüm təminatdır. Bu yeni dərmanın yerli olaraq irəliləmiş bazal hüceyrəli dəri xərçəngində cərrahiyyə və ya radioterapiyadan sonra xəstəliyi təkrarlayan, yaxud cərrahiyyə və ya radioterapiya tətbiq edilə bilməyən xəstələrdə istifadəsi nəzərdə tutulmuşdur.

Sonidegib bazal hüceyrəli xərçənglərdə aktiv olan hüceyrədaxili mexanizmi basdıraraq təsir göstərir. Bu yolla xərçəng ocaqlarının böyüməsini dayandırır və ya azaldır. Sonidegibin effektivliyi aparılan klinik tədqiqatla göstərilmişdir. Tədqiqatda yerli olaraq irəliləmiş bazal hüceyrəli xərçəng diaqnozlu 194 xəstəyə Sonidegib verilmiş və şişlərindəki kiçilmə və ya yoxolma nisbətləri qiymətləndirilmişdir. Nəticədə Sonidegib verilən xəstələrin yarıdan çoxunda şişdə nəzərəçarpan kiçilmə və ya yoxolma görülmüş və bu xəstələrin yarısında təsir ən az 6 ay davam etmişdir; ümumən təsir müddəti təxminən 2-19 ay arasında dəyişmişdir. Həmçinin dərmanın gündəlik ideal dozası 200 mg müəyyən edilmişdir.

Nəticə etibarilə; bazal hüceyrəli dəri xərçəngləri ən çox görülən dəri xərçəngi növü olsa da, bu xəstəliyə qarşı əlimizdə kifayət qədər silah yoxdur. Erkən mərhələdə yerli müalicələrlə müsbət nəticələr alındığı halda, irəliləmiş mərhələlərdə müalicə seçimləri olduqca məhdud olur. Bu baxımdan Sonidegib adlı dərmanın təsdiqlənməsi bu xəstələrdə olduqca məhdud olan müalicə seçimlərini artıraraq həm onlar üçün, həm də inkişafları yaxından izləyən digər xərçəng xəstələri üçün ümid vəd edən inkişaf olmuşdur.